Grigorowicz M-15

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Grigorowicz M-15
Grigorowicz M-15 w Muzeum Lotnictwa Polskiego
Grigorowicz M-15 w Muzeum Lotnictwa Polskiego
Dane podstawowe
Państwo  Imperium Rosyjskie
Producent Zakłady S. S. Szczetinina i M. A. Szczerbakowa w Sankt Petersburgu
Konstruktor Dmitrij Pawłowicz Grigorowicz
(Григорович, Дмитрий Павлович)
Typ łódź latająca o charakterze rozpoznawczym
Załoga 2
Historia
Lata produkcji 19161917
Egzemplarze około 80
Dane techniczne
Napęd Hispano Suiza V8
Moc 140 KM (103 kW)
Wymiary
Rozpiętość 11,84 m
Długość 8,25 m
Wysokość 3,15 m
Powierzchnia nośna 42,0 m²
Masa
Własna 840 kg
Startowa 1320 kg
Osiągi
Prędkość maks. 125 km/h
Pułap 3500 m
Zasięg 5,5 h lotu
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 × karabin maszynowy
Liczba miejsc
2
Użytkownicy
Imperium Rosyjskie

Grigorowicz M-15 – rosyjska patrolowa łódź latająca z czasów I wojny światowej, zaprojektowana w 1916 roku. Jedyny zachowany na świecie egzemplarz tej maszyny znajduje się w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zaprojektowana została przez Dymitra Pawłowicza Grigorowicza, kierownika zakładów S. S. Szczetinina i M. A. Szczerbakowa w Sankt Petersburgu, który był już twórca kilku udanych, lekkich łodzi latających. Prace nad nowym typem rozpoczęły się jesienią 1915 roku, na życzenie dowództwa marynarki wojennej, które potrzebowało w tym przypadku ciężkiej maszyny, służącej do dalekiego zwiadu. M-15 powstał w 1916 roku, jako rozwojowa wersja łodzi latającej M-9. Wyprodukowano zaledwie około osiemdziesięciu maszyn tego typu, co wynikało z braku odpowiednich silników. Kilka z nich trafiło do lotnictwa, większość zaś służyła zadaniom szkoleniowym jako łodzie treningowe.

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

M-15 miał układ dwupłatowca, z komorą płatów wyniesioną ponad kadłub. Znakomity francuski silnik Hispano-Suiza V8 napędzał śmigło pchające. Usterzenie umieszczono na pylonie, w strumieniu powietrza za śmigłem, co zapewniało większą skuteczność sterów. Konstrukcja kadłuba była półskorupowa, wykonana z drewna, o częściowo sklejkowym pokryciu, opartym na ażurowych wręgach. Konstrukcja skrzydeł, jak i usterzenia również były drewniane. Całość pokryto płótnem. Pływaki usytuowano pod dolnym płatem.

Zachowany egzemplarz[edytuj | edytuj kod]

Unikat z krakowskiego Muzeum Lotnictwa Polskiego zbudowano w 1917 roku. Oznaczony numerem fabrycznym R II 262 wchodził w skład eskadry fortecznej w Arensburgu na wyspie Ozylia, części silnie ufortyfikowanego Archipelagu Moosundzkiego. W wyniku niemieckiej operacji „Albion” (między 10 a 24 października 1917 roku ), desantu na te wyspy, broniące dostępu do Zatoki Ryskiej, maszyna trafiła w ręce zwycięzców, podobnie jak dziewięć innych M-15.

R II 262 został przetransportowany do Warnemünde, gdzie Niemcy, zainteresowani nieznaną im wcześniej konstrukcją, przetestowali swoją zdobycz w ramach Eskadry Badań Samolotów Morskich. Ostatecznie umieszczono ją w Deutsche Luftfahrt Sammlung (Niemieckich Zbiorach Lotniczych) w Berlinie.

Podczas II wojny światowej maszyny z tej kolekcji wywieziono z miasta, bombardowanego przez alianckie lotnictwo. M-15 znalazł się w grupie dwudziestu trzech samolotów (oraz jednego szybowca i około siedemdziesięciu silników), porzuconych na terenie okupowanej Polski, w Kuźnicy Czarnkowskiej, gdzie odnaleziono je w 1945 roku. Dzielił następnie losy całego zespołu, sukcesywnie powiększanego o nowe eksponaty, który przechowywano najpierw w Okręgowej Składnicy Lotniczej w Gądkach koło Poznania, następnie (początek lat 50. XX wieku) w Pilawie, koło Dęblina i (od około 1954 roku) we Wrocławiu.

W końcu M-15, jak i reszta zbiorów lotniczych, trafił w 1964 roku do Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie, które funkcjonowało wówczas pod nazwą Ośrodka Ekspozycji Sprzętu Lotniczego. Mimo zniszczeń (poważne braki w skrzydłach oraz uszkodzenie kadłuba) rosyjska łódź latająca była wtedy jedynym, w miarę kompletnym, eksponatem z okresu I wojny światowej. Przez długi czas był przechowywany w charakterze depozytu muzealnego, udostępnianego tylko do celów badawczych za zgodą dyrekcji. M-15 poddano restauracji w końcu lat 70. XX wieku. Prace te kontynuowano między 1991 a 1993 rokiem. Wtedy też, z powodzeniem, uruchomiono silnik maszyny.

Grigorowicz M-15, malowany na kolor jasnoszary, eksponowany jest obecnie w małym hangarze muzeum, wraz z pozostałym samolotami z okresu Wielkiej Wojny.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marian Krzyżan: Samoloty w muzeach polskich. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1983, s. 14-17, 62-64, seria: Biblioteka skrzydlatej Polski. ISBN 83-206-0432-X.
  • Krzysztof Mroczkowski, Krzysztof Wielgus: Samoloty śmigłowe. W: Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. Katalog. Kraków: Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie, 2002, s. 42-43. ISBN 83-915921-0-3.