Gustaw III
| Gustaw III |
|
  |
|
| Król Szwecji | |
| Okres panowania | od 12 lutego 1772 do 29 marca 1792 |
| Poprzednik | Adolf Fryderyk |
| Następca | Gustaw IV Adolf |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | Dynastia Oldenburgów (linia Holstein-Gottorp) |
| Urodzony | 24 stycznia 1746 |
| Zmarł | 29 marca 1792 |
| Ojciec | Adolf Fryderyk |
| Matka | Ludwika Ulryka Hohenzollern |
| Żona | |
| Dzieci | |
 Galeria w Wikimedia Commons |
|
Gustaw III (ur. 24 stycznia 1746 w Sztokholmie, zm. 29 marca 1792 tamże) – król Szwecji z dynastii Holstein-Gottorp od 1771 roku; zwolennik absolutyzmu oświeconego.
Spis treści |
[edytuj] Biografia
[edytuj] Dzieciństwo i młodość
Urodził się w 1746 roku w Sztokholmie jako najstarszy syn Adolfa Fryderyka i Ludwiki Ulryki Hohenzollern. Jego młodszym bratem był Karol XIII. Odebrał bardzo staranne wykształcenie, a jednym z jego wychowawców był wybitny polityk, hrabia Carl Gustaf Tessin. Zapatrzony we francuski model ustrojowy dążył do absolutyzmu oświeconego. Jeszcze przed objęciem rządów w 1768 roku opracował wraz z grupą polityków nie należących do partii kapeluszy projekt nowej konstytucji oraz postulował rozszerzenie uprawnień królewskich.
[edytuj] Początki rządów
Po śmierci ojca w 1771 roku został nowym władcą Szwecji. Swoje rządy rozpoczął od krytyki parlamentaryzmu, zwracając uwagę na powszechną anarchię, korupcję, ingerencję obcych mocarstw w życie polityczne kraju. 19 sierpnia 1772 roku przeprowadził przy pomocy szlacheckiego korpusu oficerskiego zamach stanu, wymuszając na sejmie zgodę na przyjęcie nowej konstytucja Szwecji z 1772 roku wprowadzającej absolutyzm. Jednocześnie zlikwidował profrancuskie stronnictwo kapeluszy i prorosyjskie stronnictwo czapek czym ograniczył znaczenie Riksdagu.
[edytuj] Polityka wewnętrzna
Gustaw III należał do zwolenników fizjokratyzmu, czyli wolnego rynku opartego na produkcji rolniczej. Dążył do zniesienia przywilejów i monopoli Ustanowił wolny handel zbożem w Finlandii w 1775 roku, a następnie w całym królestwie (1780). Przeprowadził reformę walutową w latach 1776-1777, kodyfikację prawa cywilnego (1775-1887). Zmodernizował wymiar sprawiedliwości, znosząc tortury, procesy o czary i sądy nadzwyczajne. Jego zasługą jest także rozbudowa floty i armii. W 1774 roku znowelizował prawo o wolności druku, zawężając zakres swobód. Mimo dużego oporu kleru przeforsował w 1779 roku deklarację o wolności religii.
[edytuj] Działalność kulturalna
Gustaw III należał do wielkich miłośników teatru. Był protektorem sztuk pięknych, literatury i nauki. W 1786 roku założył Akademię Szwedzką. Korespondował z Diderotem o Wolterem, pisał dramaty historyczne. Opublikował anonimowo traktat O niebezpieczeństwie wagi politycznej albo wykład przyczyn, które zepsuły równoważność na północy, od wstąpienia na tron rosyjski Katarzyny II, który przełożony na język polski w 1790 roku, odegrał pewną rolę w propagandzie politycznej stronnictwa reform Sejmu Wielkiego w Rzeczypospolitej.
[edytuj] Polityka zagraniczna
W 1788 roku rozpoczął wojnę przeciwko Rosji bez wcześniejszego wypowiedzenia. Kierując osobiście operacjami w Zatoce Fińskiej, odniósł 9 lipca 1790 roku świetne zwycięstwo nad Rosjanami w bitwie morskiej pod Ruotsinsalmi (Svenskund). Jednak zawarty 14 sierpnia tego samego roku traktat pokojowy w Värälä kończył tę wojnę na zasadzie status quo ante bellum, czyli bez zmian terytorialnych. Mimo tego Katarzyna II wyrzekła się ingerowania w wewnętrzne sprawy Szwecji oraz uznała konstytucję z 1772 roku.
Gdy wybuchła rewolucja francuska działał tworząc koalicję konserwatywnych władców przeciw niej. Nie wykluczał nawet desantu na ziemi francuskiej.
[edytuj] Śmierć
Dalsze reformy władcy spotkały się z silnym oporem opozycji arystokratycznej, która przygotowała spisek na życie Gustawa III. Zamach został przeprowadzony w operze sztokholmskiej 16 marca 1792 roku podczas maskarady. Raniony król strzałem w plecy zmarł dwa tygodnie później w wyniku infekcji, jaka wdała się po postrzale w plecy. Został pochowany w kościele Riddarholmen.
[edytuj] Potomstwo
W 1766 roku Gustaw III pojął za żonę Zofię Magdalenę, córkę króla Danii i Norwegii Fryderyka V z dynastii Oldenburgów. Małżeństwo to nie należało do udanych na skutek różnych charakterów obojga z małżonków[1]. Jednak para doczekała się dwojga synów:
- Gustawa IV Adolfa (1778-1837), króla Szwecji
- Karola Gustawa (1782-1783), księcia Småland
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Lönnroth, E., Den stora rollen, Stockholm 1986, s. 61.
[edytuj] Bibliografia
- Sandberg T., Gustav III:s spioner : historien om när Sverige skulle slå tillbaka franska revolutionen, Skandbook Falun Lund, 2006.
- Lagerqvist, Lars O., Historia Szwecji, przekł. H. Thylwe, Instytut Szwedzki, Sztokholm 2002.
- Kersten A., Historia Szwecji, Ossolineum, Wrocław 1973.
- Słownik władców Europy nowożytnej i współczesnej, pod red. J. Dobosza i M. Serwańskiego, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1998.
| Poprzednik Adolf Fryderyk |
 |
Król Szwecji 1771 - 1792 |
|
Następca Gustaw IV Adolf |
