Grzech

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Fresk z Kaplicy Sykstyńskiej Grzech pierwszych rodziców i wypędzenie z raju.

Grzech – przekroczenie konkretnych norm moralnych i religijnych. Pojęcie najczęściej używane w dziedzinie religijnej. W religiach, w których Bóg jest bytem osobowym, jak judaizm i chrześcijaństwo, grzech oznacza dobrowolne zerwanie przymierza z Bogiem poprzez dokonanie jakiegoś złego czynu. W religiach tych grzech powoduje oddalenie od życia, którego źródłem jest Bóg.

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Dokładniej jest to świadome i dobrowolne działanie lub jego brak (grzech zaniechania) bądź też postawa, która stoi w sprzeczności z nakazami Boga lub bogów danej religii. Inaczej rzecz ujmując grzech to postawa lub działanie wbrew Bogu, sprzeczne z jego charakterem, powodujące świadomą alienację jednostki ludzkiej wobec tegoż Boga.

Przeważnie religie rozróżniają różne rodzaje, wagi, czy stopnie grzechu, a określenie "grzech" niekoniecznie stosowane jest do wszystkich tego typu działań. Popełnienie grzechu częstokroć oznacza wstąpienie w stan nieczystości, który jeśli nie zostanie usunięty, może prowadzić do kary w życiu pozagrobowym, zwykle jest to zesłanie do piekła lub brak jedności z Bogiem.

W niektórych religiach grzechy popełnione przez przodków mogą być dziedziczone. Szczególnym przypadkiem jest grzech pierworodny w części wyznań chrześcijańskich, który oznacza skażenie natury wszystkich ludzi (z wyjątkiem Maryi) przez ich skłonność do czynienia zła (należy jednak dodać, że Maryja, choć była wolna od grzechu, to jednak również mogła wybierać zło, lecz jej natura, czysta i nie skażona grzechem pierworodnym, predysponowała ją do wybierania dobra). Grzech ten zostaje usunięty w czasie chrztu (lecz nie znosi skłonności do zła), będącym jednocześnie sakramentem inicjującym w katolicyzmie (obrzęd jego odczynienia przeprowadzali np. Prusowie)[potrzebne źródło].

Grzech jest zazwyczaj uważany za czyn obiektywnie zły (obiektywna ocena grzechu nie ma zastosowania w przypadku zdefiniowanego dobra i zła jako subiektywnych wartości moralnych), jednak jeżeli jego działanie nie jest świadome i dobrowolne to, odpowiedzialność za tenże grzech (według części systemów wyznaniowych) może być zmniejszona. Grzechem cudzym nazywa się działanie lub jego brak, które prowadzi do grzechu drugiego (obojętność czy namawianie do grzechu). Potocznie grzechem nazywa się myśl, wypowiedź lub czyn moralnie naganny, szkodzący innym lub (według części wyznań) osobie dokonującej grzechu. Grzech w tym znaczeniu oddala grzesznika (grzeszącą osobę) od bóstwa i innych ludzi, obciążając jednocześnie sumienie tej osoby winą.

Chrześcijaństwo[edytuj | edytuj kod]

Grzech jest w katolicyzmie istotnym elementem doktryny i duszpasterstwa. Jedną z podstawowych dróg terapii jest sakrament pojednania, czyli tzw. spowiedź. Ilustracja z austriackiego podręcznika religii dla młodzieży z 1920 r.

Od samego początku chrześcijaństwa, autorzy takich dzieł jak Didache, Pasterz Hermasa, także Ignacy Antiocheński w swoich Listach i in. wyrażali przekonanie, że grzechy ciężkie nie są rzadkie wśród chrześcijan. C. Vogel podaje spis dwunastu grzechów zaczerpnięty z pism nowotestamentalnych i ojców apostolskich:

  1. Nieczystość: cudzołóstwo, nierząd, pederastia, pożądliwość, słowa nieczyste
  2. Zabójstwo
  3. Bałwochwalstwo
  4. Magia
  5. Chciwość
  6. Kradzież
  7. Zawiść: zazdrość, zła żądza, miłość próżnej chwały, nienawiść
  8. Kłamstwo: fałszywe świadectwo, fałszywe przysięgi, hipokryzja, obmowa
  9. Złość: gniew, niepodporządkowanie się, kłótliwość, perwersyjność, zły charakter, złe plotki, obraźliwe wyzwiska, krzywda, wprowadzanie w błąd.
  10. Pycha: zarozumiałość, próżność, arogancja.
  11. Niestałość i głupota
  12. Pijaństwo i nieumiarkowanie[1].

