Goździk kartuzek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Goździk kartuzek
Dianthus carthusianorum a1.jpg
Systematyka[1].
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina goździkowate
Rodzaj goździk
Gatunek goździk kartuzek
Nazwa systematyczna
Dianthus carthusianorum L.
Sp. pl. 1:409. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiaty
Morfologia
Pokrój

Goździk kartuzek (Dianthus carthusianorum) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny goździkowatych. Występuje w środkowej, wschodniej i południowej Europie, oraz w Turcji[2]. W Polsce występuje głównie na niżu i rzadko w niższych położeniach górskich i jest dość pospolity w naturalnym środowisku[3]. W wielu krajach, także w Polsce jest uprawiany jako roślina ozdobna. Status gatunku we florze Polski: gatunek rodzimy lub zadomowiony[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Pojedyncza, wzniesiona, sztywna, o wysokości 15-70 cm. Jest naga i woskowana. Górą jest czterokanciasta i rzadko tylko rozgałęzia się. Z kłącza wyrasta zwykle kilka-kilkanaście łodyg. Czasami występują łodygi płone (bezkwiatowe).
Liście
Ulistnienie naprzeciwległe. Liście równowąskie, o nasadach zrośniętych w długą pochwę (o długości trzykrotnie większej od szerokości liścia) obejmującą łodygę, końce zaostrzone. Mają szerokość 1,7-7mm.
Kwiaty
Zebrane na szczycie łodygi w luźną główkę. Są bezszypułkowe i mają jajowatego kształtu, brunatne i łuskowate przysadki, które zwężają się stopniowo w cienki ząbek sięgający połowy długości kielicha. Walcowaty, wielonerwowy kielich brudnopurpurowego koloru, górą ciemniejszy. 5 płatków korony koloru różowego lub czerwonego, na końcach rozszerzonych i ząbkowanych. Z wierzchu zwykle są kosmate, czasami nagie. 5 pręcików i jeden słupek z dwiema nitkowatymi szyjkami.
Owoc
Wydłużona torebka z licznymi okrągłymi i spłaszczonymi nasionami.
Korzeń
Tworzy silne i rozgałęzione kłącze.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina, chamefit. Roślina światłolubna i ciepłolubna. Najczęściej występuje na podłożu wapiennym na suchych murawach, w świetlistych borach sosnowych, suchych łąkach, na piaskach. Zarasta także hałdy. Gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Festuco-Brometea, Ass. Sileno otitis-Festucetum[4]. Kwiaty przedprątne, zapylane przez motyle, kwitną od czerwca do września[5].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Tworzy mieszańce z goździkiem kosmatym, goździkiem piaskowym goździkiem kropkowanym i goździkiem pysznym[3]. Gatunek zmienny, występuje w licznych odmianach[3]:

  • Dianthus carthunsianorum var. humilis Griess. – odm. karłowata, zaledwie 5-6 cm wysokości, o 1-2 kwiatach. Występuje głównie na glebach galmanowych.
  • Dianthus carthunsianorum var. polonicus (Zapał.) Kulcz. -
  • Dianthus carthunsianorum var. commutatus (Zapał.) -
  • Dianthus carthunsianorum var. pratensis Neilr.
  • Dianthus carthunsianorum var. validus Zapał.

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Szczególnie nadaje się na rabaty, oraz na kwiat cięty. Wymaga słonecznego stanowiska, najlepiej sadzić go na glebach gliniasto-piaszczystych o umiarkowanej wilgotności i lekko zasadowym odczynie[6]. Można go uprawiać z nasion wysiewanych jesienią lub wczesną wiosną, lub z sadzonek wytwarzanych latem[6].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2009-10-07].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  4. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych. Warszawa. ISBN 83-01-14439-4.
  5. Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  6. 6,0 6,1 zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Činčura František, Viera Feráková, Májovský Jozef, Šomšák Ladislav, Záborský Ján, Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Pospolite rośliny środkowej Europy. PWRiL, Warszawa, 1990. ISBN 83-09-01473-2
  2. Szafer Władysław, Kulczyński Stanisław, Pawłowski Bogumił. Rośliny polskie. PWN, Warszawa, 1953.