Greta Garbo
| Greta Garbo | |||||||||
 |
|||||||||
| Greta Garbo w filmie Zuzanna Lenox, 1931. | |||||||||
| Prawdziwe nazwisko |
Greta Lovisa Gustafsson | ||||||||
| Data i miejsce urodzenia |
18 września 1905 Sztokholm |
||||||||
| Data i miejsce śmierci |
15 kwietnia 1990 Nowy Jork |
||||||||
| Zawód | Aktorka | ||||||||
| Lata aktywności | 1922 − 1941 | ||||||||
|
|||||||||
 Galeria ilustracji w Wikimedia Commons |
|||||||||
 Kolekcja cytatów w Wikicytatach |
|||||||||
| Profil w bazie IMDb | |||||||||
| Profil w bazie Filmweb.pl | |||||||||
| Profil w bazie Stopklatka.pl | |||||||||
Greta Garbo, właśc. Greta Lovisa Gustafsson (ur. 18 września 1905 w Sztokholmie, zm. 15 kwietnia 1990 w Nowym Jorku) – szwedzka aktorka, gwiazda filmowa, czterokrotnie nominowana do Oscara.
Po zagraniu w kilku europejskich filmach w pierwszej połowie lat 20., wyjechała do Hollywood, gdzie związała się ze studiem Metro-Goldwyn-Mayer. Zyskała status jednej z największych gwiazd kina niemego. W latach 30. nadal należała do grona najpopularniejszych aktorek. Z branży filmowej wycofała się nie skończywszy nawet czterdziestu lat. Ma na swoim koncie ponad 20 głównych ról w filmach fabularnych, a do jej największych osiągnięć aktorskich zalicza się kreacje przedstawione w filmach Ludzie w hotelu, Królowa Krystyna, Dama kameliowa i Ninoczka. W 1999 roku trafiła na 5. miejsce listy najlepszych aktorek wszech czasów, skompilowanej przez Amerykański Instytut Filmowy.
Spis treści |
[edytuj] Życiorys
Na świat przyszła jako Greta Lovisa Gustafsson 18 września 1905 roku w Sztokholmie, gdzie jej rodzice przeprowadzili się w poszukiwaniu pracy. Keta (tak nazywano zdrobniale Gretę) wychowywała się wraz z dwojgiem rodzeństwa: siostrą Alvą i bratem Svenem. Już jako dziecko zdradzała skłonności do izolacji, co w jej dorosłym życiu miało rozwinąć się na szerszą skalę. Jej ojciec zmarł, gdy miała 14 lat. Wtedy też porzuciła szkołę i rozpoczęła pracę w domu towarowym, skąd została zwolniona za kradzież sukienki. Wystąpiła w reklamie, co umożliwiło jej opłacenie kursu teatralnego. Zagrała także kilka epizodycznych ról w szwedzkich filmach.
W wieku szesnastu lat Erich Potschler zaproponował jej pierwszą rolę w filmie Petter włóczęga. Recenzje były przychylne aktorce. Jesienią 1922 roku Greta zdała egzamin wstępny do Królewskiej Akademii Sztuki Teatralnej. Tam zwrócił na nią uwagę Mauritz Stiller, najwybitniejszy wówczas reżyser w Szwecji, i powierzył jej rolę hrabiny Elżbiety w filmie Gdy zmysły grają. Film okazał się sukcesem, a w 1925 roku Greta Garbo zagrała w kolejnym. Był to obraz Zatracona ulica, który powtórzył sukces poprzedniej produkcji.
W Berlinie Stiller i Garbo poznali Louisa Mayera, jednego z założycieli Metro-Goldwyn-Mayer, największej wówczas wytwórni filmowej. Zaproponował im wyjazd do Hollywood, by tam produkować kolejne filmy. W lutym 1926 miał premierę pierwszy amerykański film Stillera i Garbo, Słowik hiszpański. Okazał się sukcesem, tak jak kolejny, zatytułowany Kusicielka. W filmie tym aktorka zaprezentowała wiele egzotycznych strojów. Jeszcze przed premierą Kusicielki ukończono zdjęcia do filmu Symfonia zmysłów, w którym aktorka po raz pierwszy zagrała u boku Johna Gilberta. Kolejne filmy ugruntowały pozycję Grety Garbo jako jednej z najsłynniejszych aktorek tamtego okresu, m.in. Żar miłości (1928) czy ostatni niemy film Pocałunek (1929). Greta Garbo uchodziła także za jedną z najbardziej tajemniczych kobiet w Hollywood.
Kariera aktorki nie zachwiała się nawet z nadejściem ery filmu dźwiękowego. W roku 1930 miał premierę pierwszy dźwiękowy film Garbo, Anna Christie. Okazał się on dużym sukcesem, podobnie jak Romans, dwukrotnie nominowany do Oscara. Rok później zagrała główną rolę w filmie Mata Hari, a w kwietniu 1932 wystąpiła w produkcji Ludzie w hotelu, opartej na powieści Vicki Baum. W filmie tym Garbo wypowiedziała legendarne już słowa "Chcę być sama". Obraz, w którym zagrali także Joan Crawford i John Barrymore, stał się ogromnym sukcesem. Pod koniec 1933 roku aktorka zagrała główną rolę w Królowej Krystynie, która uznawana jest za jej najlepszą kreację. Dobrze przyjęty został także kolejny film, Dama kameliowa, jednak Pani Walewska z 1937 roku nie zdobyła uznania krytyków.
Przełomem okazał się film Ninoczka z 1939 roku. Komedia ta całkowicie zrywała z mitem Garbo jako kobiety zimnej, tajemniczej i niedostępnej. Aktorka wykazała się w nim poczuciem humoru, a sam film reklamowano sloganem "Garbo się śmieje!". W 1941 nakręcono ostatni, jak się później okazało, film z Gretą Garbo. Była to Dwulicowa kobieta, w którym aktorka zagrała podwójną rolę. Produkcja ta okazała się całkowitą porażką komercyjną i zebrała bardzo negatywne oceny krytyków. Po tym filmie Garbo wycofała się z branży filmowej. Po raz ostatni pokazała się na ekranie w filmie pornograficznym Adam & Yves (1974 r.), uchwycona w kadrze gdy przypadkowo znalazła się na planie, spacerując po ulicy Nowego Jorku[1].
W kolejnych latach pojawiały się próby nakręcenia nowych filmów, lecz żaden z tych projektów nie został zrealizowany. Aktorka rzadko pojawiała się publicznie, a jej naturalna potrzeba samotności osiągnęła po zakończeniu kariery apogeum. Aktorka prowadziła niemal pustelnicze życie w Nowym Jorku aż do końca swojego życia. Zmarła 15 kwietnia 1990 roku na zapalenie płuc i niewydolność nerek. Jej ciało po śmierci poddano kremacji i po długotrwałych formalnościach prawnych prochy aktorki spoczęły w końcu na cmentarzu w jej rodzinnym Sztokholmie.
[edytuj] Życie osobiste
Jako dziecko nie lubiła szkoły. Dokuczano jej tam z powodu lekkiej nadwagi i wysokiego wzrostu (już jako dwunastolatka osiągnęła swój dorosły wzrost, 170 cm). Była wówczas bardzo nieśmiała i zamknięta w sobie z powodu kompleksów.
Pseudonim aktorki powstał w 1923 roku. Jest kwestią sporną, w jaki sposób powstał i czy wymyśliła go ona sama czy Mauritz Stiller.
Greta Garbo prowadziła samotniczy tryb życia. Stroniła od ludzi i źle czuła się w otoczeniu tłumu. Podczas kręcenia scen zbiorowych, w których brała udział większa liczba aktorów i statystów, musiano posłużyć się dublerką. Rzadko udzielała wywiadów i nie opowiadała o swoim życiu prywatnym, co przyczyniło się do stworzenia jej mitu i legendarnego wizerunku femme fatale. Jej izolowanie się od ludzi przybierało formę autyzmu, szczególnie w późniejszych latach życia, po tym jak aktorka wycofała się z branży filmowej.
Była osobą biseksualną (choć według części osób znających ją prywatnie, była aseksualna). Miała romans między innymi z aktorem Johnem Gilbertem i pisarką Mercedes de Acosta. Nie potwierdza się teoria, jakoby miała mieć romans ze swoim mentorem, Mauritzem Stillerem, ponieważ reżyser był homoseksualistą. Z Johnem Gilbertem aktorka miała wziąć ślub. Podobno w ostatniej chwili podczas składania podpisów odłożyła pióro. Później nigdy już nie wyszła za mąż.
