Grecy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Grecy
Greeks.png
J. Kapodistrias, Perykles, El Greco, A. Macedoński, Eleutherios Venizelos
Liczebność ogółem
ok. 16 mln.
Regiony zamieszkania
 Grecja:
10 186 013
 Cypr:
635 914
 Stany Zjednoczone:
1 380 088
 Australia:
365 147
 Niemcy:
304 607
 Wielka Brytania:
250 000
 Kanada:
242 685
 Rosja:
128 000
 Chile:
90 000-120 000[1]
 Albania:
70 000
 Ukraina:
91 500
 Polska:
3 400[2]
Języki
grecki
Główne religie
prawosławie
Pokrewne grupy etniczne
Arwanici, Cypryjczycy, Fanarioci, Italogrecy, Kalasze, Kapadocyjczycy, Karakaczanie, Macedończycy, Pontyjczycy, Romanioci, Sulioci, Wołosi, Urumowie

Grecy – naród pochodzenia indoeuropejskiego. Tworzące go plemiona dotarły na tereny Grecji w II tysiącleciu p.n.e.

Nazwa własna[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Hellenowie (plemię).

Na przestrzeni wieków nazwa własna Greków ewoluowała.

Do poł. XX w. używana m.in. była (zwłaszcza w gwarach ludowych) średniowieczna nazwa własna "Rzymianie" (Romios) [3]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Starożytność[edytuj | edytuj kod]

W starożytności Grecy dzielili się na wiele plemion, wśród których wyróżnia się kilka podstawowych grup: plemiona północno-zachodnie, do których zaliczali się Dorowie, następnie Jonowie i Achajowie (w tym Arkadyjczycy, Eolowie, Tessalowie, Beoci i Grecy z Cypru). Prawdopodobnie w czasie inwazji Dorów skolonizowali wybrzeże Azji Mniejszej, wywierając od tego czasu znaczny wpływ na kulturę innych ludów tego półwyspu. W VII i VI w. p.n.e. skolonizowali znaczną część basenu Morza Śródziemnego i Czarnego, przede wszystkim Sycylię i południową Italię. Od czasu podbojów Aleksandra Wielkiego rozprzestrzenili się na Bliskim Wschodzie, w licznych miastach między Egiptem (Aleksandria) a Baktrią. Grecy dzięki morskim podróżom i kolonizacji zetknęli się z cywilizacjami Wschodu, od których przejęli wiele osiągnięć. Po wojnach perskich ich stosunek do innych ludów uległ zmianie. Zaczęli uważać ich za barbarzyńców-ludzi niższego rzędu.

Czasy nowożytne[edytuj | edytuj kod]

Obecnie Grecy skupiają się w przeważającej większości na terenie Grecji, gdzie są narodem państwowym i dominującą grupą etniczną. Poza Grecją rdzenną, zadomowioną ludnością są grupy Greków na Bliskim Wschodzie, w graniczącej z Grecją południowej części Albanii (Epir Północny) i w południowych Włoszech (Italogrecy). Oprócz tego, w wyniku intensywnej emigracji z Grecji i z obecnej Turcji, w czasach nowożytnych, liczne kolonie greckich emigrantów żyją w wielkich miastach Europy Zachodniej, Ameryki Północnej i Australii.

Kilkaset tysięcy Pontów – chrześcijan greckiego pochodzenia (starogreckie: Eyxinos Pontos – Morze Czarne, oraz Pont – dawna grecka kraina w obecnej Turcji), ciągle jeszcze zamieszkuje Ukrainę, Rosję, Gruzję i Armenię. Ich językiem ojczystym jest rosyjski, lecz utrzymują więź także z Grecją. Z tej grupy pochodzą m.in. Jelena Isinbajewa (18-krotna mistrzyni świata w skoku o tyczce) oraz jej rywalka Swietłana Fieofanowa. Ta druga nosi nawet nazwisko bizantyńskiej cesarzowej Teofano. 15 040 radzieckich Greków i pewna liczba obywateli greckich została wysiedlona z Krymu w końcu czerwca 1944, wraz z Bułgarami i Ormianami.

  • Kilkaset tysięcy muzułmanów, z tureckich wybrzeży Morza Czarnego posługuje się w domu językiem pontyjskim, zbliżonym do starogreckiego. Wg badaczy tureckich, w prowincji Trabzon (Wschodnia Turcja, Pont) jest to aż 44% rodzin.
  • Większa część spośród kilkusettysięcznej grupy obywateli Grecji, używających na co dzień także innych niż grecki języków (zwłaszcza rosyjskiego, lokalnego południowo-słowiańskiego lub arumuńskiego), uważa się za naturalną część narodu Greków[4]

Grecy w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Wskutek wojny domowej w Grecji (1946-1949) ok. czternastu tysięcy uchodźców greckich przyjechało do Polski. Większa część pozostała tu przez dziesięciolecia. Postrzegano ich jako, powstańców walczących najpierw o wolność ojczyzny, następnie, wygnańców za śmiałą walkę o prawa człowieka i prawa obywatelskie, toteż przyjęto serdecznie. Wielu Greków współtworzyło potem polską kulturę i naukę. Powracali do ojczyzny po upadku rządów czarnych pułkowników w 1974 r. Drugie pokolenie były to zwykle rodziny mieszane, wychowywane w asymilacji z polskością. Wyjeżdżali do Grecji w okresie, gdy licznie emigrowali tam także młodzi Polacy i podobnie, część z nich powróciła potem do Polski. Obecnie mieszka w Polsce głównie trzecie i czwarte pokolenie wychodźców, postrzegane przez otoczenie jako Polacy, choć utrzymujący także bliski kontakt z Grecją i językiem greckim. Patrz też: Grecy w Polsce.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Grekach

Przypisy

  1. Embajada Griega en Chile.
  2. GUS - Główny Urząd Statystyczny - Rocznik Demograficzny 2012. 2012-12-04. [dostęp 2013-04-01]. s. tab. 36.
  3. http://www.farsarotul.org/nl29_1.htm#_ftn1
  4. Greece: Denial of minorities and persecution of minority rights activists (ang.). W: IHF and Helsinki Committee Reports to the OSCE Meeting on Human Rights Defenders: Serbia, Turkey and Greece [on-line]. Greek Helsinki Monitor (GHM), Minority Rights Group – Greece (MRG-G), 2006-04-03. [dostęp 2010-11-14].