Gruźlica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy gruźlicy zwierząt. Zobacz też: gruźlica człowieka.

Gruźlica (łac. Tuberculosis) – choroba zakaźna zwierząt, w tym ludzi (→ gruźlica człowieka), wywoływana przez prątki gruźlicy. Występuje na całym świecie.

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

Chorobę powodują prątki gruźlicy, są to pałeczki cienkie, proste lub lekko zgięte. Są kwasooporne, zasadooporne, alkoholooporne. Nie posiadają rzęsek ani otoczek. Gram (+), tlenowce. Należą do rodzaju Mycobacterium. W etiologii gruźlicy zwierząt domowych znaczenie mają trzy typy prątków: Mycobacterium bovis, Mycobacterium avium i Mycobacterium tuberculosis. Te trzy typy prątków wraz z Mycobacterium microti tworzą grupę gatunków bezwzględnie chorobotwórczych i nazywamy je prątkami typowymi. Oprócz nich występują tak zwane prątki atypowe. Niektóre z nich mogą być warunkowo chorobotwórcze.

Typ prątka grużlicy Wysoka zjadliwość
w warunkach naturalnych
Słaba zjadliwość
w warunkach naturalnych
Ludzki - M.tuberculosis człowiek
małpa
pies
świnia
koń
bydło
kot
Bydlęcy - M.bovis bydło
człowiek
małpa
kot
świnia
koza
koń
pies
owca
Ptasi - M. avium kura
indyk
gołąb
kaczka
gęś
świnia
bydło
owca
koń
koza
Mysi - M.microti mysz polna  

Prątki są wrażliwe na światło słoneczne, na promienie UV. Wykazują za to dużą odporność na gnicie i wysychanie. W wydalinach zarówno ludzkich jak i zwierzęcych wykazują zdolności życiowe nawet przez kilka miesięcy. W wodzie przeżywają do 3 miesięcy. W kwaśnym mleku zachowują zdolności życiowe nawet do 2 tygodni, w maśle 1 miesiąc, w serach miękich nawet pół roku. Prątków nie niszczą też takie procesy technologiczne jak wędzenie, peklowanie, solenie. Wykazują dość znaczną oporność na konwencjonalne środki dezynfekcyjne.

Źródła zakażenia i patogeneza[edytuj | edytuj kod]

Głównym źródłem zakażenia jest chory człowiek lub chore zwierzę rozsiewające prątki do środowiska. Do zarażenia może dojść prątkami obecnymi w paszy, wodzie, środowisku oraz drogą kontaktową. W dużych skupiskach zwierząt (chów alkierzowy) zakażenie następuje głównie przez drogi oddechowe jako zakażenie aerogenne, kropelkowe lub pyłowe. Innymi możliwymi drogami wniknięcia zarazków jest zakażenie alimentarne. Mamy do czynienia z tą formą zakażenia u cieląt, świń oraz zwierząt futerkowych. Inne możliwe sposoby zakażenia to: zakażenie laktogenne, zakażenie podczas aktu płciowego, wewnątrzmaciczne, przez pępowinę, poprzez otarcia naskórka, zranienia. Prątki po dostaniu się do organizmu rozwijają się w miejscu usadowienia, doprowadzając do powstania focus primarus. W tym ognisku zapalnym tworzy się tkanka ziarninowa o tak charakterystycznej strukturze, że umożliwia wnioskowanie o rodzaju schorzenia bez potrzeby wykazania obecności prątków.

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Okres inkubacji choroby jest na ogół długi i uzależniony od wielu czynników. Przede wszystkim ma znaczenie gatunek zwierzęcia, którego choroba dotyczy, zjadliwość zarazka oraz stan odporności zwierzęcia. W związku z wszystkimi powyższymi czynnikami rozwój choroby może trwać nawet lata. W zależności od zaawansowania procesu gruźliczego objawy są różne i wyraźne dopiero w przypadku gruźlicy zaawansowanej.

