Grypsera

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Gwara więzienna)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Grypsera (z niem.Grips – pot. rozum) – język środowiskowy środowisk przestępczych[1] na gruncie języka polskiego, szczególny przypadek argotu.

Powstała najprawdopodobniej w XIX wieku na terenie zaboru rosyjskiego, jako miejsce jej powstania podawany jest Zakład Karny na „Gęsiówce” w Warszawie[2]. Początkowo pełniła funkcję głównie języka tajnego, gwary środowiskowej przestępców odsiadujących długoletnie wyroki. Od końca XIX wieku używana także na wolności.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Grypsera jest jedną z najbogatszych pod względem słownictwa gwar polszczyzny; nie jest możliwe stworzenie pełnego jej słownika, gdyż ewoluuje ona nieprzerwanie w wielu miejscach niezależnie. Ze względu na hermetyzację ośrodków rozwoju gwary więziennej często te same słowa mają różne znaczenia, bądź różne słowa mają te same znaczenia (w zależności od miejsca stosowania). W zasobie słów stosowanych w gwarze więziennej dłużej utrzymują się i bardziej rozprzestrzeniają te, które cechuje łatwość odmiany gramatycznej. Gwarę więzienną należy podzielić na tzw. kminę (język grypsujących, nazywanych ludźmi) oraz język zwykły – tzw. frajerów.

Podstawę gramatyczną grypsery stanowi język polski, jednak wyraźne są w niej wpływy jidysz, niemieckiego[3][4], rosyjskiego, ukraińskiego i rozmaitych gwar miejskich (na przykład gwary warszawskiej czy lwowskiego bałaku). W olbrzymim stopniu wpłynęła na ukształtowanie się współczesnych gwar młodzieżowych.

Pod względem fonetycznym grypsera zbliżona jest do gwary warszawskiej z charakterystyczną wymową ‘i’ jak ‘y’ i zanikiem samogłosek nosowych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło grypsera w Wikisłowniku
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Indeks:Polski - Gwara więzienna w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Grypsera Encyklopedia PWN.
  2. Radosława Rodasik, Ewelina Ćwiertnia, Jozef Zat’ko. JĘZYK PODKULTURY WIĘZIENNEJ – GWARA. JĘZYK MIGOWY, TATUAŻ. „Kultura Bezpieczeństwa. Nauka – Praktyka – Refleksje”. 13, s. 120, styczeń – czerwiec 2013. Wyższa Szkoła Bezpieczeństwa Publicznego i Indywidualnego "Apeiron" w Krakowie. ISSN 2299-4033. 
  3. Andrzej Kątny. Zu den deutschen Lehnwrtern in der polnischen Gaunersprache. „Studia Germanica Gedanensia”. 10. Instytut Filologii Germańskiej Uniwersytetu Gdańskiego. ISSN 1230-6045. 
  4. Ewa Geller. Zur Etymologie einiger jiddischer und deutscher Schimpfwörter und Gaunerbezeichnungen im Polnischen. „Zeitschrift für Slawistik”. 42(3), s. 274-284, 1997. ISSN 2196-7016. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]