Gubernia wołyńska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Волынская губерния
gubernia wołyńska
Rzeczpospolita Obojga Narodów 1792 - 1921 II Rzeczpospolita
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
Herb guberni wołyńskiej
Herb guberni wołyńskiej
Stolica Żytomierz
Powierzchnia
 • całkowita

71 736 km²
Liczba ludności (1905)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

3 920 400
54,7 osób/km²
II rozbiór Polski 1792
Traktat ryski 1921
Mapa guberni wołyńskiej
Pieczęć zgromadzenia szlacheckiego guberni wołyńskiej z 1803 roku
Mapa guberni wołyńskiej 1820

Gubernia wołyńska (1792—1925, do 1795 Izjasławska) – południowo-zachodnia gubernia Imperium Rosyjskiego, utworzona po II rozbiorze z terytorium województwa wołyńskiego i zachodniego skrawka (z Żytomierzem) województwa kijowskiego Rzeczypospolitej.

Centrum administracyjnym był do 1795 Zasław, później do 1804 Nowogród Wołyński. Od 1804 Żytomierz.

Obszar: 71 736 km2
Ludność: 3 501 600 osób (początek XX wieku).

W latach 1819-1830 roku gubernia wołyńska pozostawała pod naczelnym zarządem administracyjnym wielkiego księcia Konstantego[1]. Od 1832 weszła w skład Kraju Południowo-Zachodniego (generał-gubernatorstwo kijowskie). Po traktacie ryskim zachodnia część guberni znalazła się w Polsce i utworzono z jej terenów województwo wołyńskie. Z pozostałej przy ZSRR części w 1923 utworzono 4 okręgi: korosteński, nowogrodzki, szepetowski i żytomierski.

Ujezdy (powiaty)[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Gubernia wołyńska znajdowała się na granicy z Galicją. Część południowa poprzecinana była wyniesieniami, których kulminacją była Góra Awratyńska w pobliżu Krzemieńca 1328 stóp (405 m) (najwyższy ówczesny punkt Rosji Europejskiej za wyłączeniem Uralu, Krymu i wschodnich Gór Archangielskich). Część północna guberni była terytorium płaskim, bagnisto-nizinnym, pokrytym torfowiskami i lasami, należała do Polesia Pińskiego.

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Na północy znajdowały się gleby błotniste i piaszczyste, w części środkowej - gliniaste i kurzowe, miejscami kamieniste, na południu dobry czarnoziem.

Lasy zajmowały 2136 tys. dziesięcin (23337 км²) (32% obszaru), położone na północy, część południowa bezleśna.

Rzek stosunkowo dużo, wszystkie, za wyłączeniem Bugu i Teterewa wpadały do Prypeci, wiele z nich było spławnych. Statki poruszały się po Bugu, Styrze, Horyni.

Bogactwa mineralne: Granit, kryształ górski, gliny ceramiczne, torf, rudy żelaza. Znaleziono ale nie wydobywano: grafit, węgiel kamienny, bursztyn.

Klimat umiarkowany, średnioroczna temperatura dla Żytomierza +7,6.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Główny produkt rolny: żyto ozime: (średnio w latach 19001904: 32,7 mln pudów), pszenica ozima (średnio 16,8 mln pudów), jęczmień (średnio 7,2 mln pudów), owies (śr. 19,4 mln pudów), gryka (śr. 3,6 mln pudów), proso (śr. 2,3 mln pudów), groch (śr. 2 mln pudów), ziemniaki (śr. 53 mln pudów), buraki cukrowe (około 2 mln berkowców), tytoń i chmiel.

Sadownictwo rozwinęło się głównie na południu: brzoskwinie, morele i winogrona.

W okolicach lesistych chłopi zajmowali się pszczelnictwem (182 tys. pni, 35 tys pudów miodu, wosku 4 tys pudów). Hodowla rozwinęła się dzięki licznym pastwiskom i pokosom. W roku 1903 było 693 tys koni (45 stadnin), bydła rogatego 4096 tys., owiec 829 tys., świń 680 tys. Wełna wykorzystywana częściowo na potrzeby Rosji, częściowo do Austrii.

Fabryki i zakłady oraz przemysł drobny produkowały towary wartości 33,5 mln rubli i zatrudniały 20 tys. robotników.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Szkół (1903): 3003 z 129 454 uczniami.

  • 727 szkół początkowych
  • 956 szkół parafialnych
  • 523 szkół elementarnych (z liczbą uczniów — 106 634)
  • 10 średnich uczelni (z 3 649 uczniami)
  • 7 seminariów duchownych
  • 1 seminarium nauczycielskie
  • 5 szkół wiejskich
  • 1 szkoła felczerska
  • 770 szkół żydowskich (z 17 265 uczniów)

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według pierwszego spisu powszechnego Imperium Rosyjskiego z 1897 gubernię zamieszkiwało 2 989 482 osób,


Podział etniczny populacji przedstawiał się następująco[2]:

Ludność w powiatach według deklarowanego języka ojczystego 1897[edytuj | edytuj kod]

Powiaty Ukraińcy Żydzi Polacy Niemcy Rosjanie Czesi
Gubernia ogółem 70,1 % 13,2 % 6,2 % 5,7 % 3,5 %
Włodzimierski 72,1 % 10,4 % 8,4 % 5,7 % 2,8 %
Dubieński 68,2 % 11,5 % 6,5 % 3,6 % 4,2 % 5,3 %
Żytomierski 62,4 % 14,3 % 5,7 % 10,8 % 5,9 %
Zasławski 76,9 % 13,3 % 7,0 % 1,8 %
Kowelski 78,5 % 11,9 % 4,6 % 3,5 %
Krzemieniecki 80,7 % 12,2 % 3,0 % 3,4 %
Łucki 57,0 % 14,1 % 9,7 % 12,0 % 5,1 % 1,5 %
Zwiahelski 65,5 % 15,6 % 5,2 % 10,9 % 2,4 %
Owrucki 83,4 % 10,6 % 1,3 % 1,2 % 2,6 %
Ostrogski 76,7 % 10,8 % 6,6 % 1,5 % 2,5 % 1,6 %
Rówieński 60,5 % 16,0 % 9,2 % 8,9 % 3,2 % 1,7 %
Starokonstantynowski 76,9 % 14,3 % 5,5 % 2,8 %
Mapa etnograficzna guberni wołyńskiej według spisu 1897

Podział wyznaniowy guberni 1897[3][edytuj | edytuj kod]

Gubernia wołyńska na tle granic współczesnej Ukrainy

Generał-gubernatorowie[edytuj | edytuj kod]

1794—1796 — Timofiej Tutołmin

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy