Goryczak żółciowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Goryczak żółciowy
Tylopilus felleus 060914c.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj goryczak
Gatunek goryczak żółciowy
Nazwa systematyczna
Tylopilus felleus (Bull.) P. Karst.
Revue mycol. 3 (no. 9): 16 (Tuluza, 1881)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
U starszych okazów różowawe rurki łatwo pozwalają odróżnić goryczaka od borowików i kozaków
Tylopilus.felleus2.-.lindsey.jpg

Goryczak żółciowy (Tylopilus felleus (Bull.) P. Karst.) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podała Alina Skirgiełło w 1960. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: goryczak, grzybek gorzki, podgrzybek gorzki, zajączek gorzki[2]. Niektóre synonimy łacińskie[1]:

  • Boletus alutarius Fr. (1815)
  • Boletus alutarius Rostk. (1844)
  • Boletus felleus Bull. (1788)
  • Boletus felleus var. minor Coker & Beers (1943)
  • Tylopilus alutarius (Fr.) Henn. (1898)
  • Tylopilus felleus var. alutarius (Fr.) P. Karst. (1882)
  • Tylopilus felleus (Bull.) P. Karst. ((1881) var. felleus
  • Tylopilus felleus var. minor (Coker & Beers) Pilát & Dermek (1974)
  • Tylopilus felleus var. uliginosus A.H. Sm. & Thiers (1971)

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica dochodzi na ogół do 12 cm, u młodych egzemplarzy półkolisty, potem wypukły, do rozpostartego u starszych. Powierzchnia najpierw omszona, zamszowata, następnie gładka. Barwa od jasnobrązowej do cielistobrązowej[3].

Rurki

Długie, o porach wychodzących poza brzeg kapelusza. U młodych okazów są białe, później bladoróżowe, uszkodzone przybierają barwę brudnowinną. Łatwo dają się oddzielić od miąższu[3].

Trzon

Grubość 2-4 cm, wysokość do 14 cm. Pełny, u młodych okazów beczułkowaty, u starszych maczugowaty, pokryty wyraźną siateczką. Barwa jaśniejsza od kapelusza[3].

Miąższ

Biały, elastyczny, po uszkodzeniu nie zmienia barwy. Za młodu twardy, u starszych egzemplarzy gąbczasty. Ma przyjemny zapach, ale jest bardzo gorzki[3].

Wysyp zarodników

Różowy. Zarodniki wrzecionowate lub elipsoidalne, o rozmiarach 10–15 × 4–6 μm[4].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje od czerwca do końca października w lasach iglastych, lubi kwaśne gleby. Tworzy mikoryzę z sosną. W niektórych rejonach występuje dość licznie. Rośnie na ziemi, czasami także na pniach i pniakach, jego grzybnia bowiem może rozwijać się również na butwiejącym drewnie[5][4].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb niejadalny, ze względu na swój bardzo gorzki smak. Nie jest trujący, ale nawet niewielki fragment goryczaka żółciowego skutecznie psuje smak potrawy[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • Dość często młode egzemplarze bywają mylone z borowikiem szlachetnym (Boletus edilis) lub koźlarzem babką (Leccinum scabrum). Prostym sposobem na odróżnienie tych gatunków jest dotknięcie językiem odłamanego fragmentu kapelusza. Smak żółci nie pozostawia wątpliwości, że jest to goryczak żółciowy. Starsze okazy goryczaka jeszcze łatwiej można odróżnić po różowawych porach[5].
  • Potocznie goryczak żółciowy nazywany jest borowikiem szatańskim lub szatanem. Borowik szatański (Boletus satanas) w Polsce praktycznie nie występuje.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  4. 4,0 4,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  5. 5,0 5,1 5,2 Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.