Goździk okazały

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Goździk okazały
Dianthus a2.jpg
Systematyka[1].
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina goździkowate
Rodzaj goździk
Gatunek goździk okazały
Nazwa systematyczna
Dianthus speciosus Rchb.
Icon. Fl. Germ. Helv. (H.G.L. Reichenbach) 6: 46. [1842-1844]
Synonimy

Dianthus superbus L. subsp. alpestris

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Dianthus a1.jpg

Goździk okazały (Dianthus speciosus) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny goździkowatych. Według nowszych ujęć taksonomicznych podgatunek goździka pysznego (Dianthus superbus subsp. alpestris Kablík. ex Celak.)[2]. Występuje w środkowej, południowo-wschodniej i południowo-zachodniej Europie oraz w Chinach[3]. W Polsce występuje wyłącznie w górach – w Tatrach i na Babiej Górze. Roślina rzadka.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Wzniesiona, prosta i rozgałęziająca się. Ma wysokość 30–40 cm i pokryta jest woskiem. Oprócz pędów kwiatowych występują także pędy płonne.
Liście
Ulistnienie naprzeciwległe. Liście pokryte woskiem, równowąskolancetowate, całobrzegie, ostro zakończone, bez przylistków, o szerokości 3–5 mm, jednonerwowe.
Kwiaty
W liczbie przeważnie kilku wyrastają na szczytach rozgałęzionej łodygi. Kielich sztywny, długości 25–30 mm i szerokości 3–5 mm, o działkach zrośniętych w rurkę, zwykle brudnopurpurowy. Pokryty jest woskiem i otoczony kilkoma łuskami podkwiatowymi o długości 10–17 mm. 5 głęboko postrzępionych i często widlasto rozgałęzionych płatków korony o długości 22–40 mm i jajowatym środku. Mają różowy, liliowy lub biały kolor, z wyjątkiem dolnej części, która od wewnętrznej strony jest ciemnożółta i posiada charakterystyczne brązowofiołkowe włoski. Słupek z dwoma szyjkami.
Owoc
Torebka otwierająca się 4-ząbkami. Nasiona miseczkowate.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Bylina, hemikryptofit. Kwiaty wonne, przedprątne, kwitną od lipca do września, zapylane przeważnie przez motyle.
Siedlisko
Porasta szczeliny skalne wypełnione glebą, murawy wśród skał, wysokogórskie hale, piętro kosówki, ziołorośla. Roślina wysokogórska. Najniższa wysokość na której go znaleziono to 825 m n.p.m. W Tatrach osiąga pionową granicę swojego zasięgu na Czerwonych Wierchach (Krzesanica 2050 m n.p.m.). Rośnie zarówno na granicie, jak i wapieniu.
Fitosocjologia
Gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Calamagrostion Ass. Festucetum carpaticae[4].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski[5] w grupie gatunków rzadkich (kategoria zagrożenia: R). Aktualnie nie jest zagrożony, gdyż większość jego stanowisk znajduje się na obszarze parków narodowych: Babiogórskiego i Tatrzańskiego.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Uprawiany (rzadko) jako roślina ozdobna, zwykle na kwiat cięty, lub w ogrodach skalnych.

Information icon.svg Zobacz też: rośliny tatrzańskie.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2009-10-07].
  2. The Plant List [dostęp 2013-11-27].
  3. Dianthus superbus subsp. alpestris na Germplasm Resources Information Network [dostęp 2013-11-27].
  4. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: PWN, 2001. ISBN 83-01-05286-4.
  5. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Kwiaty Tatr. Przewodnik kieszonkowy. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 2003. ISBN 83-7073-385-9.
  2. Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  3. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.