Gregorianki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gregorianki
Dzień 12 marca
Typ święta dawniejsze szkolne
Zwyczaje uroczyste nabożeństwo szkolne, pochód maskowy połączony z kwestą, uczta z występami
Upamiętnia Dzień św. Grzegorza
Znaczenie żegnano abiturientów i witano pierwszoklasistów
Podobne święta Andrzejki, Katarzynki, Walentynki

Gregorianki – dawne święto szkolne obchodzone w dniu 12 marca, w dzień wspomnienia w Kościele katolickim papieża św. Grzegorza Wielkiego, patrona szkół podstawowych.

Według Ryszarda Gansińca, który poświęcił Gregoriankom obszerne studium[1], zwyczaj powstał w XV wieku w Alzacji jako dzień, w którym jednocześnie żegnano abiturientów i witano pierwszoklasistów. Obchody rozpoczynało uroczyste nabożeństwo szkolne, po którym odbywał się pochód maskowy połączony z kwestą na rzecz przyszłorocznego święta, a na koniec uczta z występami. Stałym punktem programu był występ tzw. "biskupa żakowskiego", który wygłaszał komiczne, rymowane najczęściej "kazanie".

W Polsce gregorianki przyjęły się w XVI wieku i były obchodzone do II połowy XIX wieku. Z roku 1889 pochodzi opis uroczystości "Gregoły", zorganizowanej w Żołyni koło Rzeszowa przez miejscowego nauczyciela[2].

Wstępem do przeplatanej występami żakowskimi uczty była "oracja" "biskupa": "Szanowne państwo! Powiadumu wum racyjo, mam na brzuchu wielko turbacyjo, powiedziałbym jeszcze, ale mi się jeść chce!". W czasie występów często recytowano wiersze Jana Kochanowskiego.

Święto zanikło z końcem XIX wieku, ale przetrwało jeszcze jakiś czas w postaci fragmentów kolęd i pastorałek czy zapomnianych dzisiaj przysłów (np. ubrać się jak na jakie gregorianki), a nawet podarunków na św. Mikołaja[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. R.Gansiniec, Gregorianki, [w:] Pamiętnik Literacki 1954, ss.385-426
  2. M.Cisek, Materiały z miasteczka Żołyni pod Przemyślem, ZWAK 1889, t. XII, ss.64-66
  3. J.Krzyżanowski, Mądrej głowie dość dwie słowie, Warszawa 1958

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]