Grupa Kampinos

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Grupa „Kampinos”
Historia
Państwo Flaga PPP.svg Polskie Państwo Podziemne
Sformowanie sierpień 1944
Rozformowanie wrzesień 1944
Dowódcy
Pierwszy kpt. Józef Krzyczkowski „Szymon”
Ostatni mjr Alfons Kotowski „Okoń”
Działania zbrojne
II wojna światowa (powstanie warszawskie)
Organizacja
Dyslokacja Puszcza Kampinoska
Podporządkowanie Grupa AK „Północ”
Korpus oficerski Zgrupowania „Kampinos” podczas mszy polowej w Wierszach, około 10 września 1944 r.
Pomnik – cmentarz żołnierzy AK z Grupy Kampinos w Budach Zosinych
Tabliczka przy klasztorze w Wąchocku upamiętniająca walki w Górach Świętokrzyskich

Grupa Kampinos – jednostki wojskowe podległe dowództwu Armii Krajowej i walczące w powstaniu warszawskim od sierpnia do września 1944, na obszarze Puszczy Kampinoskiej. Powstała na bazie oddziałów Rejonu VIII Obwodu „Obroża” i żołnierzy oddziałów z Puszczy Nalibockiej, którzy przedostali się z Wileńszczyzny do Warszawy przed wybuchem walk powstańczych, oraz oddziałów z innych rejonów i obwodów warszawskich.

Powstanie warszawskie[edytuj | edytuj kod]

Rozkaz o wybuchu powstania dotarł do Rejonu VIII ok. godz. 15.00[1]. Zgodnie z rozkazem oddziały obwodu miały zaatakować lotnisko bielańskie. W przyspieszonej mobilizacji wziął udział niepełny I batalion por. Janusza Langnera ps. „Janusz”, liczący ok. 190 żołnierzy, obejmujący dwa plutony ppor. Józefa Snarskiego ps. „Czarny”, dwa plutony z 1 kompanii por. Zygmunta Sokołowskiego ps. „Zetes” i dwa plutony 5 kompanii podporucznika Olszy. Atak na lotnisko nie powiódł się. Zginęło 5 żołnierzy, zaś 12 było rannych[2].

W nocy z 1 na 2 sierpnia nastąpiła pełna koncentracja oddziałów rejonu. Atak na lotnisko powtórzono 2 sierpnia o godz. 3.00. W ataku wziął udział: I batalion w składzie 370 żołnierzy, w odwodzie był rezerwowy II batalion kpt. Stanisława Nowosada „Dulka”, w składzie 392 żołnierzy, w tym 20 uzbrojonych[3]. Dodatkowo dołączył batalion piechoty i dywizjon kawalerii Zgrupowania Stołpeckiego Okręgu Nowogródek AK. Łącznie Oddziały liczyły 984 żołnierzy w tym 18 oficerów (bez batalionu rezerwowego)[4]. Natarcie zostało odparte. W zgrupowaniu por. „Góry” zginęło 7 zabitych i kilkunastu rannych, zaś w I batalionie 22 zabitych i ok. 30 rannych w tym dowódca batalionu por. „Janusz”[5].

3 sierpnia w trakcie wycofywania się, jeden z oddziałów zgrupowania por. „Góry” rozbił kompanię Wehrmachtu w walce pod Truskawką. Straty niemieckie wyniosły: 70 zabitych, 19 rannych i 15 jeńców[6].

Pułk „Palmiry-Młociny”[edytuj | edytuj kod]

3 sierpnia powstał Pułk „Palmiry-Młociny” po reorganizacji oddziałów Rejonu VIII Obwodu Powiatu Warszawskiego AK, w ramach których 5 sierpnia z dwóch batalionów Obwodu utworzono jeden batalion pod dowództwem kpt. Stanisława Nowosada „Dulka”, oraz Zgrupowania Stołpeckiego Okręgu Nowogródek AK. Dowództwo objął kpt. Józef Krzyczkowski „Szymon”, który wskutek rany odniesionej w ataku na lotnisko bielańskie, dowództwo w czasie akcji bojowej przekazał por. Adolfowi Pilchowi „Góra”[7]. Pułk liczył ponad 1400 żołnierzy. W skład pułku wchodziły zatem:

