Goleszów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miejscowości i gminy w powiecie cieszyńskim. Zobacz też: Goleszów − wieś w woj. podkarpackim, w pow. mieleckim, w gminie Mielec.
Goleszów
Herb
Herb Goleszowa
Centrum miejscowości
Centrum miejscowości
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat cieszyński
Gmina Goleszów
Sołectwo Goleszów Dolny
Goleszów Górny
Goleszów Równia
Wysokość 320-450[1] m n.p.m.
Liczba ludności (2008) 4045
Strefa numeracyjna (+48) 33
Kod pocztowy 43-440
Tablice rejestracyjne SCI
SIMC 0052327
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Goleszów
Goleszów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Goleszów
Goleszów
Ziemia 49°44′06″N 18°44′11″E/49,735000 18,736389Na mapach: 49°44′06″N 18°44′11″E/49,735000 18,736389
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa miejscowości

Goleszów (cz. Holešov ve Slezsku, niem. Golleschau) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, w gminie Goleszów. Wieś leży w historycznych granicach regionu Śląska Cieszyńskiego. Powierzchnia miejscowości wynosi 1211 ha[2], a liczba ludności 4045, co daje gęstość zaludnienia równą 334 os./km².

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość składa się z 3 sołectw[3]:

  • Goleszów Dolny (identyfikator SIMC: 0052333), 1520 mieszkańców (31 grudnia 2004)[1]
  • Goleszów Górny (0052340), 1637 mieszkańców (31 grudnia 2004)[1]
  • Goleszów Równia (0052385) – położony we wschodniej części miejscowości, na granicy z Ustroniem; 886 mieszkańców (31 grudnia 2004)[1]

Ponadto Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju odnotowuje inne części miejscowości takie jak: Goruszka (0052356), Kamieniec (0052362), Łopaty (0052379), Szeroka (0052391), Wapienna (0052400), Żydów (0052416);

Historia[edytuj | edytuj kod]

Goleszów to jedna z najstarszych miejscowości na Śląsku Cieszyńskim. Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w dokumencie protekcyjnym biskupa wrocławskiego Wawrzyńca z dnia 25 maja 1223 roku wydanym na prośbę księcia opolsko-raciborskiego Kazimierza dla klasztoru premonstrantek w Rybniku, w którym to wymieniono około 30 miejscowości mających im płacić dziesięcinę. Pośród 14 miejsowości kasztelanii cieszyńskiej wymieniony jest również Goleszów jako Goles(u)ou(v)o[4][5].

Wieś politycznie znajdowała się początkowo w granicach piastowskiego (polskiego) księstwa opolsko-raciborskiego. W 1290 w wyniku trwającego od śmierci księcia Władysława opolskiego w 1281/1282 rozdrobnienia feudalnego tegoż księstwa powstało nowe księstwo cieszyńskie, w granicach którego znalazł się również Goleszów. Od 1327 księstwo cieszyńskie stanowiło lenno Królestwa Czech, a od 1526 roku w wyniku objęcia tronu czeskiego przez Habsburgów wraz z regionem aż do 1918 roku w monarchii Habsburgów (potocznie Austrii).

Z 1293 pochodzi najstarsza wzmianka (obecnie zaginiona) o miejscowym kościele. Hipotetycznie mógł być wzniesiony nawet w pierwszej połowie XIII wieku[6]. Miejscowa parafia pw. św. Michała Archanioła w połowie XV wieku liczyła 225 parafian[7]. Do końca średniowiecza Goleszów pozostawał wsią książęcą[8], a w 1518 funkcjonował tu folwark książęcy[9].

Około 1580 roku wieś zamieszkiwało 39 osiadłych rolników, poddanych księcia cieszyńskiego. W 1632 Piotr Górecki sprzedał Goleszów swojemu synowi Wacławowi, a ten w 1646 swojemu bratu, Erazmowi[10].

W 1880 roku w Goleszowie było 1169 mieszkańców i 148 domów. Znaczny rozwój miejscowości miał związek z budową linii kolejowych BielskoCieszyn oraz Goleszów−Ustroń oddanych w roku 1888, dzięki czemu Goleszów stał się ważnym węzłem kolejowym. W latach 1898−1989 działała tu Cementownia "Goleszów". Do momentu jej upadku zatrudniona w niej była większa część mieszkańców miejscowości, którzy - inaczej niż w okolicznych wsiach - żyli z pracy pozarolniczej. W 1970 roku powstał tu oddział Fabryki Urządzeń Elektrycznych "Celma", która specjalizowała się w produkcji elektronarzędzi.

