Gwara myśliwska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Gwara łowiecka, język łowiecki – odmiana języka środowiskowego, gwara myśliwych.

Łowiectwo jest aktywnością, którą człowiek zajmował się od początku swojego istnienia, a która w miarę postępu cywilizacyjnego społeczeństw traciła i traci stopniowo na ważności i znaczeniu, stając się domeną wąskich grup.

Jest naturalne, że w przypadku wąskich, izolowanych społeczności, czy grup wykonujących określoną profesję - z upływem czasu wykształca się w ich obrębie odrębny język środowiskowy, własna mowa, gwara, która usprawnia wzajemne porozumiewanie się i ułatwia przekaz informacji.

Natomiast w przypadku łowiectwa, podobnie jak ma to miejsce w kręgach wielu innych starych i zanikających profesji, zachodzi proces odwrotny - w tych zawężających się kręgach społecznych, obserwuje się zjawisko zachowywania i kultywowania "mowy przodków". Wiele słów i określeń używanych przez dzisiejszych łowców - myśliwych, dbających o tradycje łowieckie, jest dziś dla wielu postronnych osób niezrozumiałe.

Warto przy tym zauważyć, że język łowiecki nie jest też zamkniętym zasobem słów, że wraz z rozwojem - choćby technik łowieckich - pojawiają się w nim nowe słowa i określenia, natomiast terminy stare i dawno już nieużywane odchodzą w zapomnienie.

[edytuj] Słownik polskiej gwary łowieckiej

[edytuj] - A -

ambona - stanowisko strzeleckie nad ziemią, zbudowane na słupach, czasem na drzewie
anons - oszczek - głos psa oznajmiający znalezienie zwierzyny
awantaż - kątowe odchylenie kolby względem poziomej osi lufy

[edytuj] - B -

babrzysko - miejsce kąpieli dzików i jeleni
badylarz - samiec łosia, o porożu w formie odnóg a nie łopat (zobacz: łopatacz)
badyle - kończyny jelenia, łosia
bałuchy - oczy zająca (trzeszcze)
barłóg - legowisko dzików, niedźwiedzi
basior - dorosły samiec wilka
basista - jeleń byk wyróżniający się grubym głosem na rykowisku
biegi - nogi dzika
bekowisko - okres, miejsce godów u danieli
biała stopa - teren polowania całkowicie pokryty śniegiem
bielenie - zdejmowanie skóry z upolowanego zwierzęcia
blaski - oczy zająca (trzeszcze)
bobki - odchody zająca
bokobrody - kępki dłuższych włosów czuciowych, wyrastające na policzkach rysia, żbika
breneka - potocznie o naboju i pocisku kulowym do broni śrutowej
brok - nazwa określająca drobny śrut
bródka - krótkie piórka u nasady ogona słonki, element ozdobny kapelusza myśliwskiego
bukowisko - okres godowy u łosi
bulgot - głos wydawany przez koguta cietrzewia podczas toków
burknięcie- odgłos podrywającego się z ziemi do lotu jarząbka
byk - nazwa samca jelenia, daniela, łosia lub żubra

[edytuj] - C -

cewki - kończyny sarny
chłyst - młody samiec jelenia, odganiany przez byka do chmary łań
chmara - stado jeleni, danieli, łosi i żubrów
chyb - długa i gęsta szczecina na karku u dzika
chwost - ogon muflona lub pęk długich włosów na końcu ogona dzika
comber - część tuszy zająca i niektórych innych zwierząt łownych
czarna stopa - teren bez pokrywy śniegu
cieki - nogi kuraków, np. u kuropatwy

[edytuj] - D -

darniak - rogacz o wybitnie słabych parostkach i małej tuszy
dryling - trójlufowa broń myśliwska o różnym układzie luf
dwudziestka - myśliwska broń śrutowa kaliber 20
dwunastka - myśliwska broń śrutowa kaliber 12

