Gondor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gondor
Herb Gondoru
Herb Gondoru
Stolica Minas Tirith
Głowa państwa król Aragorn II
Namiestnik Faramir, książę Ithilien
Założenie przez Elendila 3320 DE

Gondor (sin. Kamienny Kraj) – kraina i państwo ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia.

Królestwo Gondoru zostało założone razem z królestwem Arnoru przez Elendila w 3320 Drugiej Ery po zatopieniu Númenoru. W czasie Wojny o Pierścień Gondor leżał na południe od Rohanu i na zachód od Mordoru, nad Zatoką Belfalas, jednak w czasach swojej największej świetności, które przypadają na jedenasty wiek Trzeciej Ery, rozciągał się od Pól Celebrantu na północy do Umbaru na południu i od Morza Rhûn na wschodzie po Gwathló na zachodzie.

Władza w Gondorze[edytuj | edytuj kod]

Królowie z rodu Anáriona władali Gondorem do roku 2050 Trzeciej Ery, kiedy to zaginął ostatni potomek tej linii, Eärnur. Od tego czasu krajem rządziła dynastia Namiestników. Pod koniec Trzeciej Ery, w czasach, w których toczy się akcja Władcy Pierścieni Namiestnikiem Gondoru był Denethor II. Po jego śmierci władzę w Gondorze przejął król Elessar, dziedzic Isildura, który ponownie zjednoczył oba królestwa Dúnedainów na wygnaniu. Kolejnym namiestnikiem, na usługach króla Elessara, został Faramir, syn Denethora II.

Ciałem doradczym była Rada Gondoru.

Składała się z wysokich dostojników oraz władców poszczególnych lenn na ziemiach królestwa. Niewątpliwie również każdy namiestnik był członkiem tej rady. Miała ona głos doradczy i mogła sugerować monarsze sposób podjęcia jakiejś decyzji (pełniła rolę analogiczną jak Rada Berła w Númenorze czy Rada Królestwa Północy w Arnorze).

Jednak w latach 1944–1945 Trzeciej Ery znaczenie Rady wzrosło: kiedy bowiem w bitwie zginął król Ondoher i jego synowie (Artamir oraz Faramir), to właśnie Rada zadecydowała o objęciu tronu przez Eärnila II i odrzuceniu roszczeń księcia Arvedui z Arthedainu.

Za czasów namiestników rządzących Gondorem (od 2050 do 3019 roku Trzeciej Ery) Rada istniała nadal. Odgrywała taką samą rolę, jak za panowania monarchów. Namiestnik jednak nie musiał postępować zgodnie z tymi wskazówkami. Szczególnie znany z tego był Denethor II: (...) zazwyczaj narzucał swoją wolę Radzie[1], (...) słuchał rad, ale potem robił zawsze wszystko wedle własnej myśli[2] (tak było podczas narad w trakcie oblężenia Minas Tirith).

Król Elessar, przywróciwszy monarsze rządy w Gondorze, również miał u swego boku radę[3]. Zwano ją Wielką Radą Gondoru. Miała ona prawo wypowiadać się we wszystkich ważnych kwestiach, dotyczących zarówno kraju, jak i zagranicy. W jej skład wchodzili dowódcy wojskowi, władcy lenn oraz (jako główny doradca) namiestnik.

Geografia Gondoru[edytuj | edytuj kod]

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobne artykuły: Osgiliath, Minas Tirith, Minas MorgulPelargir.

Calembel[edytuj | edytuj kod]

Pojawia się w Powrocie Króla, trzeciej części Władcy Pierścieni. Jest zaznaczone i podpisane na mapie Gondoru dołączonej (nie we wszystkich wydaniach) do trzeciego tomu powieści[4].

Było położone u brodu na rzece Ciril. Było głównym ośrodkiem Lamedonu i najpewniej tam rezydował władca tego lenna (pod koniec Trzeciej Ery był nim Angbor).

