Gwiazdozbiór Bliźniąt

Bliźnięta
Nazwa łacińska	Gemini
Dopełniacz łaciński	Geminorum
Skrót nazwy łacińskiej	Gem
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja	7 h
Deklinacja	+20°
Charakterystyka
Powierzchnia	514 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3	4
Najjaśniejsza gwiazda	Polluks (β Geminorum – 1,16m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące	Ryś Woźnica Byk Orion Jednorożec Mały Pies Rak
Roje meteorów	Geminidy Epsilon Geminidy
Widoczny na szerokościach geograficznych pomiędzy 70° S a 90° N.

Bliźnięta (łac. Gemini, dop. Geminorum, skrót Gem) – jeden z bardziej charakterystycznych gwiazdozbiorów. Przez gwiazdozbiór przebiega w naszych czasach 27,8° ekliptyki - niemal cały znak Raka, wraz z punktem przesilenia letniego. Słońce przebywa na tle tego gwiazdozbioru od 21 czerwca do 20 lipca. W Polsce widoczny od jesieni do wiosny, a w szczególności w grudniu i styczniu, kiedy góruje około północy. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 70.

Pochodzenie nazwy gwiazdozbioru Bliźniąt

Konstelacja ta znana była już od starożytności, przedstawia parę bliźniąt trzymających się za ręce, Kastora i Polluksa. Należeli oni do załogi statku Argonautów, byli synami Ledy, a ojcem każdego z nich był kto inny: Kastora – król Sparty Tyndareos, Polluksa – sam Zeus. Po śmierci Kastora jego brat Polluks poprosił Zeusa o obdarzenie brata nieśmiertelnością. Najważniejszy z greckich bogów postanowił wtedy umieścić obu braci na niebie. W Egipcie dwie najjaśniejsze gwiazdy identyfikowano z parą kiełkujących ziaren, natomiast w kulturze fenickiej przypisywano im postać pary kozłów.

Gwiazdy w gwiazdozbiorze Bliźniąt

Wybrane najjaśniejsze gwiazdy, w tym podwójne, wielokrotne i zmienne:

• Kastor (Alfa Geminorum), gwiazda wielokrotna, składająca się z sześciu składników: układu dwóch gwiazd spektralnie podwójnych oraz niezwiązanego fizycznie z nimi układu podwójnego z czerwonym karłem, który jest gwiazdą podwójną zaćmieniową.
• Polluks (Beta Geminorum), najjaśniejsza gwiazda w Bliźniętach (1,16 wielkości gwiazdowej). W 2006 roku odkryto krążącą wokół niej planetę HD 62509 b.
• Gamma Geminorum (Alhena), o jasności 1,93^m
• Mi Geminorum (Tejat Posterior), o jasności 2,87^m
• Epsilon Geminorum (Mebsuta), jasność 3,06^m
• Eta Geminorum (Tejat Prior), również podwójna i zmienna półregularna, o jasności zmieniającej się w granicach 3,1-3,9^m co 230 dni, z towarzyszem o jasności 8^m
• Ksi Geminorum (Alzirr), jasność 3,35^m
• Delta Geminorum (Wasat), jasność 3,50^m z towarzyszem o jasności 8,1^m
• Kappa Geminorum, podwójna – jasności składników 3,6^m i 9,5^m
• Lambda Geminorum, jasność 3,57^m
• Theta Geminorum, jasność 3,6^m
• Jota Geminorum, jasność 3,78^m
• Dzeta Geminorum (Mekbuda), gwiazda podwójna i zmienna jednocześnie (cefeida o jasności 3,7-4,1^m i okresie 10,2 dnia)
• Ni Geminorum, jasność 4,2^m
• 38 Geminorum, gwiazda podwójna, jasności składników 4,7^m i 7,7^m.
• HD 50554, gwiazda ciągu głównego. Oddalona od Ziemi o 101,21 lat świetlnych, a jej jasność widzialna 6,86^m. Jej masa to 1,04 masy Słońca, a promień to 1,11 promienia Słońca. W 2002 roku odkryto wokół niej planetę krążącą po ekscentrycznej orbicie o mimośrodzie 0,5 i półosi wielkiej 2,41 AU. Szacunkowa masa planety wynosi 5,16 masy Jowisza, o okres obiegu -1293 dni.

Inne wybrane gwiazdy zmienne:

• R Geminorum, miryda
• W Geminorum, cefeida klasyczna
• X Geminorum, miryda
• BU Geminorum, gwiazda zmienna nieregularna

Obiekty niegwiazdowe w gwiazdozbiorze Bliźniąt

Oto wybrane gromady gwiazd i mgławice:

• Messier 35 (NGC 2168) – jasna otwarta gromada gwiazd widoczna gołym okiem, o średnicy większej niż tarcza Księżyca
• NGC 2392 (Mgławica Eskimos) – mgławica planetarna o jasności 8^m
• NGC 2158 – otwarta gromada gwiazd
• NGC 2129 – otwarta gromada gwiazd.

Roje meteorów

W pobliżu Kastora (α Gem) znajduje się radiant jednego z bogatszych rojów meteorów, znanego jako Geminidy. Rój powstał w wyniku rozpadu planetoidy 3200 Phaethon. Jego aktywność trwa przeciętnie od 7 do 19 grudnia, z maksimum zazwyczaj w nocy z 14 na 15 grudnia (do 60 meteorów na godzinę).

Zobacz też

• lista gwiazd w gwiazdozbiorze Bliźniąt
• alfabet grecki, astronomia, Geminga, Bliźnięta
• wielkość gwiazdowa

Bibliografia

• J. Desselberger, J. Szczepanik: Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdozbiorach. Bielsko-Biała: Wydawnictwo PARK, 2002, s. 67–69. ISBN 83-7266-156-1.