Gorączka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy objawu medycznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Gorączka o innej lub nieznanej przyczynie
Pyrexia
ICD-10 R50
Gorączka o innej lub nieznanej przyczynie
R50.0 Gorączka z dreszczami
R50.1 Gorączka ciągła
R50.2 Gorączka polekowa
R50.8 Inna określona gorączka
R50.9 Gorączka, nieokreślona
DiseasesDB 18924
MedlinePlus 003090
MeSH D005334
Termometr pokazujący temperaturę 38,7 stopnia

Gorączka (łac. febris) – stan eutermii towarzyszący chorobie polegający na zwiększeniu temperatury ciała w punkcie nastawczym powyżej normy.

Pierwotne znaczenie tego objawu to obronna odpowiedź organizmu na atak wirusów, bakterii, grzybów, obecność ciał obcych, alergenów, martwych fragmentów tkanek i chemicznych pirogenów.

U człowieka umownie mówimy o stanie podgorączkowym jeżeli temperatura ciała wynosi powyżej 37 °C, zaś o gorączce jeśli przekroczy 38 °C[1]. Po intensywnym wysiłku fizycznym temperatura ciała zdrowej osoby może wzrosnąć nawet o 0,5 stopnia.

Zwykle pomiaru temperatury dokonuje się za pomocą termometru lekarskiego (lub pirometru w uchu) w jednym z czterech miejsc:

  • pod pachą (prawidłowa temperatura 36,6 °C) – najmniej dokładny pomiar z medycznego punktu widzenia;
  • w jamie ustnej (prawidłowa temperatura 36,9 °C);
  • w odbytnicy (metoda rektalna, dla niemowląt) (prawidłowa temperatura 37,1 °C) – najdokładniejszy pomiar z medycznego punktu widzenia.
  • w uchu – mierzona jest temperatura błony bębenkowej (prawidłowa temperatura 37,1 °C) – pomiar o podobnej dokładności w porównaniu do metody rektalnej lecz dużo szybszy i tańszy, dlatego popularny w szpitalach.

Mechanizm powstawania gorączki[edytuj | edytuj kod]

Proces powstawania gorączki zapoczątkowuje pojawienie się w organizmie pirogenów pochodzenia zewnętrznego (substancji białkowych stanowiących produkt metabolizmu bakterii i wzrostu wirusów). Komórki fagocytujące, w kontakcie z nimi, rozpoczynają produkcję tzw. pirogenów endogennych, które wraz z krwią dostają się do podwzgórza, pobudzając je do produkcji neuromediatorów zapalenia, w tym głównie prostaglandyn. Po dotarciu do ośrodka regulacji temperatury, w mózgu, powodują one zmianę punktu nastawczego (tzw. therm set point) na wyższy, co skutkuje zwiększeniem temperatury organizmu. Po zmianie punktu nastawczego organizm zaczyna intensywnie produkować ciepło (poprzez termogenezę mięśniową oraz bezdrżeniową) oraz zapobiega jego utracie. Trwa to do momentu osiągnięcia temperatury nowego punktu nastawczego.

Niezakaźne przyczyny gorączki:

Podziały gorączki[edytuj | edytuj kod]

Podział gorączek w zależności od wysokości temperatury[edytuj | edytuj kod]

  • 37-38,0 °C – stan podgorączkowy (status subfebrilis)
  • 38,0-38,5 °C – gorączka nieznaczna
  • 38,5-39,5 °C – gorączka umiarkowana
  • 39,5-40,5 °C – gorączka znaczna
  • 40,5-41,0 °C – gorączka wysoka
  • >41 °C – gorączka nadmierna[potrzebne źródło]

Tory gorączkowe[edytuj | edytuj kod]

  • gorączka ciągła (febris continua),
  • gorączka zwalniająca (febris remittens),
    • gorączka trawiąca (febris hectica),
  • gorączka przerywana (febris intermittens)
  • gorączka powrotna (febris recurrens), np. w brucelozie,
  • gorączka przelotna (febris ephemerea) – trwająca do 1 dnia,
  • gorączka nieregularna (febris irregularis) – brak charakterystycznego toru.

