Grzegorzowice (województwo śląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Grzegorzowice
Ruiny mostu nad Odrą
Ruiny mostu nad Odrą
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat raciborski
Gmina Rudnik
Liczba ludności (2010[1]) 611
Strefa numeracyjna (+48) 32
Kod pocztowy 47-411
Tablice rejestracyjne SRC
SIMC 0220820
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Grzegorzowice
Grzegorzowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Grzegorzowice
Grzegorzowice
Ziemia 50°10′12″N 18°14′28″E/50,170000 18,241111
Prom na Odrze między Grzegorzowicami, a Ciechowicami

Grzegorzowice (niem. Gregorsdorf) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie raciborskim, w gminie Rudnik. Miejscowość jest położona w północno-wschodniej części gminy. Posiada powierzchnię 5 km²[2] oraz ponad sześciuset mieszkańców[2]. W wiosce znajduje się największa szkoła gminy – ZSO Grzegorzowice[potrzebne źródło].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.

Pomiędzy Grzegorzowicami i Ciechowicami działa przeprawa promowa na Odrze[3]. Do 1945 znajdował się tutaj most – resztki konstrukcji wysadzonej przez Wehrmacht znajdują się po obu stronach rzeki.

Wieś posiadała niemiecką nazwę Gregorowitz[2], do 1945 roku – Gregorsdorf.

Nazwa wsi pochodzi prawdopodobnie od imienia założyciela wsi – Grzegorza[2]. Grzegorzowice należą do parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Łubowicach. Wieś powstała z połączenia Ganiowic, osady Gacki oraz dawnych, mniejszych Grzegorzowic po I wojnie światowej[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Grzegorzowice[edytuj | edytuj kod]

Grzegorzowice składały się dawniej z trzech części: gminy Grzegorzowice, dóbr Grzegorzowice Książęce i folwarku Grzegorzowice Sławikowskie. Na początku XV w. notowany jest spór między proboszczem raciborskim, a właścicielami Grzegorzowic i Sławikowa o drogę prowadzącą na proboszczowskie łąki. Wieś jest wzmiankowana jako Gregorowitz, w datowanym na 1405 r. dokumencie dla kolegiaty raciborskiej. W połowie XV wieku folwark, zwany później książęcym, był w posiadaniu rodziny Hossek von Gregorowitz. 12 lutego 1467 roku Machna, córka Wacława Hossek, ofiarowała go raciborskiemu kościołowi kolegiackiemu. Proboszcz tej świątyni otrzymywał z Grzegorzowic czynsze i dziesięciny z pól ornych. Pod koniec XVII wieku kapituła powiększyła swój tutejszy stan posiadania, kupując za kwotę 6600 talarów majątki ziemskie Wacława Raschutz von Szczibritz, właściciela obecnych Szczerbic w gminie Gaszowice, w powiece rybnickim. Folwark miał dwa ogrody owocowe, trzy sadzawki i sporu kawał lasu. Młyn wodny nad Łęgoniem dawał kanonikom sześć talarów rocznego czynszu i dwadzieścia cztery szefle ziarna. Pod datą 16 lipca 1698 roku odnotowano umowę dzierżawy przez kapitułę grzegorzowickiej gospody wraz z przynależną jej rolą oraz prawem palenia i handlu gorzałką. Transakcja opiewała na kwotę 60 talarów. Nabywca był zobowiązany płacić kapitule18 talarów rocznego czynszu. W 1809 roku kanonicy sprzedali korzystnie część swojego grzegorzowickiego folwarku, spłacając, uzyskanymi z transakcji ponad 3,33 tysiąca talarów, francuskie kontrybucje wojenne oraz długi zaciągnięte na świadczenia wojenne. Na sprzedaż wystawiono wówczas pięćdziesiąt mórg roli. Po sekularyzacji kolegiaty pozostała część folwarku weszła w skład dóbr zamkowych. Część sławikowska do 1451 roku była własnością rodziny Zygrod. Następnie, do 1531 roku należała do Mikołaja Holy z Ponięcic. Potem nabył ją Mikołaj Szeliga. Kolejnymi posiadaczami byli właściciele Ganiowic. 8 marca 1619 roku baron Fryderyk von Oppersdorf sprzedał część Sławikowa i Grzegorzowic Henrykowi Stolzowi z Gostomi. W 1649 roku dobra te kupił hrabia Jan Bernard von Praschma. Od 1701 roku były własnością rodziny Trach. W 1731 roku jego żona sprzedała majątek mieszkającemu we Wiedniu Fryderykowi Grzegorzowi von Lautensak. Od 1761 r. do 1772 r. właścicielem Grzegorzowic był Jan von Drechsler. 23 maja 1795 roku wieś kupił hrabia Adolf von Eichendorff z Łubowic. W 1804 r. dobra te pozyskał Rudolf von Seidlitz. W 1835 roku przejęli je Eickstedowie. Ostatnim właścicielem wsi był Rudolf von Eicksted[2]..

