Grzybówka hełmiasta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Grzybówka hełmiasta
Grzybówka hełmiasta: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina grzybówkowate
Rodzaj grzybówka
Gatunek grzybówka hełmiasta
Nazwa systematyczna
Mycena galericulata (Scop.) Gray
Nat. Arr. Brit. Pl. 1: 619 (Londyn, 1821)
Grzybówka hełmiasta: drugie zdjęcie
Mycena galericulata 63380.jpg
Mycena galericulata G4 (2).JPG

Grzybówka hełmiasta (Mycena galericulata (Scop.) Gray) – gatunek grzybów należący do rodziny grzybówkowatych (Mycenaceae)[1]

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji: Mycenaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum)[1].

Gatunek Mycena galericulata został zdiagnozowany taksonomicznie (jako Agaricus galericulatus) przez Joannesa Scopoliego w drugiej edycji "Flora carniolica" z 1772. Do rodzaju Lactarius został przeniesiony przez Samuela Graya w "Natural Arrangement of British Plants" z 1821.

Nazwę polską podał Stanisław Chełchowski w 1898[2]. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten ma też inne nazwy: bedłka chełmiasta, bedłka kołpakowata, grzybokarlik pospolity[3]. Niektóre synonimy łacińskie[4]:

  • Agaricus conicus Huds. (Fl. Angl. 1778
  • Agaricus crispus Batsch 1783
  • Agaricus galericulatus Scop. 1772
  • Agaricus galericulatus var. albidus Pers. 1801
  • Agaricus radicatellus Peck 1878
  • Agaricus rugosus Fr. 1838
  • Collybia rugulosiceps Kauffman 1926
  • Mycena berkeleyi Massee 1893
  • Mycena galericulata var. albida (Pers.) Roussel 1806
  • Mycena radicatella (Peck) Sacc. 1887
  • Mycena rugosa (Fr.) Quél. 1872
  • Mycena rugulosiceps (Kauffman) A.H. Sm. 1937
  • Prunulus galericulatus (Scop.) Murrill 1916
  • Prunulus radicatellus (Peck) Murrill 1916
  • Stereopodium galericulatum (Scop.) anon.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy 2–6 cm, u młodych okazów stożkowato-dzwonkowaty, u starszych płaski z garbkiem[5], niewyraźnie pomarszczony, nagi. Ma barwę rogowo-brązowawą, szaro-brązową lub cielisto-brązowawą, na środku jest ciemniejszy[6][7].

Hymenofor

Blaszkowy, blaszki rzadkie, początkowo białawe, potem zawsze lekko różowawe lub beżoworóżowe[5], o regularnej tramie, zatokowato przyrośnięte do trzonu i żyłkowato połączone. Podstawki dwuzarodnikowe[6].

Trzon

Wysokość 3-7 cm, grubość 2-4 mm, walcowaty i pusty w środku, twardy, gładki, błyszczący, o korzeniastej podstawie. Barwa biaława lub siwawa[7].

Miąższ

W trzonie łykowaty, o słabej, wydzielanej po potarciu, mącznej woni[6]. Smak ogórkowo-mączny[5].

Wysyp zarodników

Biały, amyloidalny. Zarodniki elipsoidalne, o wymiarach 9–12 × 6,5–9 μm i gładkiej powierzchni, bez pory rostkowej[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Jest szeroko rozprzestrzeniony na całej półkuli północnej[8]. W Europie występuje zarówno na niżu, jak i w górach, w różnego typu lasach. Grzyby z tego gatunku rozwijają się w drewnie drzew iglastych i liściastych, także na ściółce leśnej. Owocnikowanie trwa od maja do listopada, a owocniki wyrastają grupowo[6][7].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Saprotrof. Opinie na temat przydatności do spożycia są zróżnicowane. W niektórych atlasach grzybów gatunek ten jest opisywany jako grzyb jadalny[6], inni dodają, że ma "delikatny smak i konsystencję", i grzyby te są dobre "delikatnie duszone we własnym soku, a następnie przyprawione solą, pieprzem i masłem"[9]. W innych atlasach grzybów grzyby te opisywane są jako niesmaczne, bo mają "lekko zjełczały" smak, i podobny zjełczały zapach[10].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • grzybówka bruzdowanotrzonowa (Mycena polygramma) – odróżnia się wyraźnie karbowanym trzonem i u dorosłych okazów blaszki nie są różowawe[7].
  • grzybówka zgięta (Mycena inclinata) odróżnia się ogórkowym zapachem i również nie ma różowych blaszek[7].
  • grzybówka dzwoneczkowata (Mycena tintinnabulum) rośnie tylko na liściastych drzewach i owocniki pojawiają się dopiero późną jesienią i w zimie[7].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. S. Chełchowski: Grzyby Podstawkowe Królestwa Polskiego (Basidiomyces Polonici). Część 1. Audiobasidiomycetes. Postawczaki (Basidomycetes of Kingdom of Poland. Part. 1Audiobasiomycetes. Pamiętn. Fizjogr. 15. 1-258 (in Polish). 1898.
  3. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  5. 5,0 5,1 5,2 Marek Snowarski: Atlas grzybow. Bielsko=Biała: 2005, s. 95. ISBN 83-7304-470-1.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 198, 200. ISBN 8374045132.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  8. Schalkwijk-Barendsen HME. (1991). Mushrooms of Western Canada. Edmonton, Alberta: Lone Pine Publishing. p. 276. ISBN 0-919433-47-2
  9. Dickinson C, Lucas J. (1982). VNR Color Dictionary of Mushrooms. New York, New York: Van Nostrand Reinhold. p. 119–20. ISBN 978-0-442-21998-7
  10. Miller HR, Miller OK. (2006). North American Mushrooms: a Field Guide to Edible and Inedible Fungi. Guilford, Connecticut: Falcon Guide. p. 171. ISBN 0-7627-3109-5