Gryzonie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gryzonie
Rodentia[1]
Bowdich, 1821
Mysz kolczasta
Mysz kolczasta
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Nadgromada żuchwowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrzędy[2]
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło gryzoń w Wikisłowniku

Gryzonie (Rodentia) – najliczniejszy rząd ssaków, obejmujący ok. 1850 gatunków. Cechą charakterystyczną wszystkich gryzoni jest obecność stale rosnących siekaczy – dwóch (jedna para) w górnej i dwóch w dolnej szczęce oraz brak kłów. Większość gryzoni to zwierzęta roślinożerne, niektóre jednak nie stronią od pokarmu zwierzęcego. Zwierzęta te cechuje znaczna rozrodczość. Występują na wszystkich kontynentach, poza Antarktydą. Wcześniej zaliczane do nich były zajęczaki, obecnie wydzielone – głównie z powodu różnic w uzębieniu – jako odrębna, choć blisko spokrewniona grupa.

Uzębienie[edytuj | edytuj kod]

W uzębieniu brak kłów, natomiast są siekacze bez korzenia, o nieskończonym wzroście, o kształcie dłutowatym. Stały wzrost siekaczy sprawia, że gryzonie muszą nieustannie je ścierać. Trzonowce w liczbie zależnej od rodzaju, czasem brak ich zupełnie, jak np. u myszowatych.

Budowa i pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Chodzą na całej stopie, palce ruchome, opatrzone pazurami, rzadziej paznokciami. Gryzonie to w większości zwierzęta roślinożerne, nieliczne tylko są wszystkożerne. Żywią się częściami twardymi, jak np. łodygami, korzeniami, ziarnem, owocami.

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Liczne gryzonie budują skomplikowane gniazda i nory, gdzie składają zapasy na zimę (patrz chomik). Niektóre zapadają w sen zimowy, inne natomiast odbywają wędrówki. Rodzą po kilka, kilkanaście młodych, i to 4—6 razy do roku. Samica ma na stronie brzusznej szereg gruczołów mlekowych.

Typowy dla gryzoni układ uzębienia
Udział poszczególnych rodzin w rzędzie

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Do rozprzestrzenienia niektórych gryzoni (np. szczury i myszy) przyczynił się człowiek.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Naukowa nazwa tego rzędu wywodzi się od łacińskiego słowa „rodere”, które oznacza gryzienie[3]. Ze względu na rozbieżności poszczególnych klasyfikacji poniżej wykazano rodziny gryzoni bez podziału na podrzędy.

Nazwa systematyczna Nazwa zwyczajowa Przedstawiciele
Abrocomidae
Anomaluridae wiewiórolotkowate wiewiórolotka
Aplodontiidae sewelowate sewel
Bathyergidae kretoszczury golec
Calomyscidae
Capromyidae hutiowate hutia
Castoridae bobrowate bóbr europejski, bóbr kanadyjski
Caviidae marowate mara patagońska, świnka morska, aperea
Chinchillidae szynszylowate szynszyla mała
Cricetidae chomikowate chomik, nornica ruda, nornikowate
Ctenodactylidae gundiowate gundia
Ctenomyidae tukotuki tukotuko
Dasyproctidae agutiowate aguti oliwkowy, aguti złocisty, akuczi
Diatomyidae laotański szczur skalny
Dinomyidae pakarany pakarana
Dipodidae skoczkowate alaktaga, skoczek
Echimyidae kolczakowate kolczak
Erethizontidae ursonowate urson, koendu
Geomyidae gofferowate goffer
Heptaxodontidae
Heteromyidae szczuroskoczkowate szczuroskoczek
Hystricidae jeżozwierzowate jeżozwierz afrykański, jeżatka afrykańska
Muridae myszowate badylarka, suwaki (myszoskoczki), mysz polna
Myocastoridae nutriowate nutria
Myoxidae popielicowate koszatka, orzesznica, popielica, selewinka, żołędnica
Nesomyidae
Octodontidae koszatniczkowate koszatniczka pospolita, koszatniczka Bridgesa, koszatniczka nabrzeżna, koszatniczka pacyficzna, tukotuko, kururo, Octomys mimax
Pedetidae postrzałki postrzałka
Petromuridae skałoszczur skalny
Platacanthomyidae Typhlomys cinereus, Platacanthomys lasiurus
Sciuridae wiewiórkowate nieświszczuki, polatuchy, świstak, wiewiórka pospolita
Spalacidae ślepce ślepiec, bambusowiec
Thryonomyidae szczecińce szczeciniec

Przypisy

  1. Rodentia w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Rodentia. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 25 października 2009]
  3. Emily H. Kay, Hopi E. Hoekstra. Rodents. „Current Biology”. 18 (10), 2008. Elsevier. ISSN 0960-9822 (ang.).