Ganiowice[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Ganiowicach pochodzi z 1339 roku. Z wioski pochodził ksiądz Jan Dzecko, który uzyskał dyspensę papieża Urbana V na trzeci z kolei ślub księcia raciborskiego – Mikołaja. Od 1416 roku wieś była w posiadaniu kanoników. W 1594 roku wieś przejął starosta krajowy von Oppersdorf. W 1695 wieś znów trafiła w ręce kanoników, a w 1811 stała się własnością rządu pruskiego. Zarządzała nią rodzina von Ratibor do 1945 roku[2].

Widok łąk grzegorzowickich. W tle widok Sławikowa

Gacki[edytuj | edytuj kod]

Osada Gacki składała się tylko z kilku gospodarstw i położona była niedaleko wsi Ganiowice. Wiadomo, że znajdował tu się młyn, bowiem źródła podają, że przed 1725 r. w wyniku powodzi został zniszczony, a następnie odbudowany. Podczas odbudowy młyna wzniesiona została gospoda, w której rocznie sprzedawano czternaście achteli piwa oraz pół wiadra wódki. Źródła także podają liczbę osób zamieszkujących osadę w tych czasach, a było to siedmiu gospodarzy, dwóch zagrodników i czterech chałupników. Pod koniec XVIII wieku z folwarku i osady utworzono jeden obwód dominialny, który dzierżawił pan o nazwisku Stokłosa. Dodatkowo kanonicy raciborscy otrzymywali z tych ziem dwadzieścia jeden szefli zboża, a wikarzy i słudzy kościelni sześć i pół. Stokłosa natomiast płacił opłatę z dzierżawy w wysokości 1270 guldenów, z czego 980 guldenów wędrowało do króla pruskiego. Pod koniec XIX wieku była już kolonią i należała do wsi Ganiowice. Po I wojnie światowej osada została przyłączona do wsi Grzegorzowice[2].

Połączenie[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie trzy wioski zostały połączone po I wojnie światowej. Utworzono w ten sposób Grzegorzowice jakie istnieją do dziś[2].

Historia mostów w Grzegorzowicach[edytuj | edytuj kod]

W 1884 roku rozpoczęto wznosić w miejscowości most. Prace nad nim trwały czternaście miesięcy a głównym budowniczym był Franz Segeth z Lubomii. Nadzór nad budową sprawował architekt Keil z Wrocławia. Budowę mostu zakończono 16 września 1885 roku. Miał 173 metry długości, 8,4 metra szerokości, opierał się na 10 drewnianych filarach a koszt całego mostu wyniósł 111 000 ówczesnych marek niemieckich. W oficjalnym otwarciu tego mostu wzięli udział Książę Raciborski z rodziną, burmistrz, budowniczowie, architekt, radny Polko oraz tajni radcy prawni z firm Salchow i Dome. Delegacja złożona z siedemnastu osób utworzyła szpaler na powitanie gości, byli to sołtysi i radni z okolicznych wsi. Wjazd na most z obydwu stron udekorowany był flagami: niemiecką, śląską i książęcą z herbem w tle. Most został spalony w 1921 roku przez powstańców śląskich. W 1924 roku na jego miejsce powstał nowy – betonowy most. Z 28 na 29 stycznia 1945 roku podczas II wojny światowej most został wysadzony przez wycofujące się wojska niemieckie, które chciały opóźnić marsz na południe Armii Czerwonej. Zniszczone wtedy zostało główne przęsło mostu, natomiast w latach pięćdziesiątych z rzekomych względów bezpieczeństwa wysadzono kolejne cztery. Po moście zostały wiec tylko dwa przyczółki, dwa przęsła i jeden wolnostojący filar[4].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Warunki klimatyczne[edytuj | edytuj kod]

W Grzegorzowicach klimat jest łagodny poprzez sąsiedztwo z rzeką Odrą oraz poprzez położenie gminy Rudnik przy wylocie Bramy Morawskiej, z której napływają masy wilgotnego i ciepłego powietrza. Średnia roczna temperatura waha się między 7 °C a 8 °C. W lipcu, który jest najcieplejszym miesiącem temperatura waha się między 17 °C a 18 °C, a w najzimniejszym – styczniu waha się między –2 °C a –3 °C. Czas trwania okresu wegetacyjnego wynosi od ok. 210 do 230 dni, a przymrozki trwają od 60 do 100 dni w ciągu roku, pokrywa śnieżna natomiast zalega od 60 do 90 dni. Opad śródroczny oscyluje wokół 600–900 mm. Wiatry są przeważnie słabe, ok. 42% wieje z kierunku zachodniego i południowo-zachodniego przynosząc ciepłe masy powietrza z Europy Zachodniej i basenu Morza Śródziemnego. Średnia prędkość wiatru w ciągu roku wynosi ok. 2,2 m/s[5][6].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Grzegorzowice leżą w Kotlinie Raciborskiej, w południowo-zachodniej części województwa śląskiego, nad Odrą. Położone są na pagórkowatym terenie na lewym brzegu rzeki.

Pod względem administracyjnym wieś należy do gminy Rudnik (leży w jej południowo-wschodniej części) powiatu raciborskiego i województwa śląskiego.

Od północy wieś graniczy z Lasakami, od północnego zachodu z Sławikowem, a od zachodu z Czerwięcicami. Od południa wieś graniczy z Łubowicami. Od wschodu, przez Odrę miejscowość graniczy z Ciechowicami i Turzem[7].

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Grzegorzowice leżą nad Odrą, na jej lewym brzegu. Są otoczone głównie polami uprawnymi. Między Grzegorzowicami, a Łubowicami rozciąga się niewielki las liściasty – "Bucz". Bucz ma powierzchnię około 4,5 ha. Rosną w nim głównie klony jawory, graby, klony pospolite, buki oraz topole.

Nieopodal miejscowości swoje ujście ma rzeczka Łęgoń, która wypływa jeszcze w raciborskiej dzielnicy Obora. Jest on prawym dopływem Odry]][8].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kapliczka pod wezwaniem św. Judy Tadeusza

Do zabytków Grzegorzowic należą:

  • ruiny mostu na Odrze wysadzonego przez Wehrmacht w 1945 roku. Most łączył miejscowość z Ciechowicami po drugiej stronie Odry.
  • krzyż pokutny przy ulicy Powstańców Śl. 33 – został wykuty przez zabójcę- Adama Piskallę- jako kara za popełnione przewinienie[9]
  • kapliczka na kolonii Gacki – wybudowana w 1938 roku.
  • kaplica na ulicy Powstańców Śl. – wybudowana w pierwszej połowie XIX wieku. Nad jej wejściem znajduje się wnęka z figurą Matki Boskiej
  • kaplica św. Judy Tadeusza na ulicy Powstańców Śl – wybudowana w XIX wieku. Nad jej ostrołukowym wejściem znajdują się 2 nisze z figurkami. Wnętrze zdobi duża figura św. Judy Tadeusza Apostoła.
  • kapliczka przydrożna w okolicznym lesie nazywanym „Bucz”
  • krzyż przydrożny przy drodze do Czerwięcic[10]
  • krzyż przydrożny przy drodze do Łubowic w tzw. "Uliczce"
  • krzyż przydrożny na ulicy Młyńskiej
  • krzyż przydrożny przy ulicy Powstańców Śląskich[11]

Religia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość należy do parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Łubowicach, do dekanatu Racibórz oraz do diecezji opolskiej.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości działa klub sportowy LKS Grzegorzowice. Został założony przez Karola Piecha, Gerarda Habrom, Edwarda Garbas i Joachima Urbas 29 grudnia 1982 roku. Obecnie klub gra w B-klasie okręgu raciborskigo. Barwy klubu to pomarańcz i błękit[12].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. http://bip.gmina-rudnik.pl/view.php?id=367&menuID=81
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Anna Bindacz: Gmina Rudnik – kraina pałaców i zieleni. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Wydawnicza WAW Grzegorz Wawoczny, 2005, s. 17. ISBN 83-89802-09-0.
  3. "Prom zamiast mostu"
  4. Projekt mostu w Ciechwicach.
  5. Strona internetowa gminy Rudnik (pol.). [dostęp 2015-02-15].
  6. Anna Bindacz: Gmina Rudnik – kraina pałaców i zieleni. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Wydawnicza WAW Grzegorz Wawoczny, 2005, s. 5. ISBN 83-89802-09-0.
  7. Położenie gminy Rudnik.
  8. Jan Duda: Ochrona parków i lasów na terenie Gminy Rudnik. Rudnik: 2013.
  9. Anna Bindacz: Gmina Rudnik- kraina pałaców i zieleni. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW Grzegorz Wawoczny, 2005, s. 19. ISBN 83-89802-09-0.
  10. Anna Bindacz: Gmina Rudnik- kraina pałaców i zieleni. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW Grzegorz Wawoczny, 2005, s. 19. ISBN 83-89802-09-0.
  11. Anna Bindacz: Gmina Rudnik- kraina pałaców i zieleni. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW Grzegorz Wawoczny, 2005, s. 19. ISBN 83-89802-09-0.
  12. Nieoficjalna strona LKS Grzegorzowce.