Gwara myśliwska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Gwara łowiecka, język łowiecki – odmiana języka środowiskowego, gwara myśliwych.

Łowiectwo jest aktywnością, którą człowiek zajmował się od początku swojego istnienia, a która w miarę postępu cywilizacyjnego społeczeństw traciła i traci stopniowo na ważności i znaczeniu, stając się domeną wąskich grup.

Jest naturalne, że w przypadku wąskich, izolowanych społeczności, czy grup wykonujących określoną profesję - z upływem czasu wykształca się w ich obrębie odrębny język środowiskowy, własna mowa, gwara, która usprawnia wzajemne porozumiewanie się i ułatwia przekaz informacji.

Natomiast w przypadku łowiectwa, podobnie jak ma to miejsce w kręgach wielu innych starych i zanikających profesji, zachodzi proces odwrotny - w tych zawężających się kręgach społecznych, obserwuje się zjawisko zachowywania i kultywowania "mowy przodków". Wiele słów i określeń używanych przez dzisiejszych łowców - myśliwych, dbających o tradycje łowieckie, jest dziś dla wielu postronnych osób niezrozumiałe.

Warto przy tym zauważyć, że język łowiecki nie jest też zamkniętym zasobem słów, że wraz z rozwojem - choćby technik łowieckich - pojawiają się w nim nowe słowa i określenia, natomiast terminy stare i dawno już nieużywane odchodzą w zapomnienie.

Słownik polskiej gwary łowieckiej[edytuj | edytuj kod]

- A -[edytuj | edytuj kod]

  • ambona - stanowisko strzeleckie nad ziemią, zbudowane na słupach, czasem na drzewie
  • anons - oszczek - głos psa oznajmiający znalezienie zwierzyny
  • awantaż - kątowe odchylenie kolby względem poziomej osi lufy

- B -[edytuj | edytuj kod]

  • babrzysko - miejsce kąpieli dzików i jeleni
  • badylarz - samiec łosia, o porożu w formie odnóg a nie łopat (zobacz: łopatacz)
  • badyle - kończyny jelenia, łosia
  • bałuchy - oczy zająca (trzeszcze)
  • barłóg - legowisko dzików, niedźwiedzi
  • basior - dorosły samiec wilka
  • basista - jeleń byk wyróżniający się grubym głosem na rykowisku
  • biegi - nogi dzika
  • bekowisko - okres, miejsce godów u danieli
  • biała stopa - teren polowania całkowicie pokryty śniegiem
  • bielenie - zdejmowanie skóry z upolowanego zwierzęcia
  • blaski - oczy zająca (trzeszcze)
  • bobki - odchody zająca
  • bokobrody - kępki dłuższych włosów czuciowych, wyrastające na policzkach rysia, żbika
  • breneka - potocznie o naboju i pocisku kulowym do broni śrutowej
  • brok - nazwa określająca drobny śrut
  • bródka - krótkie piórka u nasady ogona słonki, element ozdobny kapelusza myśliwskiego
  • bukowisko - okres godowy u łosi
  • bulgot - głos wydawany przez koguta cietrzewia podczas toków
  • burknięcie- odgłos podrywającego się z ziemi do lotu jarząbka
  • byk - nazwa samca jelenia, daniela, łosia lub żubra

- C -[edytuj | edytuj kod]

  • cewki - kończyny sarny
  • chłyst - młody samiec jelenia, odganiany przez byka do chmary łań
  • chmara - stado jeleni, danieli, łosi i żubrów
  • chyb - długa i gęsta szczecina na karku u dzika
  • chwost - ogon muflona lub pęk długich włosów na końcu ogona dzika
  • comber - część tuszy zająca i niektórych innych zwierząt łownych
  • czarna stopa - teren bez pokrywy śniegu
  • cieki - nogi kuraków, np. u kuropatwy

- D -[edytuj | edytuj kod]

  • darniak - rogacz o wybitnie słabych parostkach i małej tuszy
  • dryling - trójlufowa broń myśliwska o różnym układzie luf
  • dwudziestka - myśliwska broń śrutowa kaliber 20
  • dwunastka - myśliwska broń śrutowa kaliber 12

- E -[edytuj | edytuj kod]

  • ekspres - łamana, kulowa, dwulufowa broń myśliwska

- F -[edytuj | edytuj kod]

