Gubernia moskiewska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
moskiewska
Московская губерния
Herb
Herb guberni moskiewskiej
Państwo  Imperium Rosyjskie
Siedziba Moskwa
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Portal Portal Rosja
Gubernia moskiewska 1821

Gubernia moskiewska (ros. Московская губерния) – historyczna jednostka administracyjna Imperium Rosyjskiego i RFSRR, gubernia ze stolicą w Moskwie, obejmująca tereny w centrum Rosji europejskiej.

Utworzona przez Piotra I jako jedna z ośmiu guberni, na które podzielono państwo rosyjskie w 1708 roku (archangielska, azowska, ingermanlandzka, kazańska, kijowska, moskiewska, smoleńska, syberyjska)[1]. Na czele guberni stał gubernator.

W związku ze zmianami w podziale terytorialnym Rosji kilkakrotnie zmieniały się granice i powierzchnia guberni moskiewskiej (128.600 km.kw. w 1708 roku, 33.271 km.kw. w 1905) – już w 1713 powiększono ją o część zlikwidowanej wtedy guberni smoleńskiej. Gubernia graniczyła od północy i północnego zachodu z gubernią twerską, od północnego wschodu i wschodu z gubernią włodzimierską, od południowego wschodu z gubernią riazańską, od południa z gubernią tulską i kałuską, od zachodu z gubernią smoleńską.

Zlikwidowana w 1929 roku.

Podział w czasach imperium[edytuj | edytuj kod]

Okres podziału na prowincje[edytuj | edytuj kod]

W czasach Piotra I gubernie dzieliły się na prowincje (z wojewodami na czele), a prowincje na dystrykty (z komisarzami ziemskimi), w miastach wprowadzono magistraty o kompetencjach sądowych i administracyjnych[2].
Od 1719 roku gubernia moskiewska dzieliła się na 9 prowincji:

  1. moskiewską,
  2. juriewsko-polską,
  3. kałuską,
  4. kostromską,
  5. perejasławsko-riazańską,
  6. perejasławsko-zaleską,
  7. suzdalską,
  8. tulską,
  9. włodzimierską
  1. jarosławlską,
  2. uglicką
  • w 1775 r. dwa ujezdy guberni moskiewskiej włączono do namiestnictwa twerskiego, zachodnia część guberni weszła w skład namiestnictwa smoleńskiego (wraz z gubernią smoleńską i częścią guberni biełgorodzkiej), w 1776 trzy ujezdy włączono do namiestnictwa kałuskiego, w 1777 jeden ujezd do namiestnictwa tulskiego, północna część guberni weszła w skład namiestnictwa jarosławskiego, w 1778 z guberni moskiewskiej wydzielono namiestnictwa: riazańskie, kostromskie, włodzimierskie.

Okres podziału na ujezdy[edytuj | edytuj kod]

Od 1781 roku zreorganizowana gubernia moskiewska (w granicach dawnej prowincji moskiewskiej) dzieliła się na ujezdy, na czele których stali isprawnicy wybierani przez szlachtę[3].
W skład guberni wchodziło 13 ujezdów:

  1. moskiewski,
  2. bogorodski (zlikwidowany w 1796, przywrócony 1802),
  3. bronnicki (zlikwidowany w 1796, przywrócony 1802),
  4. dmitrowski,
  5. kołomneński,
  6. klineński,
  7. możajski,
  8. podolski (zlikwidowany w 1796, przywrócony 1802),
  9. ruzański,
  10. sierpuchowski,
  11. wierejski,
  12. wołokołamski,
  13. zwienigorodzki.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Według spisu z 1897 roku, w guberni umiejętność czytania i pisania posiadało 49% ludności powyżej 9 roku życia[4].

Po rewolucji[edytuj | edytuj kod]

Pieczęć Moskiewskiej Gubernialnej Rady Deputowanych RFSRR

Radziecka gubernia moskiewska[edytuj | edytuj kod]

Po rewolucji październikowej w nowym państwie radzieckim początkowo zachowano dawne carskie gubernie, w granicach których były wprowadzane zmiany administracyjne

  • w ramach guberni moskiewskiej powstały nowe ujezdy:
  1. siergijewski (1919 rok),
  2. oriechowsko-zujewski (1921),
  3. woskriesieński (1921),
  4. leninski (1922)
  • w 1921 r. zlikwidowane zostały ujezdy: wierejski i ruzański
  • w 1923 r. do guberni moskiewskiej przyłączono ujezdy:
  1. jegoriewski (z guberni riazańskiej),
  2. kaszyrski (z guberni tulskiej)

W 1926 r. gubernia moskiewska obejmowała 17 ujezdów, a jej powierzchnia wynosiła 44.569 km.kw.

Likwidacja[edytuj | edytuj kod]

Gubernia moskiewska została zlikwidowana w styczniu 1929 r., kiedy na mocy postanowienia Prezydium WCIK o pełnej likwidacji guberni został utworzony "centralny obwód przemysłowy" (ros. Центрально-Промышленная область) na który złożyły się likwidowane jednostki: gubernia moskiewska, gubernia riazańska, gubernia tulska, gubernia twerska oraz częściowo gubernia kałuska i gubernia włodzimierska. Po kilku miesiącach istnienia centralnego obwodu przemysłowego, na początku czerwca 1929 nazwa tej nowej jednostki administracyjnej została zmieniona na "obwód moskiewski".

Przypisy

  1. Ludwik Bazylow, Historia Rosji, Wrocław 1985, ISBN 83-04-01593-5, s. 192
  2. Jaworski I., Zarys powszechnej historii państwa i prawa. Historia ustroju i źródeł prawa, Warszawa 1978, s. 222-223
  3. Jaworski I., op.cit., s. 226-227
  4. Rozdział I. Białoruś i jej mieszkańcy w XIX i na początku XX wieku. W: Dorota Michaluk: Białoruska Republika Ludowa 1918–1920. U podstaw białoruskiej państwowości. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2010, s. 48. ISBN 978-83-231-2484-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ludwik Bazylow: Historia Rosji. Wrocław: Ossolineum, 1985. ISBN 83-04-01593-5.
  • Отечественная история. XIX век. Атлас. Москва: АСТ-Пресс, 1998. ISBN 5-7805-0306-0.
  • August Jeske: Gieografja. Warszawa: Wydawnictwo M. Arcta w Warszawie, 1914.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]