Gremlin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gremlin – maskotka załogi bombowca B-17 z amerykańskiej jednostki stacjonującej w czasie II wojny światowej w Alconbury
Plakat bhp z okresu II wojny światowej, nawiązujący do szkodliwej działalności gremlinów

Gremlin – fantastyczna istota ze współczesnego folkloru miejskiego, złośliwy stwór powodujący wadliwe działanie maszyn i urządzeń, przede wszystkim samolotów. Pomysł, by winę za różne usterki ponosiły swego rodzaju gnomy czy chochliki nazwane gremlinami, pojawił się początkowo wśród obsługi naziemnej i lotników RAF-u przed II wojną światową lub na jej początku, a w czasie wojny został spopularyzowany m.in. przez komiksowy magazyn „Knockout” oraz książkę dla dzieci autorstwa Roalda Dahla.

Pierwsze wzmianki i etymologia[edytuj | edytuj kod]

Publikacja Word Histories and Mysteries: From Abracadabra to Zeus podaje, że termin gremlin po raz pierwszy odnotowano jako używany przez żołnierzy Royal Air Force w latach 20. XX wieku, ale w innym znaczeniu. Słowo to mogło powstać w Royal Naval Air Service jeszcze podczas I wojny światowej[1]. Jego użycie w znaczeniu złośliwego stworka psującego samoloty jest potwierdzone w 1940[1] lub 1941 roku[2].

Według słownika Brewer's Dictionary of Phrase and Fable pojęcie to mogło powstać pod koniec I wojny światowej lub w latach 20. XX wieku; było w użyciu wśród załóg RAF-u stacjonujących w Indiach i na Bliskim Wschodzie w latach 30. Słowo to w druku pojawiło się po raz pierwszy 10 kwietnia 1929 roku w numerze czasopisma „Aeroplane”. Gremlin miał być rodzajem goblina, pochodzącym z butelek piwa Fremlin (aczkolwiek były też inne objaśnienia)[3].

Z kolei Andrzej Sapkowski uważa, że gremliny wymyślono w zakładach produkujących samoloty Spitfire Mk II, a pierwsze wzmianki o nich pojawiły się w 1940 roku w filii Supermarine koncernu Vickers-Armstrong w Castle Bromwich po tym, jak w produkowanych samolotach zauważono serię niewytłumaczalnych usterek. Obwiniano o nie gremliny, które podejrzewano o sympatie nazistowskie lub irlandzkie[4].

Etymologia słowa gremlin jest nieustalona. Można ją łączyć ze wspomnianą nazwą piwa Fremlin albo irlandzkim słowem gruaimín (ill-humored little fellow). Wykazuje też pewne podobieństwo z innym fantastycznym stworem, goblinem[1].

Gremliny w literaturze, filmie i komiksie[edytuj | edytuj kod]

Do spopularyzowania gremlinów przyczyniła się seria komiksowych pasków It's the Gremlins! autorstwa Freda Robinsona, ukazująca się w brytyjskim magazynie „Knockout” w latach 1943–1947[5].

W Stanach Zjednoczonych gremliny pojawiły się za sprawą pisarza Roalda Dahla, byłego pilota RAF-u i jego opowieści dla dzieci The Gremlins, wydanej w USA w 1943 roku. Jeszcze przed publikacją prawa do jej ekranizacji zakupiła The Walt Disney Company, stąd książka ukazała się z ilustracjami autoryzowanymi przez Disneya. Planowany animowany film jednak nigdy nie powstał[5].

W amerykańskim animowanym propagandowym filmie z 1944 Rosyjska Rapsodia gremliny rozmontowują bombowiec Adolfa Hitlera i powodują jego porażkę.

Gremliny znalazły się także w innym utworze Dahla – jego pierwszej powieści dla dorosłych, zatytułowanej Some Time Never. A Fable for Supermen (1948), której bohater, pilot, odkrywa istnienie tych istot i ich podziemne miasto[5].

W odcinku serialu Strefa mroku zatytułowanym Nightmare at 20,000 Feet wyemitowanego w 1963 roku gremlin usiłuje zniszczyć skrzydło lecącego samolotu. Zauważa go tylko jeden z pasażerów, którego słowom nikt nie chce dać wiary[6].

Gremliny są bohaterami komediowego horroru Gremliny rozrabiają z 1984 roku i jego kontynuacji Gremliny 2 (1990), jednak poza złośliwością i tendencją do niszczenia niewiele już mają wspólnego z tradycją RAF-u czy książką Dahla[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Word Histories and Mysteries: From Abracadabra to Zeus. Lewisville: Houghton Mifflin Harcourt, 2004, s. 115–116. ISBN 978-0-618-45450-1.
  2. Merriam-Webster Dictionary (online) (ang.). [dostęp 2014-08-22].
  3. Gremlin. W: Brewer's Dictionary of Phrase and Fable. London: Cassell Publishers, 1990, s. 213. ISBN 0304340049.
  4. Andrzej Sapkowski: Rękopis znaleziony w smoczej jaskini. Kompendium wiedzy o literaturze fantasy. Warszawa: SuperNowa, 2001, s. 185–186.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 David Pringle (red.), Andrzej Miszkurka (red. wydania polskiego): Fantasy. Ilustrowany przewodnik. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2003, s. 213. ISBN 83-213-4327-9.
  6. Nightmare at 20,000 Feet w bazie Internet Movie Database (IMDb) (ang.)