Gutaperka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Struktura chemiczna gutaperki

Gutaperka – substancja pochodzenia naturalnego, pozyskiwana i wykorzystywana w podobny sposób jak kauczuk naturalny, z tą różnicą, że gutaperka jest mniej elastyczna. Cząsteczki gutaperki składają się z reszt C5, których liczba dochodzi do kilkuset. W polimerze występują wiązania podwójne wyłącznie w konfiguracji trans[1][2]. Niektórzy autorzy polimer określają nazwą gutta (lub guta[3]), zaś gutaperką mieszaninę takiego polimeru z alkoholowymi pochodnymi triterpenów. Mieszaniny takie są naturalnym składnikiem soku mlecznego niektórych roślin[1]. Nazwa gutaperka pochodzi z języka malajskiego: getah = guma, pertja = drzewo z którego pozyskuje się substancję[4].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gutaperka występuje w soku mlecznym wielu gatunków roślin. Największe znaczenie ma gutaperkowiec (Palaquium gutta) oraz zwięźla kulista (Mimusops balata). Gutaperkowiec jest drzewem rosnącym na Półwyspie Malajskim i w Indonezji[1]. Występuje także w dużych ilościach u eukomii wiązowatej (Eucommia ulmoides)[5]. Spośród gatunków europejskich stwierdzona została w dużych ilościach w trzmielinie brodawkowatej i zwyczajnej[3].

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniane są dwa formy gutaperki: alfa i beta. Formy te przechodzą w postać amorficzną i stają się płynne w różnym zakresie temperatur mieszczącym się pomiędzy 40 a 70 °C. Dla formy beta temperatura topnienia jest niższa niż dla formy alfa. Forma alfa jest charakterystyczna dla gutaperki wytwarzanej przez drzewa. Obie formy zawierają wiązania trans, a różnią się wielkością cząstek[6]. Gęstość 0,95-1,02 g/cm³.

Jest mniej elastyczna niż kauczuk, wykazuje jednak większa odporność chemiczną oraz dużą odporność na czynniki klimatyczne[1]. Ulega starzeniu od tlenu atmosferycznego, przekształcając się w kruchą masę[3], ale można temu zapobiec odpowiednimi dodatkami. Rozpuszczalna w węglowodorach aromatycznych i chlorowanych, ulega kwasom tlenowym. Jest dobrym izolatorem elektrycznym[3].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Przekrój przez piłeczkę golfową

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Kączkowski Jerzy: Biochemia roślin Tom 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993, s. 147-148. ISBN 83-01-10285-3.
  2. Strzałka Kazimierz: Procesy anaboliczne W: Fizjologia roślin (red. Kopcewicz Jan, Lewak Stanisław). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 330-385. ISBN 8301137533.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 Jerzy Michalak: Trzmielina krzew gutaperkowy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1952, s. 5-7.
  4. Borthakur B J. Search for indigenous gutta percha. „Endodontology”. 14, s. 24-27, 2002. 
  5. Jitladda Tangpakdee, Yasuyuki Tanaka, Ken-ichi Shiba, Seiichi Kawahara i inni. Structure and biosynthesis of trans-polyisoprene from Eucommia ulmoides. „Phytochemistry”. 45 (1), s. 75–80, 1997. doi:10.1016/S0031-9422(96)00806-0. ISSN 00319422 (ang.). 
  6. Herbert Schilder, Alvin Goodman, Winthrop Aldrich. The thermomechanical properties of gutta-percha. „Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology”. 38 (1), s. 109–114, 1974. doi:10.1016/0030-4220(74)90321-1. ISSN 00304220 (ang.). 
  7. Q. Luo, S. Hiessl, A. Poehlein, A. Steinbuchel. Microbial Gutta-Percha Degradation Shares Common Steps with Rubber Degradation by Nocardia nova SH22a. „Applied and Environmental Microbiology”. 79 (4), s. 1140–1149, 2012. doi:10.1128/AEM.03016-12. ISSN 0099-2240 (ang.).