Granica polsko-radziecka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Granica polsko-radziecka – w okresie 19221991 Polska graniczyła ze Związkiem Radzieckim, granicę tę, jako granicę z Ukraińską SRR i Białoruską SRR sformalizowano w roku 1921 traktatem ryskim. W 1922 roku formalnie powstał ZSRR. W okresie II wojny światowej nie istniała ze względu na okupację Polski. Po wojnie wytyczona na nowo wzdłuż tzw. linii Curzona. Faktycznie granica wschodnia odchyla się w niektórych przypadkach od tej linii na niekorzyść Polski np. w rejonie Grodna (o blisko 20 km), chociaż formalnie (propagandowo) w umowie granicznej z 1945 r. (art. 1) stwierdzano jedynie o odchyleniach na rzecz Polski od linii Curzona „od pięciu do ośmiu kilometrów” („to Zachód wymyślił tę linię, a my jeszcze od niej odstępujemy na rzecz Polski”).

Granica w okresie 1922–1939[edytuj | edytuj kod]

Granica międzypaństwowa
Państwa graniczące  Polska
 ZSRR
Okres istnienia 19181939
W obecnym przebiegu nie istnieje
Długość 1407[1][2] km
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Granica w 1932 r.

W okresie międzywojennym granica ze Związkiem Radzieckim była drugą pod względem długości po niemieckiej. Jej długość wynosiła 1407 km[1] (niemiecka miała 1912 km). W latach 1924–1939 zadania związane z ochroną granicy wypełniały jednostki Korpusu Ochrony Pogranicza.

Przebieg granicy[edytuj | edytuj kod]

Granica polsko-radziecka została ustalona w wyniku wojny polsko-bolszewickiej i traktatu w Rydze. Rozpoczynała się od trójstyku polsko-radziecko-łotewskiego, położonego na rzece Dźwinie i biegła na zachód od Mińska, po łuku rozpiętym między rzekami Berezyną i Prypecią. Następnie przebiegała odcinkiem pomiędzy Mikaszewiczami (RP) i Zwiahelem (ZSRR). Tu granica skręcała na południowy zachód przez Ostróg do rzeki Zbrucz i dalej ujścia do Dniestru, gdzie znajdował się trójstyk z Rumunią.

Dokładny przebieg granicy w terenie regulował Załącznik nr 1 – „Ogólny ostateczny protokół przebiegu granicy państwowej między RP a ZSRR” do Umowy między Polską a ZSRR podpisanej w Moskwie dnia 10 kwietnia 1932 roku „O stosunkach prawnych na granicy państwowej” (Dz.U. z 1933 nr 74 poz. 541). Praktycznie przestała istnieć po agresji radzieckiej na Polskę 17 września 1939 roku i podpisaniu w Moskwie przez Ribbentropa i Mołotowa Traktatu o granicach i przyjaźni pomiędzy ZSRR a III Rzeszą Niemiecką z 28 września. De iure przestała istnieć 6 lutego 1946 r., tj. w momencie wejścia w życie umowy o polsko-sowieckiej granicy państwowej.

Przejścia graniczne[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Granica w okresie 1944–1991[edytuj | edytuj kod]

Granica międzypaństwowa
Państwa graniczące  Polska
 ZSRR
Okres istnienia 19441991
W obecnym przebiegu nie istnieje
Długość lądowa: 1321, później 1241[3]
morska: 22 km
Numeracja znaków granicznych od nr. 1 do nr. 2439
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Przebieg granicy[edytuj | edytuj kod]

Nowa granica Polski z ZSRR została ustalona w porozumieniu między PKWN a rządem ZSRR „O polsko-radzieckiej granicy” podpisanym w Moskwie 27 lipca 1944 roku przez Edwarda Osóbkę-Morawskiego i Wiaczesława Mołotowa. Ta umowa nie miała jakichkolwiek skutków prawnych ponieważ „strona polska” nie miała uprawnień do zawierania takiej umowy. Z kolei kształt granicy polsko-radzieckiej był tematem tzw. Konferencji Jałtańskiej trwającej od 4 do 11 lutego 1945 r. Jej przebieg został ostatecznie zatwierdzony w Protokole Końcowym konferencji przez wszystkie uczestniczące w niej Mocarstwa. Został on powtórzony w umowie pomiędzy RP a ZSRR o polsko-radzieckiej granicy państwowej, zawartej przez Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej i rząd ZSRR w Moskwie, w dniu 16 sierpnia 1945 roku. (Dz. U. z 1947 r. Nr 35, poz. 167). Ta umowa miała skutek prawny w postaci cesji Kresów Wschodnich na rzecz Związku Sowieckiego i powstanie współczesnej wschodniej granicy Polski z dniem 6 lutego 1946 r. (wejście w życie umowy z 1945 r.).

