Gwajakowiec lekarski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gwajakowiec lekarski
Guaiacum officinale - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-069.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd parolistowce
Rodzina parolistowate
Rodzaj gwajakowiec
Gatunek gwajakowiec lekarski
Nazwa systematyczna
Guaiacum officinale L.
Sp. pl. 1:381. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiaty

Gwajakowiec lekarski (Guaiacum officinale L.), zwany także gwajakowym drzewem lub gwajakiem właściwym – gatunek niewielkiego drzewa z rodziny parolistowatych (Zygophyllaceae). Jest rośliną wolno rosnącą w suchych, równinnych lasach. Występuje w Ameryce Środkowej. Gatunek od wieków jest eksploatowany, dlatego obecne zasoby są mocno ograniczone. Gatunek uznawany za zagrożony, chroniony konwencją CITES.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zasięg naturalny obejmuje obecnie Małe Antyle, Portoryko i Kolumbię. Gatunek wymarł na wyspach Antigua i Barbuda.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewo o wysokości do 12 m.
Liście 
Pierzaste, składające się z 4 jajowatych listków.
Kwiaty
Wyrastają po 8-10 na szczytach gałązek. Mają głęboko i nierównodzielny 5-krotny kielich, 5-płatkową, dość dużą, błękitną koronę w której 1 płatek jest inny od pozostałych, oraz i słupek i 10 pręcików.
Owoc
Skórzasta i nieco mięsista, czerwonożółta torebka z czarnymi nasionami.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Drewno ciężkie, twarde i przyjemnie pachnące. Wytwarza się z niego części maszyn, używane jest też w budownictwie okrętowym.
  • Drewno zawiera duże ilości żywicy, z której wytwarza się substancję o właściwościach wykrztuśnych (gwajakol), a także nalewkę gwajakową. Z drewna tego drzewa otrzymuje się lignum vitae (t.j. "drewno życia") używane tradycyjnie w Ameryce Południowej do leczenia różnych dolegliwości – od kaszlu do artretyzmu.
  • W medycynie gwajakowiec znajduje wszechstronne zastosowanie, dlatego też zwany jest lignum vitae, czyli drzewem życia. Np. gumę z drewna gwajakowca używano w leczeniu syfilisu. Żywica ma również działanie przeciwartretyczne i przeciwkaszlowe. W Polsce dostępny jest m.in. syrop o specyficznym smaku, Guajazyl. Podobny ma wino Campari.
  • Roślina nazywana też bywa in. palo santo czyli święte drzewo, a jej drewno wykorzystuje się także na drzewce włóczni i trzonki narzędzi. Natomiast tradycyjne naczynia (mate) do zaparzania yerba mate wykonuje się z drzewa Bursera graveolens, które również (podobnie jak Bulnesia sarmientoi) jest po hiszpańsku nazywane palo santo.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-28].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Janet Marinelli (red.): Wielka Encyklopedia Roślin. Warszawa: Świat Książki, 2006. ISBN 83-7391-888-4.
  2. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.