Grek Zorba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy powieści Nikosa Kazantzakisa. Zobacz też: Grek Zorba (film).

Grek Zorba (ang. Zorba the Greek, gr. Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά) – powieść greckiego pisarza Nikosa Kazantzakisa, opisująca losy Greka o imieniu Alexis Zorbas. Pierwsze wydanie ukazało się w 1946, zaś pierwsze polskie wydanie w 1971. Na podstawie tego utworu powstał musical, balet, a w 1964 film w reżyserii Michaela Cacoyannisa z Anthonym Quinnem w roli głównej.

Powieść przedstawia losy niezwykłej znajomości młodego inteligenta, udającego się z lądu greckiego na Kretę, oraz spotkanego przypadkiem w portowej tawernie Pireusu prostego, niemłodego już mężczyzny o bujnej przeszłości. Aleksy Zorba (Alexis Zorbas) zostaje zatrudniony przez narratora powieści jako nadzorca zakładanej przez niego kopalni i razem wyruszają na odległą wyspę. W ten sposób rozpoczyna się wielka przygoda obydwu, zaś kolejne rozdziały książki ukazują czytelnikowi cechy bałkańskiej mentalności, niezniszczalnego optymizmu i dionizyjskiej radości życia. Powieść sugestywnie przedstawia kulturę i obyczajowość mieszkańców Bałkanów, których odmalowuje jako ludzi impulsywnych, ale i życzliwych, kochających muzykę, taniec, śpiew, dobrą zabawę, piękno natury, radość życia, dobrą kuchnię i miłość. Grecja na stronach powieści ukazana jest jako cudowna, ciepła i słoneczna kraina. W narracji często pojawiają się wplecione bałkańskie przysłowia i mądrości ludowe, które tytułowy bohater przytacza niemal w każdej sytuacji. Jego filozofię życiową można sprowadzić do maksymy: "Ciesz się każdą chwilą, bo życie jest tylko jedno".

W powieści można wyróżnić kilka wątków i warstw narracji:

  1. historii nieudanych przedsięwzięć narratora: eksploatacji kopalni węgla brunatnego, próby zbudowania kolejki linowej do transportu ściętych pni drzew z wydzierżawionego od klasztoru lasu;
  2. historii życia Aleksisa Zorby i jego transformacji duchowej – przewijająca się przez całą książkę w postaci wspomnień i opisu bieżących wydarzeń;
  3. traktatu filozoficznego będącego zapisem refleksji narratora powieści nad filozofią Buddy i przede wszystkim konfrontacją z filozofią życia Zorby;
  4. rozważań o śmierci i przemijaniu, towarzyszących dramatycznym wydarzeniom opisanym w powieści: śmierci mnicha Gabriela, starej kokoty Hortensji ("Bubuliny"), Wdowy, mnicha Zachariasza, Stavridakisa (przyjaciela narratora), Zorby;
  5. przyjaźni narratora ze Stavridakisem.

Akcja powieści toczy się po zakończeniu I wojny światowej, około roku 1923, o czym można wnioskować z opisu działań repatriacyjnych prowadzonych w Turcji (Kars) przez przyjaciela narratora Stavridakisa (prawdopodobnie na mocy traktatu o wymianie ludności pomiędzy Turcją a Grecją podpisanego 30 stycznia 1923 r. w Lozannie).

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z filmu