Goździkowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Goździkowate
Kwiaty goździka kartuzka
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina goździkowate
Nazwa systematyczna
Caryophyllaceae Juss.
Gen. Pl.: 299. 4 Aug 1789
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Morfologia (gwiazdnica pospolita)
Diagram kwiatowy
Bniec czerwony

Goździkowate (Caryophyllaceae Juss.) – rodzina roślin okrytonasiennych należąca do rzędu goździkowców. Liczy w zależności od ujęcia systematycznego od ok. 2200[1] do ok. 3000[2] gatunków występujących na wszystkich kontynentach, przede wszystkim jednak w krajach o klimacie umiarkowanym na półkuli północnej[3]. Centrum zróżnicowania jest obszar śródziemnomorski i południowo-zachodnia Azja[2]. Brak przedstawicieli w części równikowej Afryki i Ameryki Północnej oraz w zachodniej Australii[1]. W obrębie rodziny wyróżniana jest zmienna liczba rodzajów, zwykle wynosząca ok. 88[2]. W przypadku włączenia kilku rodzajów w jeden zbiorowy, monofiletyczny rodzaj Silene, wówczas liczba rodzajów spada do 82. Z kolei jeśli podzieli się wszystkie rodzaje parafiletyczne i polifiletyczne wówczas liczba rodzajów rośnie do 120[2]. W Polsce występuje w stanie dzikim ok. 100 gatunków z 28 rodzajów.

Spis treści

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Zwykle rośliny zielne, rzadko krzewy lub pnącza.
Liście
Liście pojedyncze, całobrzegie, ułożone naprzeciwlegle, wyrastające często ze zgrubiałych węzłów (tylko w plemieniu Corrigioleae liście skrętoległe)[1].
Kwiaty
Promieniste, najczęściej 5-krotne, często zróżnicowane na kielich i koronę. Płatki korony są zwężone czasem u nasady w tzw. paznokieć. Wzór kwiatowy: ♀♂*K5C5A5+5G(5)
Owoce
Przeważnie torebki, rzadziej orzeszki lub jagody[3].

Systematyka[edytuj]

Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzina siostrzana dla szarłatowatych (Amaranthaceae) i Achatocarpaceae w obrębie rzędu goździkowców należącego do dwuliściennych właściwych:

goździkowce





Droseraceae – rosiczkowate



Nepenthaceae – dzbanecznikowate



Drosophyllaceae – rosolistnikowate



Ancistrocladaceae


Dioncophyllaceae










Frankeniaceae – pomorzlinowate


Tamaricaceae – tamaryszkowate




Plumbaginaceae – ołownicowate


Polygonaceae – rdestowate






Rhabdodendraceae



Simmondsiaceae – simondsjowate




Asteropeiaceae


Physenaceae




Microteaceae




Caryophyllaceae – goździkowate



Achatocarpaceae


Amaranthaceae – szarłatowate





Stegnospermataceae



Limeaceae – libawowate




Lophiocarpaceae



Barbeuiaceae



Gisekiaceae



Aizoaceae – pryszczyrnicowate



Phytolaccaceae – szkarłatkowate


Sarcobataceae


Nyctaginaceae – dziwaczkowate








Molluginaceae – ugłastowate



Halophytaceae


Basellaceae – wyćwiklinkowate


Montiaceae – zdrojkowate


Didiereaceae



Talinaceae – porwinkowate



Portulacaceae – portulakowate



Anacampserotaceae


Cactaceae – kaktusowate















Podział rodziny i relacje filogenetyczne w jej obrębie

Rodzina tradycyjnie dzielona jest ze względu na kryteria morfologiczne na trzy podrodziny: mokrzycowe (Alsinoideae Burnett [Minuartioideae DC.]), lepnicowe (Silenoideae [Caryophylloideae] Arn.), i paznokciowe (Paronychioideae A. St. Hil. ex Fenzl [Illecebroideae Arn.])[2]. Kryteria służące do klasyfikacji roślin do tych trzech podrodzin to obecność lub brak przylistków oraz stopień zrośnięcia działek kielicha i płatków korony. U paznokciowych liście mają wyraźne przylistki, a listki okwiatu pozostają wolne lub są słabo zrośnięte. U mokrzycowych liście pozbawione są przylistków, płatki korony są wolne, działki też są wolne lub rzadziej zrośnięte. U lepnicowych liście są bez przylistków, działki są zrośnięte w rurkę, między okółkiem kielicha i koroną występuje odcinek łodygi zwany antoforem[3]. Po zastosowaniu metod molekularnych okazało się, że z tradycyjnych podrodzin tylko lepnicowe stanowią takson monofiletyczny. Dla przedstawienia systematyki rodziny odzwierciedlającą powiązania filogenetyczne wyróżnia się 11 plemion[1][2]:

goździkowate

Corrigolieae



Paronychieae



Polycarpeae



Sperguleae




Sclerantheae


Sagineae





Arenarieae


Alsineae




Sileneae



Caryophylleae


Eremogeneae









Rodzaje o niejasnej pozycji filogenetycznej w obrębie rodziny:

Nazewnictwo[edytuj]

Nazwa naukowa rodziny wywodzi się od dawnej nazwy łacińskiej czapetki pachnącej (obecnie Syzygium aromaticum, dawniej Caryophyllus aromaticus). Powodem nawiązania do tego gatunku jest jego zapach przypominający woń przedstawicieli goździkowatych[3].

Zastosowanie[edytuj]

Współcześnie wielu przedstawicieli tej rodziny uprawianych jest jako rośliny ozdobne, zwłaszcza z rodzaju goździk (Dianthus) i łyszczec (=gipsówka Gypsophila). Niektóre gatunki z rodzaju łyszczec i mydlnica (Saponaria) o dużej zawartości saponin wykorzystywane były jako środki piorące[3].

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2009-10-07].
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Danica T. Harbaugh, Molly Nepokroeff, Richard K. Rabeler, John McNeill, Elizabeth A. Zimmer, Warren L. Wagner. A NEW LINEAGE-BASED TRIBAL CLASSIFICATION OF THE FAMILY CARYOPHYLLACEAE. „Int. J. Plant Sci.”. 171, 2, s. 185–198, 2010 (ang.). 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 448-456. ISBN 83-7079-778-4.

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Goździkowate&oldid=35102622”