Grzegorz Knapski

Grzegorz Knapski Knap, Knapiusz, Cnapius
Kraj działania	Polska
Data i miejsce urodzenia	1564 Grodzisk Mazowiecki
Data i miejsce śmierci	12 listopada 1638 Kraków
Wyznanie	katolickie
Kościół	rzymskokatolicki
Inkardynacja	jezuici
Śluby zakonne	1585
Prezbiterat	ok. 1600

Pisarz
Narodowość	polska
Język	polski, łaciński, grecki
Alma Mater	Kolegium Jezuitów w Pułtusku
Edukacja	Kolegium Jezuitów w Wilnie
Gatunki	leksykografia, paremiografia, dramat
Ważne dzieła	Thesaurus Polonolatinograecus seu Promptuarium linguae Latinae et Graecae, Philopater, Eutropius
Grzegorz Knapski w Wikicytatach

Grzegorz Knapski, Knapiusz, Cnapius (ur. 1564 w Grodzisku Mazowieckim, zm. 12 listopada 1638 w Krakowie) – polski jezuita, nauczyciel w kolegiach jezuickich, filolog, leksykograf, paremiograf i dramatopisarz.

Biografia

Uczył się w szkołach w Warszawie, a od 1582 w Kolegium Jezuitów w Pułtusku. Przez krótki czas przebywał w Wilnie i Braniewie. W 1585 przyjął śluby zakonne u jezuitów w Kaliszu i został nauczycielem w tamtejszym kolegium. Od 1587 uzupełniał wiedzę z zakresu filozofii w Poznaniu i Pułtusku. W latach 1594-1598 odbył czteroletni kurs teologii w Wilnie. Pod koniec XVI w. został prefektem szkół w Poznaniu. Wtedy otrzymał święcenia kapłańskie. W latach 1603-1613 przebywał w Lublinie, ale także w Poznaniu i Krakowie. W okresie 1614-1617 mieszkał we Lwowie i Jarosławiu.

Pisane po łacinie utwory Knapiusza, wystawiane na scenie konwiktowej, zachowały się w rękopisach. Sławę zdobył dzięki pracom leksykograficznym, a przede wszystkim trzytomowym słownikiem Thesaurus Polonolatinograecus seu Promptuarium linguae Latinae et Graecae, powstałym w latach 1621-1632 i przedrukowywanym wielokrotnie w całości lub fragmentach aż do końca XVIII w. Wydanie pierwsze wyszło w Krakowie (u Cezarego) w 1621, wydanie drugie w 1643 (tamże) z poprawkami i uzupełnieniami.

Tom pierwszy pracy obejmuje część polsko-łacińską, drugi (najczęściej wznawiany) – łacińsko-polską, trzeci zawiera przysłowia i nosi tytuł: Adagia Polonica, Przysłowia polskie wybrane, zdania moralne i powiedzenia dowcipne, przyzwoite, po łacinie i grecku odtworzone, którym, zwłaszcza ciemniejszym, przydano światła i wyjaśnienia z różnych pisarzy i w ogóle zaprawiono je różnorodnemi wiadomościami naukowemi.

Pracę nad przysłowiami prowadził Cnapius w latach 1617-1630 i zamieścił w Thesaurusie jako uzupełnienie dwóch pierwszych tomów w zakresie zwrotów frazeologicznych i idiomatycznych. W tej dziedzinie wzorował się na paremiologach zagranicznych, takich jak Erazm z Rotterdamu i Paolo Manuzio – zbieraczach powiedzeń i przysłów łacińskich i greckich – ale w odniesieniu do języka polskiego była to praca pionierska.

Miał wprawdzie poprzednika, Salomona Rysińskiego, którego wymienił (bezimiennie) we wstępie, zaznaczając że ze zbiorów jego korzystał, ale któremu zarzucał spisywanie przysłów nieprzyzwoitych i nieprecyzyjne dobieranie odpowiedników łacińskich.

Tom Adagia obejmuje kilkanaście tysięcy haseł ułożonych alfabetycznie, przy czym hasłom głównym towarzyszą objaśnienia oraz ich wersje regionalne. Komentarze haseł sprowadzają się do wyjaśnienia sensu przysłów, ich znaczenia obiegowego, a także – czasami – znaczenia pierwotnego. Adagia są pierwszą próbą naukowego opracowania przysłów polskich, nie wykorzystaną jednak przez jego następców. Inne dzieła Cnapiusa to Philopater (1596), Felicitas (1597) i Eutropius (1604).

Bibliografia

• Jadwiga Puzynina, Thesaurus G. Knapiusza, siedemnastowieczny warsztat pracy nad językiem, Wrocław 1961
• Słownik folkloru polskiego, red. J. Krzyżanowski, Wiedza Powszechna 1965
• ks. Ignacy Opioła. Ks. Grzegorz Cnapius T. J. W 300 rocznicę jego śmierci. „Filomata”. L. 105, s. 157-164, 1938. Lwów. 

Linki zewnętrzne

• Thesaurus Polonolatinograecus seu Promptuarium linguae Latinae et Graecae