Grzbiet śródoceaniczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przekrój grzbietu śródoceanicznego.
Grzbiety śródoceaniczne na świecie
Wiek skorupy oceanicznej i granice płyt tektonicznych. Kolor czerwony oznacza najmłodszą skorupę, a niebieski i fioletowy najstarszą.

Grzbiet śródoceaniczny – silnie wydłużona wypukła forma dna oceanicznego, o stromych stokach, położona zazwyczaj pośrodku oceanów, oddzielająca od siebie dwa baseny oceaniczne.

Grzbiety śródoceaniczne są to największe struktury linijne na powierzchni Ziemi. Ich łączna długość wynosi ok. 80 000 km, a szerokość sięga tysięcy kilometrów[1]. Grzbiety wznoszą się ok. 2 km ponad powierzchnię sąsiadującego dna oceanicznego, tzw. równi abisalnej.

W środku większości z nich, wzdłuż całego grzbietu ciągnie się dolina ryftowa o szerokości do 50 km i głębokości 1-2 km. W dolinie ryftowej dochodzi do wylewów lawy oraz wyrzutów przegrzanej wody (kominy hydrotermalne). W miejsce rozchodzenia się dwóch płyt oceanicznych wdziera się materia bazaltowa, powodując powstawanie nowej skorupy oceanicznej i rozrost dna oceanicznego. Jest to tzw. strefa spreadingu, gdzie dwie płyty litosfery oddalają się od siebie. Wiek skorupy oceanicznej rośnie od doliny ryftowej na zewnątrz, w stronę kontynentów.

Grzbiety śródoceaniczne są zazwyczaj potrzaskane poprzecznymi lub skośnymi do ich rozciągłości uskokami transformującymi i poprzesuwane wzdłuż nich na dziesiątki, a nawet setki kilometrów.

Niekiedy terminem "grzbiet śródoceaniczny" określa się formy, których powstanie nie jest związane ze spreadingiem dna oceanicznego, ale np. z przesuwaniem się płyty oceanicznej ponad tzw. plamą gorąca, jak w przypadku Grzbietu Hawajskiego i Grzbietu Cesarskiego lub z uskokiem transformacyjnym, jak w przypadku Grzbietu Macquarie, bądź z innymi wyniesieniami zbudowanymi ze skorupy oceanicznej lub kontynentalnej. W tym wypadku właściwym terminem jest grzbiet podmorski, a nie grzbiet śródoceaniczny.

Ważniejsze grzbiety śródoceaniczne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. oceanic ridge. W: Encyclopædia Britannica [on-line]. [dostęp 2014-06-22].