Podczas Wojny o Pierścień, 9 marca 3019 roku Trzeciej Ery[6], przez miasto, z którego uciekli mieszkańcy, przemaszerował Aragorn na czele Szarej Drużyny i Armii Umarłych.

Nazwa Calembel pochodzi z sindarinu i znaczy w tej mowie Zielony gród[7].

Dol Amroth[edytuj | edytuj kod]

Flaga Dol Amroth

Zamek i port, główne miasto Belfalasu w Gondorze nad północnymi brzegami zatoki Belfalas. Aż do 1981 roku Trzeciej Ery wypływały stąd statki elfów z Lothlórien. Herbem książąt Dol Amroth był Statek i Srebrny Łabędź, sztandary zaś miały barwę błękitną. W czasie Wojny o Pierścień władcą tej krainy był Imrahil, syn Adrahila.

Ethring[edytuj | edytuj kod]

Ethring było głównym miejscem przeprawy przez Ringló, usytuowane w pobliżu wejścia do doliny Ringló, pięćdziesiąt mil poniżej źródła rzeki w Ered Nimrais. Miasto przecinał gościniec zaczynający się w Górach Białych, później przechodzący przez Calembel, a dalej prowadzący do portowego Linhir. Z tego wynika, że Aragorn wraz z Szarą Drużyną musiał przechodzić przez Ethring dążąc do Minas Tirith na Wojnę o Pierścień.

Harlond[edytuj | edytuj kod]

Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy gondorskiej krainy. Zobacz też: Harlond w Lindonie.

Pojawia się w Powrocie Króla.

Była to przystań położona nad Anduiną naprzeciw Emyn Arnen, w odległości około jednej stai od Minas Tirith. Była portem tego miasta (włączonym w obręb fortyfikacji Rammas Echor) dla pełnomorskich statków przypływających z południa Gondoru[8].

W czasie bitwy na polach Pelennoru właśnie tam przybiła flota Aragorna II.

Nazwa Harlond pochodzi z sindarinu i znaczy w tej mowie Południowa przystań[9].

Przystań Harlond pokazana została w ekranizacji powieści (w reżyserii Petera Jacksona), w filmie Powrót Króla, w scenie przybicia floty Aragorna.

Linhir[edytuj | edytuj kod]

Jest zaznaczone i podpisane na mapie Gondoru dołączonej (nie we wszystkich wydaniach) do trzeciego tomu powieści[4].

Było to miasto portowe położone u zbiegu rzek Gilrainy i Serni. Znajdowało się w granicach Lebenninu. Podczas Wojny o Pierścień doszło tam do bitwy pomiędzy Gondorczykami a Korsarzami z Umbaru.

Nazwa Linhir pochodzi z sindarinu i znaczy w tej mowie Dźwięczna rzeka[10].

Krainy[edytuj | edytuj kod]

Andrast[edytuj | edytuj kod]

Był to półwysep wyznaczający granicę między Zatoką Belfalas a Wielkim Morzem Beleager. Zakończony był przylądkiem o tej samej nazwie.

Nazwa przylądka pochodzi z sindarinu i znaczy Długie wybrzeże[11].

Anfalas[edytuj | edytuj kod]

Informacje na jej temat znajdują się w Powrocie Króla, trzeciej części Władcy Pierścieni. Anfalas jest zaznaczone i podpisane na mapach Środziemia dołączonych do powieści[12].

Była to nadmorska prowincja Gondoru położona na południe od Pinnath Gelin, pomiędzy ujściami rzek Lefnui i Morthond. Do Gondoru ziemie te włączono zapewne za rządów Królów Żeglarzy. W późniejszych wiekach ustanowiono tam lenno. Podczas Wojny o Pierścień władcą Anfalas był Golasgil.

Jak się zdaje, pod koniec Trzeciej Ery była to niezbyt bogata prowincja, zamieszkana w większości przez myśliwych, rybaków i pasterzy.