Bydło[edytuj | edytuj kod]

Gruźlica u bydła dotyczy najczęściej płuc, wymienia, narządu rodnego.

Gruźlica płuc bydła[edytuj | edytuj kod]

Gruźlica wymienia bydła[edytuj | edytuj kod]

Kliniczne stwierdzenie tego rodzaju gruźlicy jest bardzo trudne. Guzki prosówkowe występujące przy uogólnieniu wczesnym są z reguły niemacalne przy badaniach metodą palpacyjną. Na występowanie gruźlicy mogą wskazywać powiększone i czasami guzłowate węzły chłonne nadwymieniowe. Mleko jest wodniste z kłaczkami, a nawet może być w kolorze żółto-zielonkawym.

Gruźlica narządu rodnego bydła[edytuj | edytuj kod]

Świnie[edytuj | edytuj kod]

Świnie z reguły zakażają się gruźlicą drogą pokarmową. W związku z drogą zakażenia najczęstszymi objawami są utrata apetytu, zgarbiona postawa, biegunka. Kał cuchnący.

Inne zwierzęta[edytuj | edytuj kod]

Inne zwierzęta gospodarskie nie wykazują charakterystycznych objawów, zaś gruźlica może dotyczyć różnych narządów.

Owce chorują stosunkowo rzadko, a choroba ma przebieg przewlekły. Okres inkubacji jest bardzo długi, zmiany chorobowe obserwowane klinicznie nie są swoiste.

Zmiany anatomopatologiczne[edytuj | edytuj kod]

Ogniska gruźlicze mogą występować we wszystkich narządach. Są łatwe do rozpoznania, jeżeli mają charakter serowaty lub są zwapniałe.

Rozpoznawanie[edytuj | edytuj kod]

Gruźlicę rozpoznajemy na podstawie następujących badań: klinicznych, alergicznych, serologicznych, sekcyjnych, mikrobiologicznych.

Rozpoznanie różnicowe[edytuj | edytuj kod]

Rozpoznanie gruźlicy tylko i wyłącznie na podstawie badań klinicznych jest trudne. W rozpoznaniu różnicowym należy brać pod uwagę następujące jednostki chorobowe: pasterelozę, promienicę, białaczkę limfatyczną, robaczycę, bąblowicę płuc, paratuberkulozę (choroba Johnego), zapalenia wymienia krów na innym tle niż gruźlicze, niedokrwistość zakaźną u koni.

Zwalczanie[edytuj | edytuj kod]

Gruźlica bydła jest chorobą zwalczaną w Polsce z urzędu.

Gruźlica zwierząt jako zoonoza[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Gruźlica zwierząt jako choroba jest znana od dawna, pierwsze opisy tej choroby pochodzą z początków naszej ery. Jednak aż do XIX wieku gruźlicy zwierząt nie łączono z gruźlicą ludzi. Dopiero pod koniec XIX wieku wykazano możliwość przenoszenia się gruźlicy z człowieka na zwierzę.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Beer J. i in. Choroby zakaźne zwierząt domowych 1980, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, tom II, 369-404, ISBN 83-09-00332-3
  2. O. Cosivi, J.M. Grange, C.J. Daborn, M.C. Raviglione, T. Fujikura, D. Cousins, R.A. Robinson, H.F.A.K. Huchzermeyer, I. de Kantor, F.-X. Meslin Zoonotic Tuberculosis due to Mycobacterium bovis in Developing Countries 1998, EID vol.4, No.1,
  3. T. Żuliński, B. Rubaj, T. Zioło Ogólna anatomia patologiczna zwierząt domowych 1969, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 119-128, ISBN 83-09-00457-5
  4. H. Janowski, K. Markiewicz, S. Tarczyński Choroby bydła 1985, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 543-561, ISBN 83-09-00650-0
  5. S. Cąkała i inni Choroby owiec 1981, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 285-287, ISBN 83-09-00473-7