  • farba - krew zwierzyny
  • fajki - kły wyrastające ze szczęki dzika
  • fladry - sznury z zamocowanymi kawałkami czerwonego płótna używane do polowań na wilki
  • fartuszek - owłosienie wokół narządów płciowych kozy (samicy sarny)

- G -[edytuj | edytuj kod]

  • gach - dorosły samiec zająca
  • gamrat - odyniec w okresie huczki
  • gawra - zimowe legowisko niedźwiedzia
  • ględzenie - głos wydawany przez łanię
  • grandle - szczątkowe kły w szczęce u jeleniowatych
  • grzęzy - wymiona samic łosia i jelenia
  • grzybek - kula z broni gwintowanej po rozgrzybkowaniu
  • guzik - zwykle pierwsze poroże kozła
  • guzikarz - młody kozioł o porożu w kształcie niskich stożków, guzików
  • gomółka - samiec okresowo nie posiadający poroża
  • gwizd - ryj dzika

- H -[edytuj | edytuj kod]

  • haki - poroże kozicy
  • huczka - okres godowy u dzików

- J -[edytuj | edytuj kod]

  • jasła - drabina na którą kładzie się karmę dla zwierzyny płowej
  • jaźwiec - borsuk
  • jucha - krew niedźwiedzia

- K -[edytuj | edytuj kod]

  • kaban - duży dzik
  • kabanki - dziki
  • kantak - pazur na tylnym palcu ptaka drapieżnego
  • karmisko - miejsce stałego dokarmiania zwierzyny
  • kęsy - zęby u drapieżników
  • kicaj - zając, czasami królik
  • kiść - zakończenie ogona żubra
  • kita - ogon lisa
  • klapak - nielotna młoda lub nielotna dojrzała kaczka w okresie zmiany upierzenia
  • klapanie - pierwsza z czterech części pieśni tokowej głuszca
  • klępa - samica łosia, łosza
  • kniazienie - odgłos wydawany przez przerażonego zająca
  • kniejówka - broń myśliwska o dwóch lufach - kulowej i śrutowej
  • kobylarz - bardzo duży wilk
  • kocica - samica zająca
  • kocięta - młode zająca
  • komora - klatka piersiowa u zwierzyny
  • kopno - legowisko zająca w śniegu
  • kopyra - zając
  • korkowanie - trzecia z czterech części pieśni tokowej głuszca
  • korona - zwieńczenie poroża jelenia w formie minimum trzech odnóg
  • kot - samiec zająca
  • kotlina - zagłębienie wygrzebane w ziemi, legowisko zająca
  • koza - samica sarny
  • kozioł - samiec sarny
  • kraczajka - przenośna podpórka do broni (inna nazwa: pastorał)
  • krykucha - dzika kaczka wyhodowana w niewoli, wykorzystywana do wabienia kaczorów na wiosennych polowaniach w okresie godów
  • kucharka - pierwsza kaczka przybywająca na zloty
  • kulka - haczyk służący do patroszenia ptactwa
  • kulkowanie - patroszenie tuszki ptaka za pomocą kulki
  • kwadruplet - oddane cztery celne następujące po sobie strzały
  • kwiat - ogon zwierzyny płowej i borsuka
  • kwiatek - biała sierść na końcu ogona lisa

- L -[edytuj | edytuj kod]

  • lampy - oczy wilka
  • latarnia - głowa wilka
  • legawiec - wyżeł
  • licówka - łania przewodniczka
  • linia - szereg myśliwych na polowaniu zbiorowym
  • linijka - pojazd konny, służący do podwożenia myśliwych w trakcie polowania
  • lira - ogon cietrzewia
  • liszka - samica lisa
  • liściarka - zebrane i zasuszone pędy drzew i krzewów, wykładane w zimie jako karma
  • lizawka - urządzenie łowieckie instalowane w terenie, służące do wykładania soli dla zwierzyny
  • locha - samica dzika
  • loftki - gruby śrut o średnicy powyżej 4,5 mm używany do polowania na wilki
  • loty - skrzydła ptaków
  • lustro, lusterko - jasna sierść na pośladkach u zwierzyny płowej, u nasady ogona, talerz

- Ł -[edytuj | edytuj kod]

  • łałok - luźna, obwisła skóra podgardla żubra.
  • łania - samica jelenia i daniela
  • łańka - młoda łania, nie prowadząca cielaka
  • łopaty - forma poroża łosia i daniela w postaci szerokich, spłaszczonych powierzchni zwieńczonych licznymi sękami
  • łopatacz - samiec łosia, o porożu w formie łopat (zobacz: badylarz)
  • łosza - samica łosia, klępa
  • łoszak - młody łoś
  • łowiec - stara nazwa myśliwego
  • łyżka - ucho zwierzyny płowej

- M -[edytuj | edytuj kod]

  • maiż - młody orzeł, jastrząb lub sokół którego zaczęto wprawiać do polowania
  • marczak - młody zając urodzony w marcu
  • medalion - trofeum w formie spreparowanej głowy z szyją zwierzęcia
  • michałek - młody zając urodzony jesienią (nazimek)
  • mięsiarz - nieetyczny myśliwy, kierujący się głównie chęcią pozyskania tuszy
  • mikot - wabik używany do wabienia kozłów
  • miot - kolejne z pędzeń na polowaniu zbiorowym
  • mykita - lis
  • myłkus - samiec zwierzyny płowej o zniekształconym, zdeformowanym porożu
  • mnich - samiec nie posiadający poroża

- N -[edytuj | edytuj kod]

  • nadoczniak - druga od czaszki odnoga w porożu jelenia
  • naganka - naganiacze uczestniczący w polowaniu, płoszący zwierzynę w kierunku myśliwych
  • narogi - jadalne narządy wewnętrzne u zwierzyny grubej
  • na kulawy sztych - na ukos z przodu
  • na sztych - na wprost z przodu, przodem
  • nazimek - młody zając urodzony jesienią (michałek)
  • nęcisko - miejsce wyłożenia przynęty dla zwierzyny łownej
  • niedolisek - młody lis

- O -[edytuj | edytuj kod]

  • oczniak - pierwsza od czaszki odnoga w porożu jelenia, daniela
  • odyniec - samiec dzika
  • omyk - ogon zająca
  • opierak - trzecia od czaszki odnoga w porożu jelenia
  • organista - młody byk, pierwszy rozpoczynający rykowisko
  • ostatni kęs - zielona część rośliny, którą wkłada się upolowanej zwierzynie roślinożernej do pyska

- Ó -[edytuj | edytuj kod]

  • ósmak - samiec z rodziny jeleniowatych o porożu z czterema odnogami na jednej z tyk.

- P -[edytuj | edytuj kod]

  • paśnik - drewniana konstrukcja służąca do dokarmiania zwierzyny grubej, szczególnie w okresie zimowym.
  • parkoty - okres godowy u zajęcy
  • parostki - poroże rogacza
  • patry - oczy zająca
  • perły - charakterystyczne wyrostki kostne na porożu u jeleniowatych
  • perukarz - kozioł o zdeformowanym porożu w formie narośli pokrytej scypułem
  • pędzel - kiść dłuższych włosów u nasady penisa jelenia, muflona, dzika
  • piastun - młody niedźwiedź, pozostający z matką do następnego roku
  • pielesz - gniazdo ptaka drapieżnego
  • pies - samiec lisa, borsuka, jenota
  • płowa zwierzyna - sarny, daniele, jelenie i łosie
  • podryw - sposób polowania, polegający na strzelaniu do ptactwa wypłaszanego przez samego strzelca
  • pokot - ogół upolowanej zwierzyny, ułożony na zakończenie polowania z zachowaniem myśliwskiej hierarchii gatunków
  • polano - ogon wilka
  • pole - określenie wieku psa myśliwskiego - rok pracy psa
  • ponowa - świeży śnieg
  • posoka - farba, krew zwierzyny grubej
  • posyp - paśnik dla kuropatw i bażantów formie daszku
  • przelatek - dzik w drugim roku życia
  • pudlarz - myśliwy, który podczas polowania grupowego oddał najwięcej chybionych strzałów

- R -[edytuj | edytuj kod]

  • rabiec - młody ptak łowczy, jeszcze pstrokaty; lub (z ros.), młody sokół lub jastrząb, nazwa od rabego koloru upierzenia
  • rapcie - racice dzika
  • rogacz - samiec sarny
  • rosochy - poroże łosia w formie łopat
  • rozłoga - rozstaw poroża zwierzyny płowej
  • róże - pierścienie kostne u nasady poroża zwierzyny płowej
  • rudel - stadko, stado saren
  • rykowisko - okres, miejsce godów jeleni

- S -[edytuj | edytuj kod]

  • sadyba - koliba, kwatera myśliwska
  • samura - stara samica dzika żyjąca samotnie
  • scypuł - owłosiony, ukrwiony naskórek pokrywający formujące się poroże
  • selekt - zwierzę kwalifikujące do odstrzału selekcyjnego, np. z powodu słabych cech dziedzicznych
  • sęki - rogowe palczaste odrosty na łopatach daniela
  • siadło - drzewo, na którym zasiadł na noc głuszec
  • siuta - samica sarny
  • skoki - nogi zająca
  • słuchy - uszy zająca
  • snopówka - karma dla zwierzyny w postaci niemłóconych snopków owsa lub zboża
  • stawka - noga lisa i borsuka
  • strzelba - śrutowa broń myśliwska
  • strzyże - włosy u nasady nosa zająca
  • suknia - sierść zwierzyny płowej i dzika
  • szable - kły dzika wyrastające z żuchwy
  • szarak - zając
  • szczwacz - osoba układająca charty i ogary
  • szczwać - polować z chartami
  • szesnastka - myśliwska broń śrutowa kaliber 16
  • szlifowanie - czwarta ostatnia część pieśni godowej głuszca
  • szóstak - samiec z rodziny jeleniowatych o porożu z trzema odnogami na co najmniej jednej z tyk
  • szpicak - samiec z rodziny jeleniowatych w pierwszym porożu bez odnóg
  • szydlarz - samiec z rodziny jeleniowatych w drugim porożu bez odnóg
  • sztucer - myśliwska broń kulowa z gwintowaną lufą

- Ś -[edytuj | edytuj kod]

  • ścinka - fragmenty sierści, odcięte od tuszy przez pocisk.
  • ślepia - oczy drapieżników
  • ślimy - rogi muflona
  • świece - oczy żubra, zwierzyny płowej, kozicy, muflona i dzika

- T -[edytuj | edytuj kod]

  • tabakiera - zakończenie gwizdu, nos u dzika
  • troki - rodzaj wielorzemykowych pęt, zazwyczaj skórzanych lub sznurkowych, służących do noszenia upolowanego ptactwa.
  • trzeszcze - oczy zająca
  • turzyca - sierść zająca i królika
  • tusza - ciało upolowanej zwierzyny grubej
  • tuszka - ciało upolowanej zwierzyny drobnej
  • tyka lub tyczka - jedna z dwóch głównych część poroża (wieńca) jelenia, z której wyrastają odnogi

- U -[edytuj | edytuj kod]

  • ubić - trafić, upolować
  • unosić - przyzwyczaić ptaka łowczego do przebywania na ręce sokolnika

- V -[edytuj | edytuj kod]

  • varmint - rodzaj sztucera z nieco cięższą, masywniejszą lufą, bez muszki i szczerbinki.

- W -[edytuj | edytuj kod]

  • wachlarz - ogon koguta głuszca
  • wadera - samica wilka
  • wiatr - węch u psa myśliwskiego
    • dolny wiatr - charakterystyczny sposób pracy psa myśliwskiego, z głową przy ziemi
    • górny wiatr - sposób pracy psa myśliwskiego, z głową uniesioną
  • warchlak - młody dziczek w pierwszym roku życia
  • wataha - stado dzików lub wilków
  • wieniec - poroże jelenia
  • wietrznik - nos psa i zwierząt drapieżnych
  • widłak - samiec z rodziny jeleniowatych o porożu z dwiema odnogami na jednej lub obu tykach
  • wnyk - pętla do łapania zwierzyny, zastawiana przez kłusownika
  • wycinek - dzik samiec w trzecim - czwartym roku życia
  • wykot - narodziny młodych u królika, zająca, sarny, kozicy i muflona
  • wyprzedzenie - zakład jaki daje się celując i strzelając do poruszającego się zwierzęcia

- Z -[edytuj | edytuj kod]

  • zabawca - pies gończy, który nie mogąc odnaleźć tropu, głosi w jednym miejscu
  • zbuchtowana ziemia - kawałek ziemi, z którego została zdarta darń przez dziki
  • zestrzał - miejsce, w którym stało zwierzę w chwili przyjęcia kuli.
  • zierniki - oczy ptaków
  • złom - gałązka z drzewa iglastego wsadzana do pyska zwierząt ułożonych w pokocie

- Ż -[edytuj | edytuj kod]

  • żmurek - lis o kasztanowym kolorze futra

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Hoppe, Polski język łowiecki, podręcznik dla myśliwych, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne; Warszawa 1980, ISBN 83-09-00173-8

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]