  • I Batalion „Nalibocki” (dotychczasowy batalion 78 pp strzelców słupeckich) – dowódca por. Witold Pełczyński „Dźwig”; od 16 sierpnia por. Witold Lenczewski „Strzała”.
    • 1 kompania – dowódca por. Franciszek Baumgart „Dan”;
    • 2 kompania – dowódca por. Witold Lenczewski „Strzała”
    • 3 kompania – dowódca por. Walerian Żuchowicz „Opończa”
  • II Batalion „Kampinoski” (Oddziały VIII Rejonu) – dowódca kpt. Stanisław Nowosad „Dulka”;
    • 1 kompania – dowódca ppor. Zygmunt Sokołowski „Zetes”;
    • 2 kompania – dowódca ppor. Józef Snarski „Czarny”;
    • 3 kompania – dowódca por. Franciszek Wiszniowski „Jurek”;
    • 4 kompania – dowódca por. Marian Olszewski „Maryś”;
    • kompania ckm – dowódca ppor. Henryk Dobak „Olsza”.
  • Dywizjon 27 pułku ułanów im. S. Batorego – dowódca chor. Zdzisław Nurkiewicz „Nieczaj”; zastępca por. Zygmunt Koc „Dąbrowa”;
    • I szwadron – dowódca wachm. Jan Jakubowski „Wołodyjowski”;
    • II szwadron – dowódca wachm. Józef Niedźwiecki „Lawina”;
    • III szwadron – dowódca wachm. pchor. Narcyz Kulikowski „Narcyz”;
    • IV szwadron – dowódca ppor. Aleksander Pietrucki „Jawor”;
    • Szwadron ckm 23 Pułku Ułanów Grodzieńskich – dowódca por. Jarosław Gąsiewski „Jar”;

Naczelnym kapelanem był ksiądz Jerzy Baszkiewicz, zastępcą Stefan Wyszyński, późniejszy prymas Polski.

W tym czasie w Puszczy zaczęły się pojawiać oddziały z innych obszarów, m.in. oddział por. Mirosława Wysockiego „Maryś” z Rejonu 1 Obwodu III Wola, kompania por. Franciszka „Wiszniowskiego” z Wierszy, kompania „Zemsta” Dywersji Bojowej z VII Rejonu[8].

Od 3 do 7 sierpnia oddziały Pułku toczyły walki oraz atakowali linię komunikacyjną Warszawa – Leszno. Po ataku doszło z inicjatywy kpt. „Dulki” do bezprawnej demobilizacji batalionu[9]. Z 800 żołnierzy rejonu pozostało ok. 300, które pozostały w Pułku.

Grupa „Kampinos”[edytuj | edytuj kod]

Rozkazem Komendy Głównej AK z 7 sierpnia kpt. „Szymon” objął dowództwo wszystkich oddziałów w Puszczy Kampinoskiej, tworząc tym samym Grupę „Kampinos”. 8 sierpnia kpt. „Szymon” przekazał pełne dowództwo por. „Górze”, który przybrał pseudonim „Dolina”. Wobec niemożności bezpośredniego dowodzenia zgrupowaniem przez przebywającego w szpitalu kpt. „Szymona”, rozkazem Dowództwa AK z dnia 23 sierpnia 1944 dowódcą wszystkich oddziałów przebywających na terenie Puszczy Kampinoskiej został mjr Alfons Kotowski „Okoń”. W skład grupy wchodziły:

  • Pułk „Palmiry-Młociny”;
  • Batalion sochaczewski – dowódca mjr Władysław Starzyk „Korwin”;
  • Batalion legionowski – dowódca por. Bolesław Szymkiewicz „Znicz”;
  • Kompania Lotnicza – dowódca por. Tadeusz Gaworski „Lawa”;
  • Kompania Powstańczych OS „Jerzyki” – por. Jerzego Strzałkowskiego „Jerzego”
  • 1 Kompania batalionu „Pięść” – por. Stefan Matuszczyk „Porawa”;
  • Pluton ppor. Tadeusza Nowickiego „Orlika” z Pruszkowa
  • Kompania ppor. Franciszka Wiszniowskiego „Jurka” z Wierszy;
  • Półbatalion por. Mariana Olszewskiego „Marysia” z Woli
  • Pluton ppor. Jerzego Dudzieca „Puchały” z Ożarowa
  • Pluton saperów ppor. Bolesława Janulisa „Jurewicza”
  • Pluton z Pragi por. Henryka Małowidzkiego „Rana” – 48 żołnierzy.