[edytuj] - E -

ekspres - łamana, kulowa, dwulufowa broń myśliwska

[edytuj] - F -

farba - krew zwierzyny
fajki - kły wyrastające z górnej szczęki dzika
fladry - sznury z zamocowanymi kawałkami czerwonego płótna używane do polowań na wilki

[edytuj] - G -

gach - dorosły samiec zająca
gamrat - odyniec w okresie huczki
gawra - zimowe legowisko niedźwiedzia
ględzenie - głos wydawany przez łanię
grandle - szczątkowe kły w górnej szczęce u jeleniowatych
grzęzy - wymiona samic Łosia i Jelenia
grzybek - kula z broni gwintowanej po rozgrzybkowaniu
guzik - zwykle pierwsze poroże kozła
guzikarz - młody kozioł o porożu w kształcie niskich stożków, guzików
gomółka - samiec okresowo nie posiadający poroża
gwizd - ryj dzika

[edytuj] - H -

haki - poroże kozicy
huczka - okres godowy u dzików

[edytuj] - J -

jasła - drabina na którą kładzie się karmę dla zwierzyny płowej
jaźwiec - borsuk
jucha - krew niedźwiedzia

[edytuj] - K -

kaban - duży dzik
kantak - pazur na tylnym palcu ptaka drapieżnego
karmisko - miejsce stałego dokarmiania zwierzyny
kęsy - zęby u drapieżników
kicaj - zając, czasami królik
kiść - zakończenie ogona żubra
kita - ogon lisa
klapak - nielotna młoda lub nielotna dojrzała kaczka w okresie zmiany upierzenia
klapanie - pierwsza z czterech części pieśni tokowej głuszca
klępa - samica łosia, łosza
kniazienie - odgłos wydawany przez przerażonego zająca
kniejówka - broń myśliwska o dwóch lufach - kulowej i śrutowej
kobylarz - bardzo duży wilk
kocica - samica zająca
kocięta - młode zająca
komora - klatka piersiowa u zwierzyny
kopno - legowisko zająca w śniegu
kopyra - zając
korkowanie - trzecia z czterech części pieśni tokowej głuszca
korona - zwieńczenie poroża jelenia w formie minimum trzech odnóg
kot - samiec zająca
kotlina - zagłębienie wygrzebane w ziemi, legowisko zająca
koza - samica sarny
kozioł - samiec sarny
kraczajka - przenośna podpórka do broni (inna nazwa: pastorał)
krykucha - dzika kaczka wyhodowana w niewoli, wykorzystywana do wabienia kaczorów na wiosennych polowaniach w okresie godów
kucharka - pierwsza kaczka przybywająca na zloty
kulka - haczyk służący do patroszenia ptactwa
kulkowanie - patroszenie tuszki ptaka za pomocą kulki
kwadruplet - oddane cztery celne następujące po sobie strzały
kwiat - ogon zwierzyny płowej i borsuka
kwiatek - biała sierść na końcu ogona lisa

[edytuj] - L -

lampy - oczy wilka
latarnia - głowa wilka
legawiec - wyżeł
licówka - łania przewodniczka
linia - szereg myśliwych na polowaniu zbiorowym
linijka - pojazd konny, służący do podwożenia myśliwych w trakcie polowania
lira - ogon cietrzewia
liszka - samica lisa
liściarka - zebrane i zasuszone pędy drzew i krzewów, wykładane w zimie jako karma
lizawka - urządzenie łowieckie instalowane w terenie, służące do wykładania soli dla zwierzyny
locha - samica dzika
loftki - gruby śrut o średnicy powyżej 4,5 mm używany do polowania na wilki
loty - skrzydła ptaków
lustro, lusterko - jasna sierść na pośladkach u zwierzyny płowej, u nasady ogona, talerz

[edytuj] - Ł -

łałok - luźna, obwisła skóra podgardla żubra.
łania - samica jelenia i daniela
łańka - młoda łania, nie prowadząca cielaka
łopaty - forma poroża łosia i daniela w postaci szerokich, spłaszczonych powierzchni zwieńczonych licznymi sękami
łopatacz - samiec łosia, o porożu w formie łopat (zobacz: badylarz)
łosza - samica łosia, klępa
łoszak - młody łoś
łowiec - stara nazwa myśliwego
łyżka - ucho zwierzyny płowej