Nazwa w języku westron, Długie Wybrzeże, jest dosłownym tłumaczeniem sindarińskiej nazwy Anfalas[13].

Anórien[edytuj | edytuj kod]

Położone na północ od Minas Tirith i Ered Nimrais, było jedyną krainą Calenardhonu nie oddaną pod kontrolę Rohirrimów. Mering i Las Firien były jego zachodnią granicą, a ujście Rzeki Entów – północną. Jego wschodnią granicę tworzyła Anduina. Na północnym wschodzie znajdowała się ufortyfikowana wyspa Cair Andros ze stałą załogą. Nie było tam większych miast.

Podczas Wojny o Pierścień do Anórien wtargnęła armia Mordoru, która miała zablokować drogę idącym z odsieczą Gondorowi Rohirrimom. Armia króla Théodena wyminęła ową armię przeprawiając się przez Las Druadan porastający północne zbocza Białych Gór. Przez leśne ostępy prowadzili ich Dzicy Ludzie.

Belfalas[edytuj | edytuj kod]

Informacje na jej temat znajdują się w trzecim tomie Władcy Pierścieni oraz w Niedokończonych opowieściach. Belfalas jest zaznaczone i podpisane na mapach Śródziemia dołączonych do powieści[14].

Była to nadmorska prowincja położona pomiędzy rzekami Morthondą i Gilrainą. Jej głównym ośrodkiem było Dol Amroth. Do Gondoru obszar ten należał już od początku jego istnienia (3320 rok Drugiej Ery).

Dużo wcześniej, jeszcze przed Upadkiem Númenoru, osiedlały się w Belfalas liczne grupy Dúnedainów ze stronnictwa Wiernych. Dlatego też w żyłach mieszkających tam Gondorczyków płynęło więcej czystej krwi númenorejskiej niż wśród ludności innych regionów. Ich codzienną mową był sindarin. Wyróżniali się wysokim wzrostem, ciemnymi włosami i siwą barwą oczu. Z tej prowincji pochodzili znakomici harfiarze, najlepsi muzycy Gondoru.

Całe Belfalas było lennem książąt Dol Amrothu. Podczas Wojny o Pierścień przedstawicielem tego rodu był książę Imrahil.

Do 1981 roku Trzeciej Ery istniała w Belfalas przystań elfów zwana Edhellond. Częściami tej prowincji było również Harfalas i Dor-en-Ernil.

Nazwa Belfalas pochodzi z sindarinu i znaczy w tej mowie Wybrzeże Bel[15]. Słowo Bel wywodzi się z języka ludzi z czasów przed przybyciem Númenorejczyków do Śródziemia. Jego znaczenie zostało z czasem zapomniane.

Calenardhon[edytuj | edytuj kod]

Był to region równin i niewielkich wzgórz, położony w północnej części Gondoru, między Anduiną a Iseną; być może także na zachód od Iseny. Za czasów panowania króla Telemnara, mieszkańcy tego regionu zostali zdziesiątkowani przez Wielki Mór. Następne najechany przez Balków w 2510 roku Trzeciej Ery, którzy wymordowali lub wzięli w niewolę i uprowadzili pozostałą ludność.

Po bitwie na polach Celebrantu, w podzięce za odsiecz Éothéodów, namiestnik Cirion dał im Calenardhon, by tam zamieszkali, w zamian za wieczyste zobowiązanie sojuszu. Po osiedleniu się tam Éothéodów, kraj został nazwany Rohanem[16][17].

Harondor[edytuj | edytuj kod]

Informacje na jej temat znajdują się w Dodatkach do trzeciego tomu Władcy Pierścieni. Harondor jest zaznaczony i podpisany na mapach Śródziemia dołączonych do powieści[18].