Grupa Kampinos skierowała do Warszawy 14 sierpnia grupę pod dowództwem ppłk Ludwika Konarskiego „Victor” (pięć kompanii plus oddział mjr. „Żubra”) oraz 19 sierpnia pod dowództwem mjr Alfonsa Kotowskiego „Okoń” (cztery kompanie i oddział por. „Lawy”).

21 i 22 sierpnia Grupa przeprowadziła natarcia na Dworzec Gdański, które miały na celu nawiązanie połączenia Żoliborza ze Starym Miastem.

Wskutek rozpoczętej 27 września niemieckiej operacji Spadająca Gwiazda mającej na celu oczyszczenie Puszczy Kampinoskiej z partyzantów, w którą zaangażowano ok. 6000 żołnierzy z bronią pancerną i lotnictwem; dowódca Grupy Kampinos zdecydował wycofać się w kierunku Kielecczyzny[10]. 29 września odbyła się bitwa pod Jaktorowem z wojskami niemieckimi. Ciężkie walki zakończyły się faktycznym rozbiciem Grupy Kampinos, która tuż przed bitwą liczyła ok. 1200 żołnierzy[10]. Zginęło ok. 150-200 żołnierzy polskich w tym dowódca Alfons Kotowski, około 120 odniosło rany i ok. 150 trafiło do niewoli, utracono też tabory i ciężkie uzbrojenie (straty niemieckie szacuje się na 100-150 zabitych i rannych i 1 samolot Fw 189)[10]. Niewielkie grupy rozproszyły się po okolicznych lasach lub przedostały się w Góry Świętokrzyskie (do oddziału "Szarego") i do lasów opoczyńskich (do 25 Pułku Piechoty AK - ok. 80 żołnierzy)[10]. Grupa Kampinos podczas swojego istnienia stoczyła ok. 46 potyczek z Niemcami[10].

Przypisy

  1. Józef Krzyczkowski: Konspiracja i Powstanie w Kampinosie. Warszawa: 1961, s. 188.
  2. Jerzy Koszada: Grupa Kampinos. Partyzanckie zgrupowanie Armii Krajowej walczące w Powstaniu Warszawskim. Warszawa: 2007, s. 36.
  3. Józef Krzyczkowski: Konspiracja i Powstanie w Kampinosie. Warszawa: 1961, s. 197.
  4. Józef Krzyczkowski: Konspiracja i Powstanie w Kampinosie. Warszawa: 1961, s. 198.
  5. Józef Krzyczkowski: Konspiracja i Powstanie w Kampinosie. Warszawa: 1961, s. 217.
  6. Józef Krzyczkowski: Konspiracja i Powstanie w Kampinosie. Warszawa: 1961, s. 226.
  7. Jerzy Koszada: Grupa Kampinos. Partyzanckie zgrupowanie Armii Krajowej walczące w Powstaniu Warszawskim. Warszawa: 2007, s. 129.
  8. Jerzy Koszada: Grupa Kampinos. Partyzanckie zgrupowanie Armii Krajowej walczące w Powstaniu Warszawskim. Warszawa: 2007, s. 42.
  9. Józef Krzyczkowski: Konspiracja i Powstanie w Kampinosie. Warszawa: 1961, s. 264.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Szymon Nowak, Bitwa pod Jaktorowem 29 września 1944 r. w: "Militaria XX wieku" nr 1/2013 (52), ss.67-74

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Koszada: Grupa Kampinos. Partyzanckie zgrupowanie Armii Krajowej walczące w Powstaniu Warszawskim. Warszawa: 2007..
  • Józef Krzyczkowski: Konspiracja i Powstanie w Kampinosie. Warszawa: 1961.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]