[edytuj] - M -

maiż - młody orzeł, jastrząb lub sokół którego zaczęto wprawiać do polowania
marczak - młody zając urodzony w marcu
medalion - trofeum w formie spreparowanej głowy z szyją zwierzęcia
michałek - młody zając urodzony jesienią (nazimek)
mięsiarz - nieetyczny myśliwy, kierujący się głównie chęcią pozyskania tuszy
mikot - wabik używany do wabienia kozłów
miot - kolejne z pędzeń na polowaniu zbiorowym
mykita - lis
myłkus - samiec zwierzyny płowej o zniekształconym, zdeformowanym porożu
mnich - samiec nie posiadający poroża

[edytuj] - N -

nadoczniak - druga od czaszki odnoga w porożu jelenia
naganka - naganiacze uczestniczący w polowaniu, płoszący zwierzynę w kierunku myśliwych
narogi - jadalne narządy wewnętrzne u zwierzyny grubej
na kulawy sztych - na ukos z przodu
na sztych - na wprost z przodu, przodem
nazimek - młody zając urodzony jesienią (michałek)
nęcisko - miejsce wyłożenia przynęty dla zwierzyny łownej
niedolisek - młody lis

[edytuj] - O -

oczniak - pierwsza od czaszki odnoga w porożu jelenia, daniela
odyniec - samiec dzika
omyk - ogon zająca
opierak - trzecia od czaszki odnoga w porożu jelenia
organista - młody byk, pierwszy rozpoczynający rykowisko
ostatni kęs - zielona część rośliny, którą wkłada się upolowanej zwierzynie roślinożernej do pyska

[edytuj] - Ó -

ósmak - samiec z rodziny jeleniowatych o porożu z czterema odnogami na jednej z tyk.

[edytuj] - P -

paśnik - drewniana konstrukcja służąca do dokarmiania zwierzyny grubej, szczególnie w okresie zimowym.
parkoty - okres godowy u zajęcy
parostki - poroże rogacza
patry - oczy zająca
perły - charakterystyczne wyrostki kostne na porożu u jeleniowatych
perukarz - kozioł o zdeformowanym porożu w formie narośli pokrytej scypułem
pędzel - kiść dłuższych włosów u nasady penisa jelenia, muflona, dzika
piastun - młody niedźwiedź, pozostający z matką do następnego roku
pielesz - gniazdo ptaka drapieżnego
pies - samiec lisa, borsuka, jenota
płowa zwierzyna - sarny, daniele, jelenie i łosie
podryw - sposób polowania, polegający na strzelaniu do ptactwa wypłaszanego przez samego strzelca
pokot - ogół upolowanej zwierzyny, ułożony na zakończenie polowania z zachowaniem myśliwskiej hierarchii gatunków
polano - ogon wilka
pole - określenie wieku psa myśliwskiego - rok pracy psa
ponowa - świeży śnieg
posoka - farba, krew zwierzyny grubej
posyp - paśnik dla kuropatw i bażantów formie daszku
przelatek - dzik w drugim roku życia
pudlarz - myśliwy, który podczas polowania grupowego oddał najwięcej chybionych strzałów

[edytuj] - R -

rabiec - młody ptak łowczy, jeszcze pstrokaty; lub (z ros.), młody sokół lub jastrząb, nazwa od rabego koloru upierzenia
rapcie - racice dzika
rogacz - samiec sarny
rosochy - poroże łosia w formie łopat
rozłoga - rozstaw poroża zwierzyny płowej
róże - pierścienie kostne u nasady poroża zwierzyny płowej
rudel - stadko, stado saren
rykowisko - okres, miejsce godów jeleni