Katolicyzm[edytuj | edytuj kod]

Tomasz z Akwinu[edytuj | edytuj kod]

Według definicji Tomasza z Akwinu, którą zaczerpnął od Augustyna z Hippony,

Quote-alpha.png
Grzech jest to powiedzenie, uczynienie lub pożądanie czegoś przeciwnego prawu wiecznemu[2].

W rozumieniu Tomasza z Akwinu prawo wieczne strzeże podstawowego sensu życia człowieka, a czyli grzech jako przekroczenie tego prawa, to każde takie zachowanie, które niszczy ludzkie życie, jego godność i znaczenie:

Quote-alpha.png
Prawo wieczne przede wszystkim i z zasady ukierunkowuje człowieka ku celowi /życia/, a więc sprawia, że człowiek ma dobrą postawę wobec wszystkiego tego, co odnosi się do celu /życia/[3].

Grzech śmiertelny jest, według innego sformułowania Tomasza, odwróceniem się od dobra niezmiennego, którym jest Bóg, a zwróceniem się ku dobru zmiennemu, czyli stworzeniom. Owo nieuporządkowane zwrócenie się ku stworzeniom jest elementem materialnym grzechu, nazywa się je inaczej pożądliwością /(łac.) concupiscentia/, podczas gdy elementem formalnym jest utrata przymierza z Bogiem, czyli pierwotnej sprawiedliwości[4]. Jest ono nazywane winą śmiertelnąculpa mortalis (Summa theologiae III q86 a4; por. I-IIae q87 a4). Wina śmiertelna jest gładzona, kiedy przez łaskę usunięty zostaje stan odwrócenia umysłu od Boga. Wolna wola zwraca się wtedy ku Bogu w akcie wiaryactus fidei formatae. Zaś w odniesieniu do grzechu wolna wola dokonuje aktu pokutyactus poenitentiae (STh III q86 a6 rad1). To nieuporządkowane zwrócenie się ku dobru zmiennemu pociąga za sobą karę doczesnąreatus poenae, która jedynie może przywrócić nieuporządkowanie grzechu do porządku sprawiedliwości (STh III q86 a5)[5]. Według Josefa Piepera, określenie "dobrowolne odwrócenie od Boga" (por. STh II-IIae q34 a2) jako jedyne ukazuje co dzieje się wewnątrz człowieka, gdy grzeszy[6].

Grzech w nauczaniu Kościoła katolickiego jest świadomym i dobrowolnym przekroczeniem prawa bożego. Może to oznaczać zerwaniem jedności z Bogiem i może się wiązać z utratą łaski uświęcającej i w konsekwencji wiecznego zbawienia. Każdy grzech oddala od Boga – również grzech popełniony w stanie braku łaski uświęcającej (jego skutkiem może być m.in. większa trudność w nawróceniu się).

Podstawowym według katolicyzmu punktem wiary chrześcijańskiej, a szczególnie kerygmatu, jest uznanie ludzkiej grzeszności (skłonności do zła). Według katolików zrozumienie tego faktu pozwala na współdziałanie z łaską Boga i osiągnięcie szczęścia, które nie przemija, a zaczyna się już na ziemi. Jest jednak dogmatem Kościoła to, że wolna od grzechu była Najświętsza Maryja Panna, istnieje też dawna i szeroko uznawana teza teologiczna o wolności od grzechu świętego Józefa. Nauczanie Kościoła, w oparciu o Pismo Święte ("Jeśli mówimy, że nie mamy grzechu, to samych siebie oszukujemy i nie ma w nas prawdy.", 1 J 1,8 według Biblii Tysiąclecia) głosi, że każdy człowiek jest grzeszny – również osoby beatyfikowane i kanonizowane. Kościół również wierzy, że łaska boża umożliwia człowiekowi unikanie grzechu.