Była to prowincja położona pomiędzy rzekami Poros i Harnen. Przez jej obszar biegła z droga Pelargiru do Haradu. Ziemie te włączono do Gondoru najpewniej za rządów Królów Żeglarzy (ostatecznie zapewne około 1050 roku Trzeciej Ery). Od 1448 roku toczyły się tam ustawiczne walki Gondorczyków z Korsarzami i Haradrimami. Ci ostatni zajęli tę prowincję dopiero za rządów namiestnika Túrina II (około 2885 roku). Później zapewne dalej miały tam miejsca starcia i pod koniec Trzeciej Ery określano Harondor jako kraj opustoszały i sporny[19]. Niewątpliwie król Elessar włączył tę prowincję do Zjednoczonego Królestwa Arnoru i Gondoru.

Nazwa Harondor pochodzi z sindarinu i znaczy w tej mowie Południowy Gondor. W westronie zwano ten obszar Gondorem Południowym[20].

Ithilien[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ithilien.

Lamedon[edytuj | edytuj kod]

Informacje na jej temat znajdują się w Powrocie Króla, trzeciej części Władcy Pierścieni. Lamedon jest zaznaczony i podpisany na mapach Śródziemia dołączonych do powieści[14].

Była to prowincja położona u podnóży Ered Nimrais, między górnym biegiem rzek Ciril i Ringló. Jej głównym ośrodkiem było miasto Calembel. Do Gondoru włączono te ziemie w bliżej nieznanym czasie i ustanowiono tam lenno. Podczas Wojny o Pierścień władcą Lamedonu był Angbor.

Jak się zdaje znaczną część ludności tej prowincji stanowili bitni górale.

Nazwa Lamedon pochodzi z sindarinu i (prawdopodobnie) znaczy w tej mowie Szeroki, podmokły kraj[21].

Lebennin[edytuj | edytuj kod]

Kraina ta leżała w południowym Gondorze, mniej więcej w dorzeczu Gilrainy, Serni, Celosu, Sirith i Erui, słynnych pięciu rzek Lebennin. Jej mieszkańcy byli spokrewnieni z Dúnedainami i pomniejszymi plemionami. Stolicą Lebenninu był Pelargir. Podczas Wojny o Pierścień zostało zaatakowane przez Korsarzy z Umbaru, ocalili je Aragorn z Umarłymi podczas marszu do oblężonego Minas Tirith.

Lossarnach[edytuj | edytuj kod]

Informacje na jej temat znajdują się w Powrocie Króla, trzeciego tomu powieści Władca Pierścieni. Lossarnach jest zaznaczone i podpisane na mapie Gondoru dołączonej (nie we wszystkich wydaniach) do tej książki[22].

Była to prowincja położona na północ od Lebennin, u źródeł rzeki Erui i podnóży Ered Nimrais. Obejmowała głównie górskie doliny. Do Gondor należała zapewne od początku istnienia tego państwa (rok 3320 Drugiej Ery). Ustanowiono tam lenno. Pod koniec Trzeciej Ery władcą Lossarnach był Forlong.

W większości mieszkańcy Lossarnach byli potomkami dawnej ludności Ered Nimrais, żyjącej tam przed założeniem królestwa Gondoru. W porównaniu do mieszkańców Minas Tirith byli oni niżsi i mieli bardziej ciemną cerę. W tej prowincji żyło też sporo, jak się zdaje, rodzin dawnych mieszkańców Ithilien.

Podczas Wojny o Pierscień właśnie do Lossarnach wysłano znaczna część ludności Minas Tirith (głównie starców, kobiety i dzieci), z powodu zagrożenia atakiem wojsk Saurona.

Nazwa Lossarnach pochodzi z sindarinu i znaczy w tej mowie Kwietny Arnach. Słowo Arnach pochodzi z języka ludzi z czasów przed przybycia Númenorejczyków. Z biegiem czasu jego znaczenie zostało zapomniane[23].

Pinnath Gelin[edytuj | edytuj kod]

Informacje na jej temat znajdują się w Powrocie Króla. Pinnath Gelin jest zaznaczone i podpisane na mapach Śródziemia dołączonych do Władcy Pierścieni[24].

Było to pasmo wzgórz położone na północ od Anfalas. Do Południowego Królestwa włączono te ziemie zapewne za rządów Królów Żeglarzy. W bliżej nieznanym czasie ustanowiono tam lenno. Podczas Wojny o Pierścień władcą Pinnath Gelin był Hirluin.

Nazwa Pinnath Gelin pochodzi z sindarinu i znaczy w tej mowie Zielone grzbiety. W westronie zwano tę prowincję Zielonymi Wzgórzami[25].

Rzeki[edytuj | edytuj kod]

Ciril[edytuj | edytuj kod]

Płynęła przez Lamedon, stanowiła dopływ Ringló[26].

Erui[edytuj | edytuj kod]

Pewne wzmianki na jej temat znajdują się w Dodatkach do trzeciego tomu Władcy Pierścieni. Rzeka ta jest zaznaczona i podpisana na mapach Śródziemia dołączonych do powieści[22].

Jej źródła znajdowały się w Ered Nimrais, wśród górskich dolin Lossarnach. Płynęła w kierunku południowym i wpadała do Anduiny. Erui stanowiła granicę pomiędzy prowincjami Lebennin i Anórien. Rzekę, w miejscu gdzie znajdowały się brody, przecinał Gościniec Południowy z Minas Tirith do Pelargiru.

Nazwa Erui pochodzi z sindarinu i znaczy w tej mowie Pierwszy. Rzeka nosiła takie miano, bowiem była pierwszą (licząc od wschodu) z rzek Gondoru, które wpadały bądź do Anduiny, bądź do Zatoki Belfalas[27].

Mering[edytuj | edytuj kod]

Graniczna rzeka między Rohanem a Gondorem. Strumień ten tworzył granicę między Wschodnią Bruzdą, prowincją Rohanu, a Anórien, prowincją Gondoru. Przepływał przez Las Firien rosnący wokół wzgórza Halifirien.

Morthond[edytuj | edytuj kod]

Inaczej zwana Czarnym Korzeniem. Morthond był długą, zimną rzeką biorącą początek w Ered Nimrais. Źródło znajdowało się blisko południowego wyjścia ze Ścieżki Umarłych i tworzyła serię kaskad wodnych wpływając do Doliny Czarnego Korzenia. Droga od Ścieżki do Głazu Isildura w Erech prowadziła wzdłuż strumienia, a później go przekraczała.

Po minięciu Erech rzeka płynęła w kierunku południowo-zachodnim, a następnie na południowy wschód wymijając Pinnath Gelin. Następnie wpadała do Ringló i uchodziła niedaleko Edhellondu do Morza.

Poros[edytuj | edytuj kod]

Wspominana w tekście Władcy Pierścieni. Jest zaznaczona i podpisana na mapach Śródziemia załączonych do powieści[14].

Jej źródła znajdują się w południowej części Ephel Dúath, na granicy Mordoru. Płynie na zachód, przez Ithilien i Harondor, aby wpaść do Anduiny od wschodu, tuż przed jej ujściem do morza. Poros oddziela Gondor właściwy (północny), od opustoszałego Gondoru Południowego. Jego długość to w przybliżeniu 400 númenorejskich mil. W jej górnym biegu położone były brody, przez które prowadził trakt do Haradwaith.

Nazwa Poros pochodzi zapewne z sindarinu[28].

Ringló[edytuj | edytuj kod]

Był to największy dopływ Morthondu. Płynęła przez Lamedon, gdzie dołączała do niej Ciril[29].

Serni[edytuj | edytuj kod]

Płynęła przez Lebennin, wpływała do Gilrainy w pobliżu Linhiru. Jej nazwę zapisywano także jako Sernui.

Jej nazwa pochodzi z sindarinu i znaczy Kamienny.

Sirith[edytuj | edytuj kod]

Wspominana jest w tekście Władcy Pierścieni oraz w Dodatkach do trzeciego tomu tej powieści. Sirith jest zaznaczona i podpisana na mapach Śródziemia dołączonych do Władcy Pierścieni[14].

Jej źródła znajdowały się w górach Ered Nimrais. Płynęła w kierunku południowym i do Anduiny wpadała w Pelargirze.

Nazwa Sirith pochodzi z sindarinu i znaczy w tej mowie Płynący strumień[30].

Przypisy

  1. Cytat z Powrotu króla (księga 5, rozdział 4 Oblężenie Gondoru) w przekładzie Marii Skibniewskiej.
  2. Cytat z Powrotu króla (Dodatek A, podrozdział 4 Gondor i spadkobiercy Anáriona) w przekładzie Marii Skibniewskiej.
  3. Informacje na temat Rady za czasów Elessara Tolkien podał w jednym z listów do czytelników (list 244 w: Listy, wybrane i opracowane przez H. Carpentera przy współpracy Ch. Tolkiena, przełożyła Agnieszka Sylwanowicz, Poznań 2000)
  4. 4,0 4,1 Zobacz: J. R. R. Tolkien, Władca Pierścieni, tom 3 Powrót Króla, przeł. Maria Skibniewska, Warszawa 2002, s. 12.
  5. Ta forma występuje w starych wydaniach Władcy Pierścieni (sprzed 1996) w tym przekładzie.
  6. Według Kalendarza Namiestników miesiąc ten zwał się Súlimë.
  7. Tłumaczenie nazwy podano za: hasło „Calembel” (w:) A. Kubala, Przewodnik po nazwach miejscowych Śródziemia czyli Tłumaczenie i etymologia nazw miejscowych Śródziemia Trzeciej i Czwartej Ery według J. R. R. Tolkiena, Warszawa 2003, s. 28.
  8. Położenie portu na obszarze wokół Minas Tirith patrz: K. W. Fonstad, Atlas Śródziemia, przeł. Tadeusz A. Olszański, Warszawa 2007, s. 153.
  9. Tłumaczenie nazwy podano za: hasło „Harolond” (w:) A. Kubala, Przewodnik po nazwach miejscowych Śródziemia czyli Tłumaczenie i etymologia nazw miejscowych Śródziemia Trzeciej i Czwartej Ery według J. R. R. Tolkiena, Warszawa 2003, s. 72.
  10. Tłumaczenie nazwy podano za: hasło „Linhir” (w:) A. Kubala, Przewodnik po nazwach miejscowych Śródziemia czyli Tłumaczenie i etymologia nazw miejscowych Śródziemia Trzeciej i Czwartej Ery według J. R. R. Tolkiena, Warszawa 2003, s. 87.
  11. R. Foster, Encyklopedia Śródziemia, s. 20.
  12. Patrz: J. R. R. Tolkien: Władca Pierścieni. przeł. Maria Skibniewska. T. 1: Drużyna Pierścienia. Warszawa: 2002, s. 539.
  13. Tłumaczenie podano za: A. Kubala: Przewodnik po nazwach miejscowych Śródziemia czyli Tłumaczenie i etymologia nazw miejscowych Śródziemia Trzeciej i Czwartej Ery według J. R. R. Tolkiena. Warszawa: 2003, s. 17 (hasło „Anfalas”).
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 Zobacz: J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni, tom 1 Drużyna Pierścienia, przeł. Maria Skibniewska, Warszawa 2002, s. 539.
  15. W kwestii znaczenia nazwy patrz: J. R. R. Tolkien, Niedokończone opowieści, przeł. Radosław Kot, Warszawa 2005, s.217-218.
  16. Robert Foster: Encyklopedia Śródziemia. Warszawa: Amber, 1998. ISBN 83-7169-695-7.
