Gustaw III

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gustaw III
GustavIII.jpg
Autograf, Gustaf III, Nordisk familjebok.png
Król Szwecji
Okres panowania od 12 lutego 1772
do 29 marca 1792
Poprzednik Adolf Fryderyk
Następca Gustaw IV Adolf
Dane biograficzne
Dynastia Dynastia Oldenburgów (linia Holstein-Gottorp)
Urodziny 24 stycznia 1746
Śmierć 29 marca 1792
Ojciec Adolf Fryderyk
Matka Ludwika Ulryka Hohenzollern
Żona Zofia Magdalena Oldenburg
Dzieci Gustaw
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Gustaw III (ur. 24 stycznia 1746 w Sztokholmie, zm. 29 marca 1792 tamże) – król Szwecji z dynastii Holstein-Gottorp od 1771 roku; zwolennik absolutyzmu oświeconego.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Koronacja Gustawa III

Urodził się w 1746 roku w Sztokholmie jako najstarszy syn Adolfa Fryderyka i Ludwiki Ulryki Hohenzollern. Jego młodszym bratem był Karol XIII. Odebrał bardzo staranne wykształcenie, a jednym z jego wychowawców był polityk, hrabia Carl Gustaf Tessin. Zapatrzony we francuski model ustrojowy dążył do absolutyzmu oświeconego. Jeszcze przed objęciem rządów w 1768 roku opracował wraz z grupą polityków nie należących do partii kapeluszy projekt nowej konstytucji oraz postulował rozszerzenie uprawnień królewskich.

Początki rządów[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci ojca w 1771 roku został nowym władcą Szwecji. Swoje rządy rozpoczął od krytyki parlamentaryzmu, zwracając uwagę na powszechną anarchię, korupcję, ingerencję obcych mocarstw w życie polityczne kraju. 19 sierpnia 1772 roku przeprowadził przy pomocy szlacheckiego korpusu oficerskiego zamach stanu, wymuszając na sejmie zgodę na przyjęcie nowej konstytucji wprowadzającej absolutyzm. Jednocześnie zlikwidował profrancuskie stronnictwo kapeluszy i prorosyjskie stronnictwo czapek, czym ograniczył znaczenie Riksdagu.

Polityka wewnętrzna[edytuj | edytuj kod]

Gustaw III należał do zwolenników fizjokratyzmu, czyli wolnego rynku opartego na produkcji rolniczej. Dążył do zniesienia przywilejów i monopoli. Ustanowił wolny handel zbożem w Finlandii w 1775 roku, a następnie w całym królestwie (1780). Przeprowadził reformę walutową w latach 1776-1777, a także kodyfikację prawa cywilnego (1775-1887). Zmodernizował wymiar sprawiedliwości, znosząc tortury, procesy o czary i sądy nadzwyczajne. Jego zasługą jest także rozbudowa floty i armii. W 1774 roku znowelizował prawo o wolności druku, zawężając zakres swobód. Mimo dużego oporu kleru przeforsował w 1779 roku deklarację o wolności religii.

Działalność kulturalna[edytuj | edytuj kod]

Gustaw III (po lewej) w otoczeniu młodszych braci: Fryderyka Adolfa i późniejszego Karola XIII, obraz Aleksandra Roslina

Gustaw III należał do wielkich miłośników teatru. Był protektorem sztuk pięknych, literatury i nauki. W 1786 roku założył Akademię Szwedzką. Korespondował z Diderotem i Wolterem, pisał dramaty historyczne. Opublikował anonimowo traktat O niebezpieczeństwie wagi politycznej albo wykład przyczyn, które zepsuły równoważność na północy, od wstąpienia na tron rosyjski Katarzyny II, który przełożony na język polski w 1790 roku, odegrał pewną rolę w propagandzie politycznej stronnictwa reform Sejmu Wielkiego w Rzeczypospolitej.

Polityka zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

W 1788 roku rozpoczął wojnę przeciwko Rosji bez wcześniejszego wypowiedzenia. Kierując osobiście operacjami w Zatoce Fińskiej, odniósł 9 lipca 1790 roku świetne zwycięstwo nad Rosjanami w bitwie morskiej pod Ruotsinsalmi (Svenskund). Jednak zawarty 14 sierpnia tego samego roku traktat pokojowy w Värälä kończył tę wojnę na zasadzie status quo ante bellum, czyli bez zmian terytorialnych. Mimo tego Katarzyna II wyrzekła się ingerowania w wewnętrzne sprawy Szwecji oraz uznała konstytucję z 1772 roku.

Gdy wybuchła rewolucja francuska działał tworząc koalicję konserwatywnych władców przeciw niej. Nie wykluczał nawet desantu na ziemi francuskiej.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Dalsze reformy władcy spotkały się z silnym oporem opozycji arystokratycznej, która przygotowała spisek na życie Gustawa III. Zamach został przeprowadzony w operze sztokholmskiej 16 marca 1792 roku podczas maskarady. Raniony strzałem w plecy król zmarł dwa tygodnie później w wyniku infekcji, jaka wdała się po postrzale. Został pochowany w kościele Riddarholmen.

Potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Zofia Magdalena, żona Gustawa III

W 1766 roku Gustaw III pojął za żonę Zofię Magdalenę, córkę króla Danii i Norwegii Fryderyka V z dynastii Oldenburgów. Małżeństwo to nie należało do udanych na skutek różnych charakterów obojga z małżonków[1]. Jednak para doczekała się dwóch synów:

  • Gustawa IV Adolfa (1778-1837), króla Szwecji
  • Karola Gustawa (1782-1783), księcia Småland

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Lönnroth, E., Den stora rollen, Stockholm 1986, s. 61.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sandberg T., Gustav III:s spioner: historien om när Sverige skulle slå tillbaka franska revolutionen, Skandbook Falun Lund, 2006.
  • Lagerqvist, Lars O., Historia Szwecji, przekł. H. Thylwe, Instytut Szwedzki, Sztokholm 2002.
  • Kersten A., Historia Szwecji, Ossolineum, Wrocław 1973.
  • Słownik władców Europy nowożytnej i współczesnej, pod red. J. Dobosza i M. Serwańskiego, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1998.


Poprzednik
Adolf Fryderyk
Greater coat of arms of Sweden.svg Król Szwecji
1771–1792
Greater coat of arms of Sweden.svg Następca
Gustaw IV Adolf