Grzechy wołające o pomstę do nieba[edytuj | edytuj kod]

Są to najpoważniejsze wykroczenia, uderzające zarówno w człowieka jak i społeczeństwo w jakim żyje. Wymienione są m.in. w pkt. 1867 Katechizmu Kościoła Katolickiego.

Grzechy cudze[edytuj | edytuj kod]

W katolicyzmie ściśle określona jest także odpowiedzialność moralna za współudział w grzechu cudzym. Katechizm wyróżnia dziewięć sposobów współuczestniczenia w cudzych grzechach:

  1. Namawiać kogoś do grzechu.
  2. Nakazywać grzech.
  3. Zezwalać na grzech.
  4. Pobudzać do grzechu.
  5. Pochwalać grzech drugiego.
  6. Milczeć, gdy ktoś grzeszy.
  7. Nie karać za grzech.
  8. Pomagać do grzechu.
  9. Usprawiedliwiać czyjś grzech[7].

W islamie[edytuj | edytuj kod]

Według hadisów[8], istnieje siedem głównych grzechów:

  1. szirk (oddawanie czci innym bogom niż Allah)
  2. magia
  3. zabójstwo
  4. przejęcie własności sieroty (zobacz też: dzieci w islamie)
  5. lichwa
  6. ucieczka z pola bitwy
  7. pomawianie czystej kobiety o cudzołóstwo

Muzułmańscy teolodzy swoimi spekulacjami rozszerzyli jednak tę listę aż do 70. Muzułmanie nie uznają odkupienia grzechów przez ofiarę, lecz jedynie skruchę i naprawienie wyrządzonego zła. Według charydżytów, poważne grzechy czynią człowieka kafirem (niewiernym). Islam nie rozróżnia między kategorią grzechu i przestępstwa, osoba popełniająca poważny grzech podlega karze szariatu już za życia, a jeśli nie odpokutuje, to również karze Allaha po śmierci, w piekle.

W buddyzmie[edytuj | edytuj kod]

W buddyzmie nie używa się pojęcia grzechu, gdyż zaprzecza to np. prawom karmy, reinkarnacji, siunjata, natura buddy.

Prawo karmy wykazuje np. że rezultaty powstałe z danych czynów doświadczane są tylko przez istotę, która je wykonała i nikt nie może wyzwolić bądź zbawić z tego "z zewnątrz".

Działania ściśle prowadzą do odpowiadających im rezultatów, które doświadczy się w przyszłości odpowiednio jako szczęście bądź cierpienie (w tym lub w przyszłych żywotach) również zgodnie z procesem reinkarnacji.

Owo prawo reinkarnacji jest sprzeczne z pojęciem "nieuchronności" grzechu. Wszystko jest współzależnie istniejące, tak że rezultaty, które "zaowocowałyby" cierpieniem w danym dogodnym do tego czasie, mogą być wyparte przez nowe działania, których rezultaty "zaowocują" szczęściem w tym właśnie czasie. O kolejnym odrodzeniu decydują rezultaty z niezliczonych uczynków zgodnie z buddyjskim prawem karmy. Uczynki wykonywane były nie tylko w obecnym życiu, ale i w poprzednich niezliczonych żywotach, jak i również, co podkreślane jest w buddyzmie tybetańskim, wykonywane będą nawet po śmierci w stanie przejściowym bardo tuż przed kolejnymi narodzinami. Nie może więc być żadnego fatalizmu na podobieństwo chrześcijaństwa, np. pojęcia grzechu śmiertelnego na wieczne piekło[9].

Ponadto prawo dwunastu ogniw współzależnego powstawania opisuje proces reinkarnacji tak, że pierwszym i fundamentalnym ogniwem jest niewiedza. Pod wpływem owej niewiedzy indywidualnie podlega się cierpieniu, a jeżeli ją się usunie, odkryte będzie nieuwarunkowane szczęście nirwany i wrodzona każdemu mądrość siunjata bycia w zgodzie z naturą rzeczywistości taką jaką jest, a nie jaką się tylko wydaje przejawiać pod wpływem splamień umysłu. Coraz bardziej będzie się odkrywać wrodzoną sobie naturę Buddy.