Fizjologiczny sens gorączki[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ koszt metaboliczny gorączki jest wysoki, może wydawać się dziwne, że chory organizm (który zazwyczaj pożywia się gorzej) ma wyższą temperaturę. Okazuje się, że przy wyższej temperaturze mechanizmy obronne (takie jak wytwarzanie przeciwciał) czy proliferacja limfocytów ulegają znacznemu wzrostowi (około 10% na jeden stopień)[2]. Równocześnie zmniejsza się dostęp żelaza i innych związków dla patogenów co utrudnia im namnażanie[3]. Wykazano doświadczalnie, że zwierzęta, którym uniemożliwiono podwyższenie temperatury na czas infekcji (poprzez podawanie leków obniżających temperaturę) miały niższą przeżywalność niż zwierzęta bez podawanych leków. Według pewnej doktryny lekarze nie powinni starać się walczyć z gorączką za wszelką cenę, lecz traktować ją jako naturalny mechanizm ochronny.

Gorączka jest bardzo starym ewolucyjnie mechanizmem obronnym i występuje u większości organizmów, jednak tylko stałocieplne ptaki i ssaki potrafią czynnie ją generować. U zmiennocieplnych przejawia się to próbą przeniesienia się w miejsca cieplejsze. W doświadczeniach polegających na podaniu pirogenów bakteryjnych jaszczurkom z rodzaju Dipsosauria szukały one cieplejszego o 2 °C stanowiska. Podobnie reagują płazy i ryby, a nawet karaczany[4].

Szkodliwość gorączki[edytuj | edytuj kod]

Gorączka powyżej 39 °C męczy i osłabia organizm. Wyraźnie przyspiesza akcję serca. Najbardziej wrażliwy na podwyższenie temperatury jest jednak mózg. Utrzymująca się gorączka powyżej 41,5 C grozi uszkodzeniem białek w komórkach nerwowych, co może prowadzić do śmierci. Organizm jednak zazwyczaj potrafi kontrolować gorączkę i bardzo rzadko przekracza ona niebezpieczny dla zdrowia próg. Pomimo to powinna być bezwzględnie obniżana u dzieci (ze względu na niesprawność układu termoregulacyjnego), kobiet w ciąży (ochrona płodu), u osób z niewydolnym układem krążenia (wysoka temp. obciąża układ krążenia) oraz u pacjentów po operacji (ze względu na wyczerpanie organizmu).

Kontrowersje wokół użyteczności gorączki[edytuj | edytuj kod]

Istnieją argumenty za oraz przeciwko pozytywnemu wpływowi gorączki na człowieka podczas choroby[3][5][6].

Gorączka a hipertermia[edytuj | edytuj kod]

Gorączka jest to podwyższenie temperatury organizmu z powodu przestawienia punktu nastawczego na wyższy poziom. Równocześnie mechanizmy chłodzące są całkowicie sprawne. Hipertermia jest to stan podwyższonej temperatury z powodu zawodzenia mechanizmów chłodzących przy prawidłowym punkcie nastawczym. W przypadku hipertermii nie da się obniżyć temperatury poprzez podawanie leków przeciwgorączkowych. Analogicznie, zmiana punktu nastawczego na niższy przy prawidłowych mechanizmach termogenicznych nazywa się anapireksją, natomiast niższa temperatura spowodowana niewydolnym mechanizmem termogenicznym – hipotermią.

Gorączka to stan termiczny prostaglandyno zależny – możemy więc za pomocą środków antypiretycznych (np. aspiryna) zbić gorączkę. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku hipertermii – podanie antypiretyków nie obniży w tym wypadku temperatury ciała ze względu na inny mechanizm działania hipertermii – prostaglandyno niezależny.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Brak jednomyślności w ustaleniu progu gorączki – Patofizjoligia. Maśliński, Ryżeski ISBN 83-200-2225-8 – podaje 38 stopni, niektóre źródła ±0,5 stopnia
  2. Dotyczy to całego metabolizmu. Patofizjoligia Maśliński, Ryżeski. Strona 314. ISBN 83-200-2225-8
  3. 3,0 3,1 Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej pod redakcją W. Traczyka i A. Trzebskiego. Strona 276. ISBN 8320023645
  4. Schmidt-Nielsen K., Fizjologia zwierząt – adaptacja do środowiska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997.
  5. Schaffner A. Fever--useful or noxious symptom that should be treated? Ther Umsch 2006; 63: 185-8. PMID 16613288
  6. Soszynski D. The pathogenesis and the adaptive value of fever. Postepy Hig Med Dosw 2003; 57: 531-54. PMID 14737969

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.