  17. J.R.R. Tolkien: Niedokończone opowieści. Amber, 2002, s. 255 – 257. ISBN 83-7245-943-6.
  18. Zobacz: J. R. R. Tolkien, Władca Pierścieni, tom 1 Drużyna Pierścienia, przeł. Maria Skibniewska, Warszawa 2002, s. 535.
  19. J. R. R. Tolkien, op.cit., s. 535.
  20. Tłumaczenie nazwy podano za: hasło „Harondor” (w:) A. Kubala, Przewodnik po nazwach miejscowych Śródziemia czyli Tłumaczenie i etymologia nazw miejscowych Śródziemia Trzeciej i Czwartej Ery według J. R. R. Tolkiena, Warszawa 2003, s. 72.
  21. Pierwotnie nazwa ta brzmiała Lamedond, lecz uległa ona skróceniu. Tłumaczenie podano za: hasło „Lamedon” (w:) A. Kubala, Przewodnik po nazwach miejscowych Śródziemia czyli Tłumaczenie i etymologia nazw miejscowych Śródziemia Trzeciej i Czwartej Ery według J. R. R. Tolkiena, Warszawa 2003, s. 85.
  22. 22,0 22,1 Zobacz: J. R. R. Tolkien, Władca Pierścieni, tom 3 Powrót Króla, przeł. Maria Skibniewska, Warszawa 2002, s. 13.
  23. Tłumaczenie nazwy podano za: hasło „Lossarnach” (w:) A. Kubala, Przewodnik po nazwach miejscowych Śródziemia czyli Tłumaczenie i etymologia nazw miejscowych Śródziemia Trzeciej i Czwartej Ery według J. R. R. Tolkiena, Warszawa 2003, s. 89. W Encyklopedii Śródziemia R. Fostera i Tolkien. Przewodnik encyklopedyczny J. E. A. Tylera nazwa błędnie tłumaczona jako Śnieżny Aranch, patrz: hasło „Lossarnach” (w:) R. Foster, Encyklopedia Śródziemia, Warszawa 2003, s. 170.
  24. Zobacz: J. R. R. Tolkien, Władca Pierścieni, tom 1 Drużyna Pierścienia, przeł. Maria Skibniewska, Warszawa 2002, s. 538.
  25. Tłumaczenie podano za: hasło „Pinnath Gelin” (w:) A. Kubala, Przewodnik po nazwach miejscowych Śródziemia czyli Tłumaczenie i etymologia nazw miejscowych Śródziemia Trzeciej i Czwartej Ery według J. R. R. Tolkiena, Warszawa 2003, s. 111.
  26. Robert Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 67.
  27. Tłumaczenie nazwy podano za: hasło „Erui” (w:) A. Kubala, Przewodnik po nazwach miejscowych Śródziemia czyli Tłumaczenie i etymologia nazw miejscowych Śródziemia Trzeciej i Czwartej Ery według J. R. R. Tolkiena, Warszawa 2003, s. 52.
  28. Informacje za: hasło „Poros” (w:) A. Kubala, Przewodnik po nazwach miejscowych Śródziemia czyli Tłumaczenie i etymologia nazw miejscowych Śródziemia Trzeciej i Czwartej Ery według J. R. R. Tolkiena, Warszawa 2003, s. 112. W haśle tym autor stwierdza, iż w tomie VIII Historii Śródziemia Christopher Tolkien zakłada, iż znaczy to granica, bowiem na jednej z notatek ojca widnieje takie słowo obok nazwy Poros.
  29. Robert Foster: Encyklopedia Śródziemia, s. 232.
  30. Tłumaczenie nazwy według hasła „Sirith” (w:) A. Kubala, Przewodnik po nazwach miejscowych Śródziemia czyli Tłumaczenie i etymologia nazw miejscowych Śródziemia Trzeciej i Czwartej Ery według J. R. R. Tolkiena, Warszawa 2003, s. 122.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]