Grateful Dead

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Grateful Dead
Grateful Dead (1970).png
Grateful Dead, 1970
Rok założenia 1965
Rok rozwiązania 1995
Pochodzenie  Stany Zjednoczone
Gatunek rock psychodeliczny, folk rock, country, jam rock, rock & roll
Wytwórnia płytowa Warner Bros., Grateful Dead, Arista, Rhino
Powiązania The Other Ones, The Dead, Jerry Garcia Band, Ratdog, Phil Lesh and Friends, Rhythm Devils, Donna Jean and the Tricksters, Missing Man Formation, New Riders of the Purple Sage, Old and in the Way, Legion of Mary, Reconstruction, Jerry Garcia Acoustic Band, Kingfish, Bobby and the Midnites, Bruce Hornsby, Bob Dylan
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Grateful Dead – amerykańska grupa muzyczna założona w 1965, w San Francisco; uważana za najbardziej reprezentatywny zespół młodzieży hippisowskiej[1], ojca chrzestnego jam band[2] oraz jedną z legend rocka[3][4]. Sławę zyskała przede wszystkim dzięki występom na żywo, w których studyjne kompozycje poszerzane bywały o improwizacje instrumentalne.

Od początku do końca działalności jej trzon stanowili dwaj gitarzyści, Jerry Garcia i Bob Weir. Początkowo muzyka Grateful Dead, wychodząc od dwunastotaktowego bluesa, osadzona była przede wszystkim w rocku psychodelicznym (Live-Dead) z dążnością do eksperymentów formalnych (Anthem of the Sun), o unikalnym stylu przypominającym halucynacje[5], tworzonym pod wpływem LSD. Stała się ważnym punktem rozwoju acid rocka (Aoxomoxoa); w tym czasie występowała jako gwiazda tzw. "Acid Tests" organizowanych przez Kena Keseya. Zdaniem Lenny'ego Kaye'a, eksperymenty tworzone przez Grateful Dead "odkrywały obszary, o których istnieniu większość zespołów nie miało pojęcia"[6]. Od początku lat 70 zaobserwować można nieoczekiwany zwrot grupy w stronę country (Workingman's Dead) i folku (American Beauty). Muzyka Grateful Dead stała się wówczas łagodna i melancholijna, pozbawiona dysonansów początkowych płyt. Członkowie zespołu coraz bardziej odżegnywali się tym samym od inspiracji narkotycznych, aby czerpać z doświadczeń mistycznych i medytacji. Uważa się, że grupa wypracowała najdoskonalszy system nagłośnienia sceny, oparty na tradycyjnych metodach tybetańskich[7]. W ostatnim etapie działalności muzycy coraz częściej skłaniali się w stronę jazz fusion (Blues for Allah) oraz soft rocka (Go to Heaven). Rok 1991 przyniósł z kolei album eksperymentalny złożony z kompilacji występów na żywo. Ważnym elementem twórczości Grateful Dead były poetyckie teksty, w większości pisane przez pisarza Roberta Huntera, którego muzycy uważali za członka zespołu.

Grateful Dead zajął 54 miejsce w rankingu zespołów rockowych wszech czasów przygotowanym przez Rolling Stone[4]. Ponadto dwa albumy grupy, Anthem of the Sun oraz American Beauty, trafiły na listę 500 albumów wszech czasów[5][8], zaś Jerry Garcia został wymieniony pośród najlepszych gitarzystów w muzyce rockowej. Wokół grupy wytworzyła się grupa fanów, nazywanych Deadheads; encyklopedie rockowe notują, że Grateful Dead ma najbardziej oddanych i wiernych wielbicieli spośród wszystkich zespołów rockowych na świecie[7][9].

Nazwa zespołu[edytuj | edytuj kod]

Lata psychodeliczne (1965-1969)[edytuj | edytuj kod]

Grateful Dead i wejście w świat cyganerii artystycznej[edytuj | edytuj kod]

Grupa utworzyła komunę hippisowską, w której muzycy zamieszkiwali przez długie lata. Także w późniejszych etapach swej twórczości pozostali wierni dewizie cyganerii artystycznej. Jako że muzyka grupy najlepiej odbierana była na żywo, zespół zawsze intensywnie koncertował, zwłaszcza w Ameryce Północnej. Na trasy koncertowe wyruszał z nimi olbrzymi "dwór", składający się z dużej ilości techników scenicznych (ang. roadies), rodzin, krewnych i przyjaciół. Grupa początkowo traktowana (nie bez przyczyny) jako rebelianci, z czasem stała się atrakcją San Francisco, ściągając do tego miasta tłumy swych fanów. Sławę zyskali w połowie lat 60. dzięki tzw. acid tests – imprezom organizowanym przez pisarza Kena Keseya, na których słuchający muzyki pili poncz z LSD.

Bob Weir

Anthem of the Sun[edytuj | edytuj kod]

Brzmienie grupy stało się sygnaturą amerykańskiej odmiany psychodelicznego rocka, a narkotyczne doświadczenia jej muzyków (przyjacielem Garcii był wytwórca LSD Owsley Stanley) dały początek modelowi anarchistycznego rockersa. W 1969 grupa wystąpiła na festiwalu w Woodstock.

Ciekawe zjawisko w muzyce lat 60. stanowi psychodeliczny album grupy Anthem of the Sun, który łączył celowo wypadającą z rytmu, czy wręcz nieskładną melodię z dźwiękami spoza obszaru muzyki, wielogłosowym chórem kłócącym się z głosem głównego wokalisty, stylizacją na kompozycyjny chaos oraz synkretyzmem nagrań studyjnych z wcięciami z nagrań na żywo. Nowatorstwo Anthem of the Sun spowodowało, że jest to album niejako prekursorski względem najnowszych rozwiązań w muzyce współczesnej. Album ten zapisał się ponadto na listę pięciuset płyt wszech czasów sporządzoną przez magazyn Rolling Stone.

