Grzegorz Cambłak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Grzegorz Cambłak także Grzegorz Camblak, Grigorij Cambłak[1] (bułg.: Григорий Цамблак, Grigorij Cambłak; ur. ok. 1362 w Tyrnowie, zm. 1419/1420 w Kijowie) – bułgarski mnich i pisarz, w latach 1415-1420 metropolita kijowski. Przedstawiciel tyrnowskiej szkoły piśmiennictwa.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Biskupi dyskutujący z papieżem na Soborze w Konstancji

Grzegorz Cambłak urodził się około 1362 roku w arystokratycznej rodzinie tyrnowskiej. Jego stryjem był Cyprian Camblak. Był uczniem Eutymiusza, patriarchy tyrnowskiego, wybitnego pisarza i reformatora. Przez jakiś czas przebywał na górze Athos i w Konstantynopolu. Znał klasztory serbskie, był opatem w klasztorze Visoki Dečani[2][3]. W latach 1401-1406 przebywał jako wysłannik patriarchy Konstantynopola w Mołdawii. Jego siedzibą był wtedy klasztor Neamț. Stamtąd udał się do Moskwy, gdzie opowiadał się za formalnym podziałem metropolii kijowskiej na moskiewską i litewską. W 1406 wielki książę litewski Witold zwrócił się do patriarchy Konstantynopola z żądaniem wyznaczenia nowego metropolity kijowskiego na miejsce rezydującego w Moskwie Focjusza. Twierdził, że wymieniony hierarcha lekceważy zarząd litewską częścią metropolii, rabuje skarbiec metropolii i uciska podległych mu biskupów. Wskazał również Grzegorza jako kandydata na nowego metropolitę, jednak jego żądanie zostało przez patriarchę odrzucone[4]

Poparty przez Jagiełłę i Witolda został w 1415 roku przez synod duchowieństwa prawosławnego w Nowogródku obrany metropolitą kijowskim[5], wbrew protestom patriarchy Konstantynopola, który ekskomunikował Grzegorza (podobnie uczynił metropolita Focjusz). Godność tę pełnił do śmierci w 1420 roku[6]. Oznaczało to faktyczne powołanie autokefalicznej metropolii litewskiej (lub litewsko-ruskiej), nieuznane przez Konstantynopol[4]. Witold oczekiwał następnie, że Grzegorz odegra aktywną rolę w zawarciu unii kościelnej między Kościołem katolickim a Kościołem prawosławnym na ziemiach litewskich[7].

W 1418 roku jako przedstawiciel duchowieństwa rusko-litewskiego wziął udział w obradach soboru w Konstancji[5]. Z inicjatywy króla Władysława wystąpił z propozycją unii Kościołów prawosławnego i katolickiego. Wystąpienie jego, jakkolwiek wywołało wielkie wrażenie na zebranych nie przyniosło trwałych rezultatów, Grzegorz wzywając do jedności, podnosił jednocześnie, że można je osiągnąć jedynie na drodze porozumienia z patriarchą Konstantynopola, podczas gdy na zachodzie widziano je raczej jako wynik podporządkowania się metropolity papieżowi. Dodatkowo pozycję jego osłabiał fakt, że w tym czasie patriarcha Konstantynopola popierał metropolitę kijowskiego Focjusza rezydującego w Moskwie[8]

Zmarł prawdopodobnie zimą 1419/1420 po powrocie do Kijowa. Według kronik mołdawskich wrócił do klasztoru Neamț gdzie zmarł ok. 1450 r[9].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Grzegorz Cambłak był autorem mów pochwalnych i panegiryków. W latach 1415-1418 napisał w Kijowie, najlepszą ze swych mów, Pochwałę Eutymiusza, utrzymaną w stylu splatania słów, choć pokrewną gatunkowo biografii. W Pochwale znalazł się barwny opis oblężenia Tyrnowa przez Turków, pożegnanie patriarchy Eutymiusza z ludnością miasta i dramatyczne sceny, jakie nastąpiły po zdobyciu bułgarskiej stolicy przez Turków[10][5]. Wielkim uznaniem cieszyły się napisane przez Grzegorza eulogie świętych, których pozostawił po sobie ponad 20. Szczególną wartość ma jego Żywot Stefana Deczańskiego, króla serbskiego, który zginął śmiercią męczeńską w I połowie XIV wieku[2][3].

Przypisy

  1. Wersji Grzegorz Cambłak używają T. Wasilewski (Historia Bułgarii) i autorka przekładu Bułgarów D. M. langa - Hanna Olędzka. O Grzegorzu Camblaku pisze S. Trawkowski w Zarysie historii Polski. T. Dąbek-Wirgowa (Historia literatury bułgarskiej) i H. Czajka (Mały Słownik pisarzy zachodnio-słowiańskich i południowo-słowiańskich) używają bułgarskiej formy imienia: Grigorij
  2. 2,0 2,1 Henryka Czajka: Cambłak Grigorij. W: Mały słownik pisarzy zachodnio-słowiańskich i południowo-słowiańskich. s. 46.
  3. 3,0 3,1 D. M. Lang: Bułgarzy. s. 116.
  4. 4,0 4,1 A. Mironowicz, Kościół prawosławny w państwie Piastów i Jagiellonów, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2003, ss.169-171
  5. 5,0 5,1 5,2 T. Wasilewski: Historia Bułgarii. s. 113.
  6. D. M. Lang: Bułgarzy. s. 117.
  7. J. Ochmański, Historia Litwy, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1990, ISBN 83-04-03107-8, s.82
  8. S. Trawkowski: Zarys historii Polski. s. 124.
  9. Cambłak Grigorij w Encyklopedia katolicka Tom II, Lublin 1995
  10. Teresa. Dąbek-Wirgowa: Historia literatury bułgarskiej. s. 47.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]