Gwary niemodlińskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mapa z XIX wieku, ukazująca zasięg występowania mowy niemodlińskiej

Gwary niemodlińskie[1] – jedna z gwar środkowośląskich[2] języka polskiego[3].

Gwary niemodlińskie zachowały się w dwóch rejonach: oś pierwszego stanowią miejscowości Piechocice, Stara Jamka, Kuźnica Ligocka, Sowin, zaś centrami drugiego są Narok i Niewodniki.

Cechami charakterystycznymi gwar niemodlińskich są

Różnie przedstawia się wymowa samogłosek nosowych. Mieszkańcy Sowina i Kuźni Ligockiej wymawiają nosówkę przednią szeroko i po spółgłoskach twardych, i po miękkich, co jest nawiązaniem do gwar głogóweckich i kozielskich. Z kolei mieszkańcy Naroku, Niewodnik i okolic nosówkę przednią po spółgłoskach twardych wymawiają szeroko jako nosowe a, a po spółgłoskach miękkich wymawiają wąsko jako nosowe y, co jest też typowe dla gwar opolskich.

Gwary niemodlińskie początkowo charakteryzowały się też mazurzeniem; obecnie rzadko występujące w tych gwarach.

Przykład tekstu[edytuj | edytuj kod]

Jak my byli chopcy, to my śli tys. cansto na gřiby. Noubaři my śe radowali, jak my nouwjancyj prawikůw a růtkopůw nazbjyrali, bo te bůuy bardzo twardy do krouńou. Prawiki a růtkopy – z wjankša rosnům we břuskach. Śińouki a kuřůntka – te z wjankša rosnům zajś we śwjyrckach. Majślouki tys. sům dobry, yno te žoudyn ńe chćou zajś roud uodźyrać, bo te musům zajś być uodźyrany, a bardzo śe lepjům po palcach. Bźony – te rosnům zajś na ślagach, na tych uodźymkach uod strumůw. I poram muchorůutkůw my tys. přinůjśli, co na muchy jadźić (Sowin).[4]

Przypisy

  1. B. Wyderka, Wstęp, [w:] Słownik gwar śląskich, t. 1, Opole 2000 [1].
  2. B. Wyderka, Jakoś ty to pedzioł? (część II), "Indeks. Pismo Uniwersytetu Opolskiego" 2005 nr 61-62, s. 31.
  3. O zaliczaniu gwar śląskich do języka polskiego, zob. B. Wyderka, O wielojęzyczności Śląska, "Indeks. Pismo Uniwersytetu Opolskiego" 2004 nr 55-56.
  4. Alfred Zaręba – Śląskie teksty gwarowe, Kraków 1961

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wyderka B., Jakoś ty to pedzioł? (część II), "Indeks. Pismo Uniwersytetu Opolskiego" 2005 nr 61-62