Groch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Groch
Morfologia gatunku typowego– grochu zwyczajnego
Morfologia gatunku typowego
grochu zwyczajnego
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad dwuliścienne właściwe
Rząd bobowce
Rodzina bobowate
Rodzaj groch
Nazwa systematyczna
Pisum L.
Sp. Pl. 727. 1753[2]
Typ nomenklatoryczny
Pisum sativum L.[2]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiat grochu zwyczajnego
Strąki grochu zwyczajnego

Groch (Pisum L.) – rodzaj roślin jednorocznych z rodziny bobowatych. Obejmuje według różnych źródeł od 2[3] do 7 gatunków[4]. W stanie dzikim rosną one w Azji południowo-zachodniej pomiędzy zachodnią Turcją, północnym Egiptem i północno-zachodnim Iranem. We florze Polski występuje tylko groch zwyczajny – zarówno jako dziko rosnący antropofit (podgatunek polny grochu zwyczajnego (P. sativum subsp. arvense), jak i roślina uprawna (groch zwyczajny typowy P. sativum L. subsp. sativum)[5]. Przedstawiciele rodzaju występują w naturze w miejscach skalistych, na przydrożach, w winnicach, na terenach ruderalnych. Nasiona grochu zwyczajnego są jadalne i znane są ze znalezisk w osadach ludzkich sprzed 9 tysięcy lat. Gatunek jest rozpowszechniony w uprawie na całym świecie w strefie umiarkowanej[6], wyhodowano jego liczne odmiany[3]. Na grochu zwyczajnym prekursor genetykiGrzegorz Mendel – prowadził fundamentalne badania nad dziedziczeniem. Ich efektem było odkrycie tzw. praw Mendla[7].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Pnące rośliny jednoroczne, osiągające do 2 m wysokości. Wyhodowano także odmiany płożące. Łodyga zwykle jest nieoskrzydlona[3] i naga[6].
Liście
Parzysto pierzaście złożone, z 2–6 owalnymi lub jajowatymi listkami, całobrzegimi lub nieco ząbkowanymi. Oś liścia na końcu wykształcona jako wąs czepny służący do przyczepiania się do podpór. Liście wsparte są okazałymi (do 10 cm długości), sercowatymi i liściokształtnymi przylistkami[3][6].
Kwiaty
Motylkowe, wyrastają pojedynczo lub po kilka (do 3). Działki kielicha w liczbie 5 są zrośnięte i nieco liściokształtne. Płatki korony żółte, białe, czerwone lub różowe. Mają różną budowę. Dwa dolne płatki tworzą tzw. łódeczkę, dwa boczne zaokrąglone skrzydełka, a piąty wzniesiony jest do góry tworząc żagielek. Żagielek może być szeroko rozpostarty lub z brzegami podwiniętymi. Wewnątrz kwiatu, a ściślej w łódeczce, znajduje się jeden słupek z jedną, górną zalążnią zawierającą od 2 do 8 zalążków oraz 10 pręcików, z których dziewięć zrośniętych jest nitkami tworząc rurkę, jeden pręcik zaś jest wolny[3].
Owoce
Cylindryczne strąki, zawierają kilka kulistych nasion[6].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj tradycyjnie wyodrębniany, jednak z analiz molekularnych wynika, że jest zagnieżdżony w obrębie rodzaju groszek (Lathyrus), tworząc klad wspólnie z gatunkami L. gloeosperma, L. neurolobus i L. nissolia[8].

Pozycja rodzaju według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Jeden z rodzajów podrodziny bobowatych właściwych Faboideae w rzędzie bobowatych Fabaceae s.l.[1]. W obrębie podrodziny należy do plemienia Fabeae[9].

Pozycja rodzaju według systemu Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Fabanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd bobowce (Fabales Bromhead), rodzina bobowate (Fabaceae Lindl.), rodzaj groch (Pisum L.)[10].

Wykaz gatunków[4]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001–. [dostęp 2009-09-23].
  2. 2,0 2,1 Pisum. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2014-05-29].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2011, s. 131. ISBN 0333748905.
  4. 4,0 4,1 Pisum. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2014-05-29].
  5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Bojian Bao & Nicholas J. Turland: Pisum Linnaeus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2014-05-29].
  7. Mendel G. 1866. Versuche über Pflanzen-Hybriden. Verhandlungen des naturforschenden Vereines, Abhandlungen, Brünn. 4: 3-47.
  8. Hanno Schaefer, Paulina Hechenleitner, Arnoldo Santos-Guerra, Miguel Menezes de Sequeira, R. Toby Pennington, Gregory Kenicer, Mark A. Carine. Systematics, biogeography, and character evolution of the legume tribe Fabeae with special focus on the middle-Atlantic island lineages. „BMC Evolutionary Biology”. 12: 250, 2012. doi:10.1186/1471-2148-12-250. 
  9. Pisum. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. [dostęp 2014-05-29].
  10. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Pisum (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-22].
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o grochu
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło groch w Wikisłowniku