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 224 budynkach w Goleszowie na obszarze 1209 hektarów mieszkało 2097 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 173,4 os./km². Z tego 774 (36,9%) mieszkańców było katolikami, 1271 (60,6%) ewangelikami, 51 (2,4%) wyznawcami judaizmu a 1 innej religii lub wyznania, 1803 (86%) było polsko-, 123 (5,9%) niemiecko-, 33 (1,6%) czeskojęzycznymi a 10 (0,5%) posługiwało się innym językiem[11]. Do 1910 roku liczba budynków wzrosła do 271 a mieszkańców do 2434, z czego 2389 zameldowanych było na stałe, 750 (30,8%) było katolikami, 1622 (66,6%) ewangelikami, 53 (2,2%) żydami, 9 (0,4%) innej religii, 2180 (89,6%) polsko-, 159 (6,5%) niemiecko-, 54 (2,2%) czeskojęzycznymi, a 5 posługiwało się innym językiem[12].

W początku lat trzydziestych XX wieku na wznoszącej się nad miastem Górze Chełm powstała pierwsza na polskim Śląsku szkoła szybowcowa.

W okresie II wojny światowej (od lipca 1942 do stycznia 1945 roku) filia obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.

W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie bielskim.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez Goleszów kursują autobusy w kierunku Cieszyna, Ustronia, Wisły, Jaworzynki i Koniakowa. Przez miasto przebiega linia kolejowa 191 GoleszówWisła Głębce. W mieście są znajduje się stacja Goleszów i nieczynny przystanek Goleszów Górny.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Goleszowa działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w miejscowości znajdują się następujące obiekty zabytkowe[14]:

  • kościół ewangelicki z 1877 roku na ulicy Spółdzielczej 9 (nr rej.: 934/68 (R/581/60) z 24.10.1967 oraz A-275/78 z 9.02.1978)
  • plebania przy kościele św. Michała Archanioła z XVIII wieku (nr rej.: 145/60 (R/585/60) z 27.02.1960 oraz A-288/78 z 30.03.1978)
  • dawna szkoła parafialna nr 36 z XIX wieku (nr rej.: 935/68 (R/583/60) z 24.10.1967 oraz A-289/78 z 30.03.1978)

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez miejscowość przechodzą trasy rowerowe:

Sport[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Goleszowa znajduje się także niewielki kompleks skoczni narciarskich należących do klubu Olimpia Goleszów.

W Goleszowie urodził się Apoloniusz Tajner, narciarz klasyczny, trener, prezes Polskiego Związku Narciarskiego.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Gmina Goleszów: Plan Rozwoju Miejscowości Goleszów na lata 2005 - 2006. 2005, 2005. [dostęp 2011-03-31].
  2. Gmina Goleszów: Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Goleszów na lata 2007-2013. W: www.goleszow.bip.net.pl [on-line]. 2007-03-21, 2007. [dostęp 2010-12-07].
  3. Gmina Goleszów: Statut Gminy Goleszów. W: www.goleszow.bip.net.pl [on-line]. 2010-11-24, 2010. [dostęp 2010-12-07].
  4. Idzi Panic. Z badań nad osadami zanikłymi na Górnym Śląsku w średniowieczu. Uwagi w sprawie istnienia zaginionych wsi podcieszyńskich, Nageuuzi, Suenschizi, suburbium, Radouiza, Zasere, Clechemuje oraz Novosa. „Pamiętnik Cieszyński”, s. 29-37. Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Cieszynie. ISSN 0137-558x. [dostęp 2012-12-31]. 
  5. Śląsk Cieszyński w średniowieczu (do 1528). Idzi Panic (redakcja). Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2010, s. 294. ISBN 978-83-926929-3-5.
  6. I. Panic, 2010, s. 391
  7. I. Panic, 2010, s. 321
  8. I. Panic, 2010, s. 331
  9. I. Panic, 2010, s. 340
  10. K. Szelong, Podróże edukacyjne szlachty cieszyńskiej (do końca XVII w.). Motywy, kierunki, konsekwencje, w: Książka – biblioteka – szkoła w kulturze Śląska Cieszyńskiego. Materiały z konferencji naukowej Cieszyn 4-5 listopada 1999 pod red. J. Spyry, Cieszyn 2001, s. 76.
  11. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XI. Schlesien. Wien: 1906. (niem.)
  12. Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien. Troppau: 1912. (niem.)
  13. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 27 stycznia 2013.
  14. http://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/SLS-rej.pdf

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Wantuła: Karty z dziejów ludu Śląska Cieszyńskiego. Warszawa: 1954, s. 144-152.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]