Tak podsumowuje „rokowania” polsko-sowieckie w sprawie granicy uczestnik rozmów Stanisław Leszczycki: W efekcie ostatecznym wszystkie poprawki Polski zostały odrzucone. Wniosek jest taki, że ZSRR przyjął najkorzystniejszą dla siebie interpretację linii Curzona, a w swojej zachłanności przekroczył granicę przyzwoitości – tu przejawił się znów imperializm sowiecki, bezwzględność, brak wielkoduszności i bardzo silna przewaga. Właściwie granica została podyktowana bez rzeczowej dyskusji i bez uwzględniania w najmniejszej mierze potrzeb Polski.[4]

Granica lądowa zaczynała się faktycznie na Mierzei Wiślanej w miejscowości Nowa Karczma (chociaż o podziale Mierzei po raz pierwszy w historii wspomina się dopiero w umowie z 5 marca 1957 r.), przecinała Zalew Wiślany i przebiegała dalej lądem równolegle na północ od miejscowości Braniewo, Bartoszyce, Węgorzewo, Gołdap, przez Puszczę Romincką, na północny wschód od Suwałk w okolicach Wiżajn, przecinała dolinę Czarnej Hańczy, biegła wzdłuż doliny Świsłoczy, przecinała dolinę Narwi, Puszczę Białowieską, skręcała linią prostą na południowy zachód, następnie biegła wzdłuż Bugu, zostawiając po stronie wschodniej nadrzeczny Brześć, w okolicach Kryłowa opuszczała koryto Bugu i skręcała linią niemal prostą na południowy zachód, przecinając Bramę Przemyską, dolinę rzeki Strwiąż, na wschód od Ustrzyk Dolnych osiągając dolinę Sanu, jego korytem biegła do Przełęczy Użockiej, zakręcała na zachód i po kilku kilometrach docierała na szczyt Krzemieńca, gdzie osiągała trójstyk z Czechosłowacją.

Obecnie północna i wschodnia granica Polski ma identyczny przebieg, pomimo likwidacji ZSRR i powstania na jego terenie Litwy, Białorusi i Ukrainy.

W latach 1945–1991 zadania związane z ochroną granicy wypełniały jednostki Wojsk Ochrony Pogranicza.

Kształtowanie granicy[edytuj | edytuj kod]

Przejścia graniczne[edytuj | edytuj kod]

Lista przejść granicznych na granicy polsko-radzieckiej w dniu 6 sierpnia 1975 na podstawie zarządzenia ministra SW w sprawie przejść granicznych[5]

# Nazwa Miejscowość Rodzaj przejścia Rodzaj ruchu
1 Braniewo – Mamonowo Braniewo kolejowe towarowy
2 Czeremcha kolejowe towarowy
3 Dorohusk – Jahodyn Dorohusk kolejowe towarowy
4 Kuźnica – Grodno Kuźnica Białostocka kolejowe osobowy, towarowy
5 Medyka – Szeginie (drogowe) Medyka kolejowe, drogowe osobowy, towarowy
6 Siemianówka – Swisłocz Siemianówka kolejowe towarowy
7 Skandawa – Żeleznodorożnyj Skandawa kolejowe towarowy
8 Terespol – Brześć (kolejowe)
Terespol – Brześć (drogowe)
Terespol kolejowe, drogowe osobowy, towarowy
9 Werchrata – Rawa Ruska Werchrata kolejowe towarowy
10 Zubki – Bierestowica Zubki Białostockie kolejowe towarowy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Polska w cyfrach [w:] E. Romer Atlas Polski wspolczesnej, 1928
  2. zso1.olsztyn.pl/~publikacje/gran_mstep.doc KSZTAŁTOWANIE SIĘ GRANIC POLSKI PO I WOJNIE ŚWIATOWEJ
  3. Andrzej Jezierski (2003). Historia Gospodarcza Polski. Key Text Wydawnictwo. s. 383. ISBN 978-83-87251-71-0.
  4. P. Eberhardt, Polska granica wschodnia 1939–1945, s. 202-203.
  5. W oparciu o Dokumenty Google