Live-Dead[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza płyta koncertowa Grateful Dead, Live-Dead, określana jest przez krytyków muzycznych jako kwintesencja wczesnego, psychodelicznego brzmienia zespołu[10]. Nagrana została w San Francisco, w 1969. Zdaniem Lindsay Planera wartość Live-Dead jest tym większa, że stanowi wierny dokument rewolucji hippisowskiej późnych lat 60[11]. Inny amerykański dziennikarz muzyczny, Robert Christgau, stwierdził z kolei, że album zawiera nagrania jednych z najlepszych improwizacji elektrycznych w muzyce rockowej[12].

Lata folku i country (1969-1971)[edytuj | edytuj kod]

Ostatni etap działalności Grateful Dead[edytuj | edytuj kod]

In the Dark i Built to Last[edytuj | edytuj kod]

Gdy 9 sierpnia 1995 zmarł charyzmatyczny gitarzysta Jerry Garcia, postrzegany jako lider grupy, rada miejska San Francisco ogłosiła żałobę i nakazała opuścić flagi do połowy masztów. Po śmierci Garcii grupa się rozwiązała, a muzycy grali solo albo we własnych zespołach, takich jak Ratdog Boba Weira czy Phil Lesh and Friends. Mickey Hart stworzył muzykę na igrzyska olimpijskie w roku 1996. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX wieku okazjonalnie występowali razem jako The Other Ones. Po bardzo udanym tournée w 2002, w którym udział wzięli Bob, Bill, Phil i Mickey, artyści doszli do wniosku, że nazwa ta nie jest adekwatna do ich obecnej sytuacji i 14 lutego 2003 postanowili wrócić do tradycji – z tym że zmienili nazwę na The Dead, przez szacunek dla zmarłego Jerry'ego Garcii pomijając słowo "grateful" (które znaczy "wdzięczny"). The Dead stała się grupą trybutową (ang. tribute band).

Jerry Garcia

Recepcja grupy[edytuj | edytuj kod]

W 1994 roku grupa Grateful Dead została wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame[13].

Pewną liczbę tekstów napisał również John Perry Barlow, znany w latach 90. jako założyciel Electronic Frontier Foundation i autor Deklaracji Niepodległości Cyberprzestrzeni.

Autorzy tekstów piosenek[edytuj | edytuj kod]

Specyfika kultury fanów[edytuj | edytuj kod]

Fani Grateful Dead, określani jako Dead Heads, jeździli na każdy koncert zespołu, nagrywali utwory i wymieniali się taśmami. Artyści z Grateful Dead byli jednymi z pierwszych, którzy zezwalali na takie działania (pod warunkiem, że nikt nie czerpie z tego korzyści majątkowych), a nawet do tego zachęcali. Do dziś wymiana nagrań koncertowych GD jest częścią kultury Dead Heads, i odbywa się również w Internecie. Traktowana jest jako forma promocji muzyki i hołdu złożonego artystom poprzez upamiętnienie ich wykonań.

Muzycy zespołu Grateful Dead[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Muzycy Grateful Dead.

Dyskografia grupy Grateful Dead[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Dyskografia Grateful Dead.

Przypisy

  1. Jefferson Airplane. W: Encyklopedia muzyki rockowej. Lata sześćdziesiąte (tłum. A. Keyha, P. Tajsner i A. Winnicka-Kisiel. Poznań: Atena & Rock-Serwis, 1995, s. 202. ISBN 0-205-13703-2.
  2. Grateful Dead. W: Reebee Garofalo: Rockin' Out: Popular Music in the USA. Boston: Allyn & Bacon, 1997, s. 219. ISBN 0-205-13703-2.
  3. The History of Rock Music. Grateful Dead biography
  4. 4,0 4,1 100Artists of All Time by Rolling Stone
  5. 5,0 5,1 500 Greatest Albums: Anthem of the Sun - Grateful Dead | Rolling Stone
  6. Live/Dead album reviewed by Lenny Kaye. Rolling Stone February 7, 1970
  7. 7,0 7,1 Hasło: Grateful Dead. W: Wiesław Weiss: Rock. Encyklopedia. Warszawa: Iskry, 1991, s. 254. ISBN 83-207-1374-9.
  8. 500 Greatest Albums: American Beauty - Grateful Dead | Rolling Stone
  9. Grateful Dead. W: Encyklopedia muzyki rockowej. Lata sześćdziesiąte (tłum. A. Keyha, P. Tajsner i A. Winnicka-Kisiel. Poznań: Atena & Rock-Serwis, 1995, s. 166. ISBN 0-205-13703-2.
  10. ""Dark Star," both in its title and in its structure (designed to incorporate improvisational exploration), is the perfect example of the kind of "space music" that the Dead are famous for. Oswald's titular pun "Grayfolded" adds the concept of folding to the idea of space, and rightly so when considering the way he uses sampling to fold the Dead's musical evolution in on itself." -- Islands of Order, Part 2,by Randolph Jordan, in Offscreen Journal, edited by Donato Totaro, Ph.D, film studies lecturer at Concordia University since 1990.
  11. Live/Dead album review on AllMusic Guide by Lindsay Planer
  12. Grateful Dead by Robert Christgau
  13. Rock 'n' Roll Hall of Fame Inductees 1986 - 2010 (ang.). digitaldreamdoor.nutsie.com. [dostęp 2010-05-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]