Gorol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Gorol – w mowie górnośląskiej określenie osoby spoza Górnego Śląska.

Mianem goroli Górnoślązacy określali w okresie międzywojennym Ślązaków cieszyńskich[1], obecnie również Polaków mieszkających na Górnym Śląsku. Przez mieszkańców górnośląskiej części GOP-u słowo to jest używane również do określenia mieszkańców Zagłębia Dąbrowskiego (terenów po wschodniej stronie rzeki Brynicy) oraz ogólnie spoza Górnego Śląska. Niekiedy słowo gorol może przyjąć znaczenie obraźliwe, mające charakter poniżenia osoby w znaczeniu "ten gorszy".

Określenie gorol powstało w połowie XIX wieku, kiedy to Górny Śląsk połączono koleją z dalszymi ziemiami i kontakty Górnoślązaków z ludźmi spoza regionu stały się częstsze. Charakterystyczni stali się wtedy przyjeżdżający masowo na Górny Śląsk górale z Małopolski zmierzający do pracy na zachód Europy lub do Ameryki, ale też aby handlować swoimi ludowymi wyrobami. Określenie powstało w górnośląskich miastach, natomiast samo słowo gorol oznaczało po prostu mieszkańca gór, czyli górala, po śląsku górol (śląs. gůrol).

Obecnie coraz częściej zaznacza się rozróżnienie w wymowie gůrol (‘mieszkaniec gór’) od gorol (‘osoba spoza Górnego Śląska’). Wynikło to z częstych od początku XX wieku turystycznych wypraw mieszkańców górnośląskich miast w góry Beskidu Śląskiego lub do Limanowej. Wcześniej, przed zakończeniem I wojny światowej, mieszkańcy górnośląskich miast z części należącej do Prus mieli ograniczony kontakt z mieszkańcami gór w śląskiej części Austro-Węgier (Śląsk Austriacki).

Na Śląsku Cieszyńskim słowo gorol ma tylko jedno znaczenie - góral, zaś takie słowo jak górol/gůrol nie występuje w ogóle[2].

W okolicach Opola zamiast słowa gorol często używa się (identycznie jak w Poznańskiem) określenia chadziaj (pisane również hadziaj, hadźaj)[3].

Przypisy

  1. "Goralami nazywano imigrantów, którzy pojawili się zza rzeki Białej, a przezwisko „Hanys" przylgnęło do sąsiadów z Górnego Śląska. Stosunki Ślązaków z części górnośląskiej i cieszyńskiej również nie należały do zbyt układnych [...] [w:] Eugeniusz Kłosek. "Swoi" i "obcy" na Górnym Śląsku od 1945 roku. 1993. str. 30.
  2. Słownik gwarowy Śląska Cieszyńskiego. Wydanie drugie, poprawione i rozszerzone. Jadwiga Wronicz (redaktor). Ustroń: 2010, s. 115. ISBN 978-83-60551-28-8.
  3. "Chadziaj" w Wikisłowniku

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło gorol w Wikisłowniku