Guma arabska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Guma arabska
Commons in image icon.svg

Guma arabska (łac. Gummi arabicum syn. Gummi Acaciae; E414) – stwardniała na powietrzu gumowata wydzielina wyciekająca naturalnie lub otrzymywana przez nacięcie pnia i gałęzi akacji senegalskiej i innych gatunków z rodzaju Acacia pochodzących z Afryki[1][2]. Znana była już w starożytności[3].

Guma arabska jest nierozpuszczalna w etanolu, eterze i olejach, słabo w glicerolu[4]. Prawie całkowicie, lecz bardzo powoli, rozpuszcza się w podwójnej w stosunku do swojej masy ilości wody. Otrzymany roztwór jest bezbarwny lub żółtawy, gęsty, lepki, kleisty i lekko kwasowy. Po wysuszeniu występuje jako żółtawobiałe, żółte lub jasnobursztynowe, kruche, nieprzezroczyste kawałki o średnicy ok. 1−3 mm, często ze spękaną powierzchnią, łatwo łamiące się na nieregularne, białawe lub jasnożółtawe, kanciaste bryłki o strukturze muszlowatej[1]. Niekiedy surowiec jest sproszkowany[2]; według FP VIII jest to "guma arabska suszona rozpyłowo" (Gummi Acaciae dispersione dessiccatum)[1].

Głównym składnikiem gumy arabskiej jest polisacharyd zwany arabiną, będący solą wapniową, magnezową lub potasową kwasu arabinowego. Ponadto w surowcu tym są zwykle zawarte enzymy utleniające – oksydazy i peroksydazy[2], które mogą powodować niezgodności w recepturze aptecznej np. z witaminą A lub azotanem bizmutu(III)[4].

Właściwości i zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Farmaceutyka i medycyna[edytuj | edytuj kod]

Guma arabska jest stosowana w lecznictwie jako środek osłaniający w stanach zapalnych błon śluzowych oraz jako pomocniczy surowiec w recepturze aptecznej – do emulgowania olei tłustych, olejków eterycznych, tłuszczów, wosków i żywic (tzw. "emulgator koloidalny o/w do użytku wewnętrznego") oraz jako lepiszcze w procesie granulacji na mokro w technologii wytwarzania tabletek (w stężeniu 10–20%). Ze względu na zawarte w niej enzymy utleniające, nie powinna być mieszana z substancjami łatwo utleniającymi się, o ile nie została poddana inaktywacji przez ogrzewanie w temp. 80 °C przez godzinę lub w autoklawie w temp. 120 °C przez 20 min. Nawet w bardzo dużych stężeniach guma arabska nie tworzy galaretowatych żeli[4].

Guma arabska jest wyszczególniona w polskim urzędowym spisie dozwolonych substancji dodatkowych jako E414 i może być stosowana na zasadzie quantum satis tzn. bez ograniczeń[5].

Wykorzystywana jest także jako medium do zaklejania nieodwodnionych preparatów histologicznych i histopatologicznych.[potrzebne źródło]

Chemia koloidów[edytuj | edytuj kod]

Roztwory gumy arabskiej były jednymi z pierwszych obiektów badań w chemii koloidów. Wykorzystywał je w tym celu Thomas Graham[3].

Inne[edytuj | edytuj kod]

Z gumy arabskiej wytwarza się kleje (biurowe i do znaczków pocztowych)[3] oraz farby artystyczne[6][2].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VIII. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491. ISBN 978-8388157-53-0.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Stanisław Kohlmünzer: Farmakognozja: podręcznik dla studentów farmacji. Wyd. V unowocześnione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 669. ISBN 8320028469.
  3. 3,0 3,1 3,2 Jerzy Chodkowski (red.): Mały słownik chemiczny. Wyd. V. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.
  4. 4,0 4,1 4,2 Farmacja stosowana: podręcznik dla studentów farmacji. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2008, s. 719. ISBN 9788320037784.
  5. Dz. U. z 2010 r. Nr 232, poz. 1525
  6. Guma arabska. Encyklopedia PWN. [dostęp 2011-11-28].

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.