Była luteranką.
[edytuj] Filmografia
[edytuj] Filmy nieme
| Rok | Tytuł | Rola | Studio |
|---|---|---|---|
| 1922 | Petter włóczęga (Luffarpetter) | Greta | Petschler-Film |
| 1924 | Gdy zmysły grają (Gösta Berlings saga) | Elizabeth Dohna | Svensk Filmindustri |
| 1925 | Zatracona ulica (Die freudlose Gasse) | Greta Rumfort | |
| 1926 | Słowik hiszpański (The Torrent) | Leonora Moreno | Metro-Goldwyn-Mayer |
| Kusicielka (The Temptress) | Elena | ||
| Symfonia zmysłów (Flesh and the Devil) | Felicitas | ||
| 1927 | Anna Karenina (Love) | Anna Karenina | |
| 1928 | Boska kobieta (The Divine Woman) | Marianne | |
| Żar miłości (The Mysterious Lady) | Tania | ||
| Władczyni miłości (A Woman of Affairs) | Diana Merrick | ||
| 1929 | Dzikie orchidee (Wild Orchids) | Lillie Sterling | |
| Pokusa (The Single Standard) | Arden Stuart | ||
| Pocałunek (The Kiss) | Irene Guarry |
[edytuj] Filmy dźwiękowe
| Rok | Tytuł | Rola | Studio |
|---|---|---|---|
| 1930 | Anna Christie (wersja angielska) | Anna Christie | Metro-Goldwyn-Mayer |
| Romans (Romance) | Rita Cavallini | ||
| 1931 | Anna Christie (wersja niemiecka) | Anna Christie | |
| Natchnienie (Inspiration) | Yvonne Valbret | ||
| Zuzanna Lenox (Susan Lenox: Her Fall and Rise) | Susan Lenox | ||
| Mata Hari | Mata Hari | ||
| 1932 | Ludzie w hotelu (Grand Hotel) | Grusinskaya | |
| Jaką mnie pragniesz (As You Desire Me) | Zara (Marie) | ||
| 1933 | Królowa Krystyna (Queen Christina) | Christina | |
| 1934 | Malowana zasłona (The Painted Veil) | Katrin Koerber Fane | |
| 1935 | Anna Karenina | Anna Karenina | |
| 1936 | Dama kameliowa (Camille) | Marguerite Gautier | |
| 1937 | Pani Walewska (Conquest) | Marie Walewska | |
| 1939 | Ninoczka (Ninotchka) | Nina Ivanovna 'Ninotchka' Yakushova | |
| 1941 | Dwulicowa kobieta (Two-Faced Woman) | Karin Borg Blake |
[edytuj] Nagrody i nominacje
- 1930: Najlepsza Aktorka Pierwszoplanowa za rolę w filmie Anna Christie (nominacja)
- 1930: Najlepsza Aktorka Pierwszoplanowa za rolę w filmie Romans (nominacja)
- 1937: Najlepsza Aktorka Pierwszoplanowa za rolę w filmie Dama kameliowa (nominacja)
- 1940: Najlepsza Aktorka Pierwszoplanowa za rolę w filmie Ninoczka (nominacja)
- 1954: Oscar Honorowy (wygrana)
- 1935: Najlepsza Aktorka za rolę w filmie Anna Karenina (wygrana)
- 1937: Najlepsza Aktorka za rolę w filmie Dama kameliowa (wygrana)
- 1937: Najlepsza Gra Aktorska za rolę w filmie Dama kameliowa (wygrana)
- 1939: Najlepsza Gra Aktorska za rolę w filmie Ninoczka (wygrana)
- 1941: Najlepsza Gra Aktorska za rolę w filmie Dwulicowa kobieta (wygrana)
Przypisy
- ↑ Patrick Robertson: Guinessa Księga Filmu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 119. ISBN 83-01-11400-2.
[edytuj] Źródła
- Alexander Walker: Garbo. Portret. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1987. ISBN 83-06-01351-4.
- Antoni Gronowicz: Greta Garbo. Warszawa: Philip Wilson, 1995. ISBN 83-85840-31-1.
- "Greta Garbo". Biografie. TVN Style. 2006-09-24.
- Greta Garbo > Overview (ang.). Allmovie.
- Greta Garbo (ang.). www.nndb.com.
- GarboForever.com (ang.).
