Grocholice (Bełchatów)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy dzielnicy Bełchatowa. Zobacz też: inne miejscowości w Polsce o nazwie Grocholice.
Herb Bełchatowa Grocholice
dzielnica Bełchatowa
Kościół Grocholice - wejście główne (Bełchatów).JPG
Grocholice
Miasto Bełchatów
Status dzielnica
Założono XI wiek
W granicach Bełchatowa 1977
Ludność (2009)
 • liczba ludności
 • gęstość

2000
400 os./km²
Strefa numeracyjna 44
Kod pocztowy 97-400
Tablice rejestracyjne EBE
Położenie na mapie Bełchatowa
Mapa lokalizacyjna Bełchatowa
Grocholice
Grocholice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Grocholice
Grocholice
Ziemia 51°19′54″N 19°22′39″E/51,331667 19,377500Na mapach: 51°19′54″N 19°22′39″E/51,331667 19,377500

Grocholice – dawne miasto (1420-1870[1]), od 1977[2] dzielnica w południowej części Bełchatowa. Do 1953 roku siedziba gminy Łękawa, a w latach 1953-1954 i 1973-1977 gminy Grocholice. Grocholice liczą ok. 2 tys. mieszkańców.

Kościół w Grocholicach

Położone nad rzeką Rakówką (prawy dopływ Widawki). Przez miejscowość przechodził trakt z Piotrkowa Trybunalskiego na Śląsk.

Grocholice Centrum

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

W skład dzielnicy Grocholice wchodzi 5 osiedli mieszkalnych:

  • Grocholice – Śródmieście
  • Nowe Grocholice
  • Grocholice – Zamoście
  • Grocholice – Piotrkowska
  • Grocholice – Wojska Polskiego
Grocholice Nowe Osiedle przy drodze wojewódzkiej nr 484

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jako wieś istniała już w XI wieku, a z roku 1136 pochodzi pierwsza pisemna wzmianka o Grocholicach. W 1420 roku Grocholice otrzymały przywilej lokacyjny. W 1485 roku lokowano tu miasto przez króla Kazimierza Jagiellończyka. Należało do majątku arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. Zniszczone przez wojska Szwedów w czasie potopu szwedzkiego. Odbudowane ponownie na przełomie XVII i XVIII wieku. W 1806 miała tu miejsce epidemia cholery, w wyniku której zmarło 638 osób. W 1811 roku powstała szkoła początkowa. W 1827 roku było tu 109 domów i 650 mieszkańców, a w 1861 roku liczono już 170 domów i 1860 mieszkańców. W XVIII wieku pod bokiem Grocholic, które były miastem zamkniętym, wyznaniowym, mała osada magnacka Bełchatów przekształcała się w miasto otwarte, które przyjmowało kolonistów z zachodu i Żydów. W 1855 roku urodził się w Grocholicach Dominik Teofil Konopacki, syn Józefa i Józefy Skalskiej. Był właścicielem młyna wodnego na Rakówce. W 1857 miasteczko liczyło 1382 mieszkańców. W 1781 wybuch pożar, który strawił 13 budynków wraz z zabudowaniami. W roku 1870 Grocholice utraciły prawa miejskie i zostały włączone do gminy Łękawa. W 1977 roku Grocholice zostały włączone do Bełchatowa i obecnie stanowią jego najstarszą dzielnicę.

Grocholice – wieś wzmiankowana na początku XII wieku, leżąca na trakcie pomiędzy Kamieńskiem a Bełchatowem, nad rzeką Rakówką (dawniej zwaną Rakarką lub Rzonsawą). Wraz z przyległościami należały od początku państwowości polskiej do tzw. „klucza” należącego do bogatych i rozległych dóbr arcybiskupa gnieźnieńskiego. Stwierdzenie to można znaleźć w bulli papieża Innocentego II wyłożonej w 1136 roku w Pizie. Potwierdza to pierwsza fundacja kościelna pochodząca z lat 1220-1233 informująca, iż został wybudowany z fundacji arcybiskupa gnieźnieńskiego kościół parafialny.

Za zgodą Władysława Łokietka Grocholice przeniesiono w 1314 roku z prawa polskiego na niemieckie. Dzięki temu ich właściciel Wolimir (syn Oracza) otrzymał pełny immunitet gospodarczy na okres 30 lat.

W 1336 roku Florian z Kazanowa zamienił Grocholice na inną wieś kościelną. Od tego czasu do końca XVIII wieku Grocholice należały do dóbr stołowych arcybiskupa gnieźnieńskiego i organizacyjnie włączone były do tenuty w Sędziejowicach dekanatu szadkowskiego, archidiakonatu uniejowskiego. Staraniem arcybiskupa gnieźnieńskiego Zbigniewa Oleśnickiego w 1485 roku Grocholice zostały podniesione do godności miasta przez króla Kazimierza Jagiellończyka. Akt erekcyjny podpisany został w zamku arcybiskupim w Łowiczu. Najazd Szwedów prawie doszczętnie zniszczył miasto. Odbudowane spłonęło następnie w czasie wielkiego pożaru w 1781 roku. W 1870 roku Grocholicom odebrano prawa miejskie i przyłączono do gminy Łękawa. Była to forma represji za sprzyjanie powstańcom walczącym w powstaniu styczniowym. Decyzja władz carskich spowodowała zubożenie miasteczka, a także utratę znaczenia administracyjnego. Próbę odzyskania praw miejskich podjęto bezskutecznie w latach 1925-1927.

W latach okupacji hitlerowskiej Grocholice nazwano „Grauchel”[3] lub też „Grocholitz” wcielono do Rzeszy. Przez pierwsze pół roku należały one bowiem do Generalnego Gubernatorstwa. Dopiero na żądanie miejscowych Niemców z Bełchatowa zostały wcielone do Kraju Warty. Granica między Generalnym Gubernatorstwem a Krajem Warty przebiegała na wschód od miejscowości w gminie Woźniki i niejako oderwała Grocholice od okręgu piotrkowskiego. Miejscowość została przyłączona do powiatu łaskiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

W Grocholicach znajduje się murowany rzymskokatolicki kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych, gotycka świątynia wzniesiona w początkach XII wieku z fundacji arcybiskupa gnieźnieńskiego Wincentego z Czarnkowa (1220-1232), później wielokrotnie przebudowywany, w tym w latach 1898-1908 w stylu neogotyckim. Parafię w Grocholicach erygowano ok. 1230 r. Przy kościele znajduje się skwer imienia ks. Teodora Kwarto – proboszcza parafii Grocholice z lat 1945-1956.

Instytucje działające w Grocholicach[edytuj | edytuj kod]

  • Klub Sportowy Grocholice – Bełchatów, Rynek Grocholski 8
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. Żołnierzy Wojska Polskiego, ul. Szkolna 10
  • Przedszkole Samorządowe nr 8, ul. Szkolna 18
  • Ochotnicza Straż Pożarna Grocholice, ul. Szkolna 1
  • Miejskie Centrum Kultury – oddział Grocholice, Rynek Grocholski 18
  • Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna, Rynek Grocholski 18
  • NZOZ „Wola-Med” ul. Częstochowska 28
  • Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Archidiecezji Łódzkiej oddział w Grocholicach, Rynek Grocholski 5

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Postanowienie z 23 stycznia (4 lutego) 1870, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, s. 77).
  2. Dz.U. 1977 nr 2 poz. 12.
  3. Niemieckie nazwy miejscowości regionu łódzkiego w latach 1939-1945.