[edytuj] - S -

sadyba - koliba, kwatera myśliwska
samura - stara samica dzika żyjąca samotnie
scypuł - owłosiony, ukrwiony naskórek pokrywający formujące się poroże
selekt - zwierzę kwalifikujące do odstrzału selekcyjnego, np. z powodu słabych cech dziedzicznych
sęki - rogowe palczaste odrosty na łopatach daniela
siadło - drzewo, na którym zasiadł na noc głuszec
siuta - samica sarny
skoki - nogi zająca
słuchy - uszy zająca
stawka - noga lisa i borsuka
strzelba - śrutowa broń myśliwska
strzyże - włosy u nasady nosa zająca
suknia - sierść zwierzyny płowej i dzika
szable - kły dzika wyrastające z dolnej żuchwy
szarak - zając
szczwacz - osoba układająca charty i ogary
szczwać - polować z chartami
szesnastka - myśliwska broń śrutowa kaliber 16
szlifowanie - czwarta ostatnia część pieśni godowej głuszca
szóstak - samiec z rodziny jeleniowatych o porożu z dwiema odnogami na obu rogach
szpicak - samiec z rodziny jeleniowatych w pierwszym porożu bez odnóg
szydlarz - samiec z rodziny jeleniowatych w drugim porożu bez odnóg
sztucer - myśliwska broń kulowa z gwintowaną lufą

[edytuj] - Ś -

ścinka - fragmenty sierści, odcięte od tuszy przez pocisk.
ślepia - oczy drapieżników
ślimy - rogi muflona
świece - oczy żubra, zwierzyny płowej, kozicy, muflona i dzika

[edytuj] - T -

tabakiera - zakończenie gwizdu, nos u dzika
troki - rodzaj wielorzemykowych pęt, zazwyczaj skórzanych lub sznurkowych, służących do noszenia upolowanego ptactwa.
trzeszcze - oczy zająca
turzyca - sierść zająca i królika
tusza - ciało upolowanej zwierzyny grubej
tuszka - ciało upolowanej zwierzyny drobnej
tyka lub tyczka - róg u samców z rodziny jeleniowatych

[edytuj] - U -

ubić - trafić, upolować
unosić - przyzwyczaić ptaka łowczego do przebywania na ręce sokolnika

[edytuj] - V -

varmint - rodzaj sztucera z nieco cięższą, masywniejszą lufą, bez muszki i szczerbinki.

[edytuj] - W -

wachlarz - ogon koguta głuszca
wadera - samica wilka
wiatr - węch u psa myśliwskiego
- dolny wiatr - charakterystyczny sposób pracy psa myśliwskiego, z głową przy ziemi
- górny wiatr - sposób pracy psa myśliwskiego, z głową uniesioną
warchlak - młody dziczek w pierwszym roku życia
wataha - stado dzików lub wilków
wieniec - poroże jelenia
wietrznik - nos psa i zwierząt drapieżnych
widłak - samiec z rodziny jeleniowatych o porożu z jedną odnogą na obu rogach
wnyk - pętla do łapania zwierzyny, zastawiana przez kłusownika
wycinek - dzik samiec w trzecim - czwartym roku życia
wykot - narodziny młodych u królika, zająca, sarny, kozicy i muflona
wyprzedzenie - zakład jaki daje się celując i strzelając do poruszającego się zwierzęcia

[edytuj] - Z -

zabawca - pies gończy, który nie mogąc odnaleźć tropu, głosi w jednym miejscu
zbuchtowana ziemia - kawałek ziemi, z którego została zdarta darń przez dziki
zestrzał - miejsce, w którym stało zwierzę w chwili przyjęcia kuli.
zierniki - oczy ptaków
złom - gałązka z drzewa iglastego wsadzana do pyska zwierząt ułożonych w pokocie

[edytuj] - Ż -

żmurek - lis o kasztanowym kolorze futra

[edytuj] Bibliografia

Stanisław Hoppe, Polski język łowiecki, podręcznik dla myśliwych, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne; Warszawa 1980, ISBN 83-09-00173-8

[edytuj] Linki zewnętrzne

Gwara myśliwska

Spis treści