György Dózsa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
György Dózsa

György Dózsa (także György Székely, rum. Gheorghe Doja, pol. Jerzy Doża; ur. w 1470 r. w Dálnok, zm. 20 lipca 1514 r. w Temeszwarze) – Szekler, siedmiogrodzki żołnierz, przywódca powstania chłopskiego na Węgrzech i w Siedmiogrodzie w 1514 r.

Doża wyróżnił się jako żołnierz walczący przeciwko Imperium osmańskiemu, za co został przez króla Władysława II nobilitowany. Służył jako oficer jazdy w garnizonie w Stołecznym Białogrodzie. W 1514 r. papież Leon X ogłosił krucjatę przeciw Turkom. Jej zorganizowanie powierzył prymasowi Węgier, Bakóczowi. Ten z kolei upoważnił Dożę do rekrutacji i organizowania sił zbrojnych, które miały wyruszyć na wyprawę krzyżową przeciwko Turkom. W ciągu kilku tygodni udało się zebrać ponad 100 tysięcy kuruców (nazwa pochodzi od słowa Cruciati - krzyżowcy), głównie chłopów, ale także ubogich mieszczan, wędrownych czeladników, studentów, zakonników i księży diecezjalnych. Większość z nich nie miała żadnego doświadczenia wojennego i pierwszym zadaniem, którego podjął się Doża, było szkolenie wojskowe. Organizatorzy krucjaty nie mieli w planach zaopatrzenia kuruców w żywność i ubranie. Kiedy nastał przednówek właściciele ziemscy zażądali, aby kurucowie wrócili do swoich wsi i do uprawy ziemi. Ci jednak wbrew pierwotnemu celowi, dla którego się zebrali, wystąpili przeciwko swoim panom.

Na pewien czas Doża utracił kontrolę nad swoimi podwładnymi, których nieformalnym przywódcą stał się pochodzący z Cegléd - Lőrinc Mészáros, jednak potem sam stanął na czele powstania. Do kuruców przyłączyli się także mieszkańcy większych miast, w tym Budy. Na obszarach objętych działaniami powstańczymi spalono setki dworów, a ich właścicieli mordowano w sposób wyjątkowo okrutny (wbijając na pal i krzyżując). Ośrodkiem centralnym powstania był obóz Doży w Cegléd. Powołując się na bullę papieską, król Władysław II wydał proklamację, w której zwracał się do powstańców, aby powrócili do domów, grożąc im śmiercią, jeśli będą kontynuować swoje działania. W tym czasie powstanie Doży osiągnęło swoją kulminację - opanowano ufortyfikowane miasto Csanád, a powstańcy zamordowali miejscowego kasztelana i biskupa. Latem oddziały powstańcze dotarły do Aradu i Világos, uzyskując znaczne wzmocnienie w postaci artylerii i wyszkolonych kanonierów.

Działania Doży i jego ludzi skłoniły węgierską szlachtę do podjęcia zdecydowanych działań. Wojska, dowodzone przez Jana Zápolyę i Istvána Báthorego otoczyły oddział Doży w okolicach Temeszwaru. Przywódca powstania został wzięty do niewoli. Skazano go na śmierć. Doża został upieczony żywcem na rozpalonym do czerwoności tronie, a w ręce trzymał rozpalone żelazo, imitujące berło. Sześciu jego najbliższym współpracownikom darowano życie tylko pod tym warunkiem, że na dowód potępienia czynów Doży zgodzili się zjeść fragmenty ciała swojego przywódcy.

Dzisiaj w miejscu egzekucji Doży stoi figura Maryi Dziewicy, autorstwa rzeźbiarza György Kissa. Pierwsza stanęła w tym miejscu w 1865, obecna pochodzi z 1906. Imieniem Doży nazwano plac, ulicę i stację metra w Budapeszcie (Dózsa György út). Ulice jego imienia znajdują się we wszystkich większych miastach Siedmiogrodu.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • R.Heck, M.Orzechowski, Historia Czechosłowacji, Wrocław 1969, s.109.
  • W.Felczak, Historia Węgier, Wrocław 1966, s. 111-114.
  • Peter F. Sugar, Peter Hanak, Tibor Frank, A History of Hungary, Indiana University 1994, ISBN 0-253-20867-X

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons