Greta Garbo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Greta Garbo
Greta Garbo w filmie Anna Karenina (1935)
Greta Garbo w filmie Anna Karenina (1935)
Imię i nazwisko Greta Lovisa Gustafsson
Data
i miejsce urodzenia
18 września 1905
Sztokholm
Data
i miejsce śmierci
15 kwietnia 1990
Nowy Jork
Zawód aktorka
Lata aktywności 1922–1941
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Greta Garbo w Wikicytatach
Strona internetowa

Greta Garbo, właśc. Greta Lovisa Gustafsson (ur. 18 września 1905 w Sztokholmie, zm. 15 kwietnia 1990 w Nowym Jorku) – szwedzka aktorka, gwiazda filmowa, czterokrotnie nominowana do Oscara.

Po zagraniu w kilku europejskich filmach w pierwszej połowie lat 20., wyjechała do Hollywood, gdzie związała się ze studiem Metro-Goldwyn-Mayer. Zyskała status jednej z największych gwiazd kina niemego. W latach 30. nadal należała do grona najpopularniejszych aktorek. Z branży filmowej wycofała się nie skończywszy nawet czterdziestu lat. Ma na swoim koncie ponad 20 głównych ról w filmach fabularnych, a do jej największych osiągnięć aktorskich zalicza się kreacje przedstawione w filmach Ludzie w hotelu, Królowa Krystyna, Dama kameliowa i Ninoczka. W 1999 roku trafiła na 5. miejsce listy najlepszych aktorek wszech czasów, skompilowanej przez Amerykański Instytut Filmowy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Na świat przyszła jako Greta Lovisa Gustafsson 18 września 1905 roku w Sztokholmie, gdzie jej rodzice przeprowadzili się w poszukiwaniu pracy. Keta (tak nazywano zdrobniale Gretę) wychowywała się wraz z dwojgiem rodzeństwa: siostrą Alvą i bratem Svenem. Już jako dziecko zdradzała skłonności do izolacji, co w jej dorosłym życiu miało rozwinąć się na szerszą skalę. Jej ojciec zmarł, gdy miała 14 lat. Wtedy też porzuciła szkołę i rozpoczęła pracę w domu towarowym, skąd została zwolniona za kradzież sukienki. Wystąpiła w reklamie, co umożliwiło jej opłacenie kursu teatralnego. Zagrała także kilka epizodycznych ról w szwedzkich filmach.

W wieku szesnastu lat Erich Potschler zaproponował jej pierwszą rolę w filmie Petter włóczęga. Recenzje były przychylne aktorce. Jesienią 1922 roku Greta zdała egzamin wstępny do Królewskiej Akademii Sztuki Teatralnej. Tam zwrócił na nią uwagę Mauritz Stiller, najwybitniejszy wówczas reżyser w Szwecji, i powierzył jej rolę hrabiny Elżbiety w filmie Gdy zmysły grają. Film okazał się sukcesem, a w 1925 roku Greta Garbo zagrała w kolejnym. Był to obraz Zatracona ulica, który powtórzył sukces poprzedniej produkcji.

Grób Grety Garbo

W Berlinie Stiller i Garbo poznali Louisa Mayera, jednego z założycieli Metro-Goldwyn-Mayer, największej wówczas wytwórni filmowej. Zaproponował im wyjazd do Hollywood, by tam produkować kolejne filmy. W lutym 1926 miał premierę pierwszy amerykański film Stillera i Garbo, Słowik hiszpański. Okazał się sukcesem, tak jak kolejny, zatytułowany Kusicielka. W filmie tym aktorka zaprezentowała wiele egzotycznych strojów. Jeszcze przed premierą Kusicielki ukończono zdjęcia do filmu Symfonia zmysłów, w którym aktorka po raz pierwszy zagrała u boku Johna Gilberta. Kolejne filmy ugruntowały pozycję Grety Garbo jako jednej z najsłynniejszych aktorek tamtego okresu, m.in. Żar miłości (1928) czy ostatni niemy film Pocałunek (1929). Greta Garbo uchodziła także za jedną z najbardziej tajemniczych kobiet w Hollywood.

Kariera aktorki nie zachwiała się nawet z nadejściem ery filmu dźwiękowego. W roku 1930 miał premierę pierwszy dźwiękowy film Garbo, Anna Christie. Okazał się on dużym sukcesem, podobnie jak Romans, dwukrotnie nominowany do Oscara. Rok później zagrała główną rolę w filmie Mata Hari, a w kwietniu 1932 wystąpiła w produkcji Ludzie w hotelu, opartej na powieści Vicki Baum. W filmie tym Garbo wypowiedziała legendarne już słowa "Chcę być sama". Obraz, w którym zagrali także Joan Crawford i John Barrymore, stał się ogromnym sukcesem. Pod koniec 1933 roku aktorka zagrała główną rolę w Królowej Krystynie, która uznawana jest za jej najlepszą kreację. Dobrze przyjęty został także kolejny film, Dama kameliowa, jednak Pani Walewska z 1937 roku nie zdobyła uznania krytyków.

Przełomem okazał się film Ninoczka z 1939 roku. Komedia ta całkowicie zrywała z mitem Garbo jako kobiety zimnej, tajemniczej i niedostępnej. Aktorka wykazała się w nim poczuciem humoru, a sam film reklamowano sloganem "Garbo się śmieje!". W 1941 nakręcono ostatni, jak się później okazało, film z Gretą Garbo. Była to Dwulicowa kobieta, w którym aktorka zagrała podwójną rolę. Produkcja ta okazała się całkowitą porażką komercyjną i zebrała bardzo negatywne oceny krytyków. Po tym filmie Garbo wycofała się z branży filmowej. Po raz ostatni pokazała się na ekranie w filmie pornograficznym Adam & Yves (1974 r.), uchwycona w kadrze gdy przypadkowo znalazła się na planie, spacerując po ulicy Nowego Jorku[1].