Rozpatrując pojęcie natura Buddy warto zaznaczyć fundamentalną różnicę pomiędzy buddyzmem a np. chrześcijaństwem, gdzie stosuje się pojęcie "grzechu pierworodnego". Natura Buddy ze wszystkimi doskonałymi cechami jest wrodzona naturalnie wszystkim "czującym istotom". Parafrazując, wszyscy ludzie mają więc "doskonałość pierworodną". Główny traktat jogaczary o naturze Buddy, "Mahayana Uttaratantra Shastra", opisuje to następująco[10]:

"Doskonała kaja Buddy (sanskryt buddhakaya, synonim trzech ciał Buddy) jest wszystko obejmująca. (Owa) Takość jest poza wszelkimi podziałami. Wszystkie czujące istoty mają tą sposobność. Ponieważ one mają zawsze naturę Buddy. Budda powiedział: wszystkie istoty mają naturę Buddy "ze względu na obecność mądrości zawsze wrodzonej czującym istotom, ze względu na niesplamioną naturę poza dualizmem (subiekt-obiekt), ze względu na rezultat stanu Buddy"

Przypisy

  1. Por. Cyrille Vogel: Le pécheur et la pénitence dans l'Église ancienne. s. 14-15.
  2. Peccatum est dictum vel factum vel concupitum contra legem aeternam, STh I-IIae q 71 a 6; por. Augustyn z Hippony: Contra Faustum Manichaeum, 22,27; (łac.). W: PL 43,418 [on-line]. [dostęp 2012-02-23].; przekład polski: Księgi XXII-XXXIII, przeł. Jan Sulowski, [w:] Przeciw Faustusowi (księgi XXII-XXXIII). Przeciw Sekundynowi, Warszawa 1991 ATK PSP 56, s. 3-151.
  3. Lex aeterna primo et principaliter ordinat hominem ad finem, consequenter autem facit hominem bene se habere circa ea quae sunt ad finem, STh I-IIae q 71 a 6 ad3
  4. To rozróżnienie Tomasz odnosi także do grzechu pierworodnego, por. Thomas Aquinas. Theological texts, s. 118, przypis 1.
  5. Por. Suma Teologiczna w przekładzie londyńskim: t. 29, Sakrament pokuty (III, q. 84-90). [dostęp 20112-02-17].
  6. J. Pieper, The Concept of Sin, South Bend, Indiana: St. Augustine's Press, 2001, s. 56, ISBN 1-890318-08-6.
  7. 1. Consilio 2. Mandato 3. Approbatione 4. Provocatione 5. Laude vel blandimento 6. Occultatione 7. Participe 8. Silentio 9. Defensio maleficii. Patrz też: [1]
  8. The Major Sins Al-Kaba'ir Muhammad bin Uthman adh-Dhahab
  9. Katechizm Kościoła Katolickiego po Soborze Powszechnym Watykańskim II, Jan Paweł II. KKK 1035: Nauczanie Kościoła stwierdza istnienie piekła i jego wieczność. Dusze tych, którzy umierają w stanie grzechu śmiertelnego, bezpośrednio po śmierci idą do piekła, gdzie cierpią męki, „ogień wieczny". 588 (przypisy)
  10. Arya Asanga, Jamgön Kongtrül Lodrö Thayé, "Buddha Nature. The Mahayana Uttaratantra Shastra by Arya Maitreya", s.117-118, Snow Lion Publications Ithaca, New York, 2000, ISBN 978-1-55939-128-3

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Thomas Aquinas.: Theological texts. Gilby Th. (wybór, przekład, przypisy w wprowadzenie). London-Nowy Jork-Toronto: Oxford University Press, 1955, s. 423.
  • Vogel C.: Le pécheur et la pénitence dans l'Église ancienne. Paryż: Cerf, 1982, s. 213. ISBN 2-204-01949-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło grzech w Wikisłowniku
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o grzechu