W kolejnych latach pojawiały się próby nakręcenia nowych filmów, lecz żaden z tych projektów nie został zrealizowany. Aktorka rzadko pojawiała się publicznie, a jej naturalna potrzeba samotności osiągnęła po zakończeniu kariery apogeum. Aktorka prowadziła niemal pustelnicze życie w Nowym Jorku aż do końca swojego życia. Zmarła 15 kwietnia 1990 roku na zapalenie płuc i niewydolność nerek. Jej ciało po śmierci poddano kremacji i po długotrwałych formalnościach prawnych prochy aktorki spoczęły w końcu na cmentarzu Skogskyrkogården w jej rodzinnym Sztokholmie.

Życie osobiste[edytuj | edytuj kod]

Greta Garbo i Mauritz Stiller na pokładzie S/s Drottningholm w 1925 roku

Jako dziecko nie lubiła szkoły. Dokuczano jej tam z powodu lekkiej nadwagi i wysokiego wzrostu (już jako dwunastolatka osiągnęła swój dorosły wzrost, 170 cm). Była wówczas bardzo nieśmiała i zamknięta w sobie z powodu kompleksów.

Pseudonim aktorki powstał w 1923 roku. Jest kwestią sporną, w jaki sposób powstał i czy wymyśliła go ona sama czy Mauritz Stiller.

Greta Garbo prowadziła samotniczy tryb życia. Stroniła od ludzi i źle czuła się w otoczeniu tłumu. Podczas kręcenia scen zbiorowych, w których brała udział większa liczba aktorów i statystów, musiano posłużyć się dublerką. Rzadko udzielała wywiadów i nie opowiadała o swoim życiu prywatnym, co przyczyniło się do stworzenia jej mitu i legendarnego wizerunku femme fatale. Jej izolowanie się od ludzi przybierało formę autyzmu, szczególnie w późniejszych latach życia, po tym jak aktorka wycofała się z branży filmowej.

Była osobą biseksualną (choć według części osób znających ją prywatnie, była aseksualna). Miała romans między innymi z aktorem Johnem Gilbertem, z Marlene Dietrich i pisarką Mercedes de Acosta. Nie potwierdza się teoria, jakoby miała mieć romans ze swoim mentorem, Mauritzem Stillerem, ponieważ reżyser był homoseksualistą. Z Johnem Gilbertem aktorka miała wziąć ślub. Podobno w ostatniej chwili podczas składania podpisów odłożyła pióro. Nigdy nie wyszła za mąż, nie miała dzieci.

Była luteranką.

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Filmy nieme[edytuj | edytuj kod]

Rok Tytuł Rola Studio
1922 Petter włóczęga (Luffarpetter) Greta Petschler-Film
1924 Gdy zmysły grają (Gösta Berlings saga) Elizabeth Dohna Svensk Filmindustri
1925 Zatracona ulica (Die freudlose Gasse) Greta Rumfort
1926 Słowik hiszpański (The Torrent) Leonora Moreno Metro-Goldwyn-Mayer
Kusicielka (The Temptress) Elena
Symfonia zmysłów (Flesh and the Devil) Felicitas
1927 Anna Karenina (Love) Anna Karenina
1928 Boska kobieta (The Divine Woman) Marianne
Żar miłości (The Mysterious Lady) Tania
Władczyni miłości (A Woman of Affairs) Diana Merrick
1929 Dzikie orchidee (Wild Orchids) Lillie Sterling
Pokusa (The Single Standard) Arden Stuart
Pocałunek (The Kiss) Irene Guarry

Filmy dźwiękowe[edytuj | edytuj kod]

Rok Tytuł Rola Studio
1930 Anna Christie (wersja angielska) Anna Christie Metro-Goldwyn-Mayer
Romans (Romance) Rita Cavallini
1931 Anna Christie (wersja niemiecka) Anna Christie
Natchnienie (Inspiration) Yvonne Valbret
Zuzanna Lenox (Susan Lenox: Her Fall and Rise) Susan Lenox
Mata Hari Mata Hari
1932 Ludzie w hotelu (Grand Hotel) Grusinskaya
Jaką mnie pragniesz (As You Desire Me) Zara (Marie)
1933 Królowa Krystyna (Queen Christina) Christina
1934 Malowana zasłona (The Painted Veil) Katrin Koerber Fane
1935 Anna Karenina Anna Karenina
1936 Dama kameliowa (Camille) Marguerite Gautier
1937 Pani Walewska (Conquest) Marie Walewska
1939 Ninoczka (Ninotchka) Nina Ivanovna 'Ninotchka' Yakushova
1941 Dwulicowa kobieta (Two-Faced Woman) Karin Borg Blake

Nagrody i nominacje[edytuj | edytuj kod]

Oscary
Nagrody Nowojorskiego Koła Krytyków Filmowych
National Board of Review Awards
  • 1937: Najlepsza Gra Aktorska za rolę w filmie Dama kameliowa (wygrana)
  • 1939: Najlepsza Gra Aktorska za rolę w filmie Ninoczka (wygrana)
  • 1941: Najlepsza Gra Aktorska za rolę w filmie Dwulicowa kobieta (wygrana)

Przypisy

  1. Patrick Robertson: Guinessa Księga Filmu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 119. ISBN 83-01-11400-2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]