Gytia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Chwytacz rurowy zawierający rdzeń osadów jeziornych. Poniżej warstw wody i pelogenu dwie warstwy gytii – detrytusowa i węglanowa.

Gytiaosad organiczny lub organiczno-mineralny powstający na dnie jezior, zwłaszcza eutroficznych, o barwie szarej. Materiał organiczny reprezentowany jest przede wszystkim przez stosunkowo dobrze zachowane (rozpoznawalne) szczątki organizmów, zwłaszcza fitoplanktonu, choć zwykle mocniej rozłożone niż w torfie. W odróżnieniu od torfów, materia gromadzi się całkowicie pod wodą, zwykle poza strefą szuwarów, a cała materia organiczna jest pochodzenia alochtonicznego, tzn. powstaje poza osadem, w toni wodnej. W skład gytii może wchodzić również domieszka materii autochtonicznej, np. węglany powstałe w przydennych łąkach ramienicowych[1]. Gytia jest odmianą sapropelu powstającą w warunkach dobrego natlenienia (w odróżnieniu od osadów dy)[2], choć według innych ujęć sapropel to typ osadu odrębny zarówno od gytii, jak i od dy[3]. W zależności od składu mineralogicznego i biologicznego wyróżnia się następujące rodzaje gytii:

  • gytię węglanową – przewaga udziału materii węglanowej (ale poniżej 80%); posiada jasną barwę
  • gytię detrytusową – w składzie przeważa materia organiczna, słabiej rozłożona (gytia grubodetrytusowa) lub mocniej rozłożona (gytia drobnodetrytusowa); barwa ciemna
  • gytię piaszczystą

Istnieją również bardziej szczegółowe klasyfikacje osadów jeziornych. W systemie G. Lundquista gytia i osady pokrewne dzielone są w następujący sposób[1]:

  • ił gytiowy i gytia ilasta (w osadzie makroskopowo przeważa , detrytus szary, ewentualnie szklisty
  • kreda jeziorna (w osadzie makroskopowo przeważają utwory wapienne, a detrytus szklisty, materii organicznej mało)
  • gytia wapienna (w osadzie makroskopowo przeważają utwory wapienne, a detrytus szklisty, materii organicznej dużo)
  • gytia muszlowa (liczne skorupy mięczaków, brak innej substancji wapiennej)
  • ochra okrzemkowa i ruda darniowa (w osadzie makroskopowo przeważają związki żelaza, detrytus żółto-brunatno-czerwony)
  • dy jeziorne (w osadzie makroskopowo brak iłu, związków wapnia lub żelaza, substancja ciemna zarówno wilgotna, jak i po wysuszeniu, często gruboziarnista, obecna próchnica
  • gytia drobnodetrytusowa (w osadzie makroskopowo brak iłu, związków wapnia lub żelaza, substancja szklisto-żółtawa, o drobnej lub nieokreślonej strukturze, w zasadzie nieoznaczalna mikroskopowo)
  • gytia grubodetrytusowa (w osadzie makroskopowo brak iłu, związków wapnia lub żelaza, substancja szklisto-żółtawa, w dużej mierze oznaczalna mikroskopowo – duże fragmenty makrofitów)
  • gytia glonowa (w osadzie makroskopowo brak iłu, związków wapnia lub żelaza, substancja szklista, w dużej mierze oznaczalna mikroskopowo – szczątki glonów).

W systemie Markowskiego gytia jest podzielona na następujące odmiany[1]:

  • gytia organiczna
    • glonowa
    • grubodetrytusowa
    • drobnodetrytusowa
  • gytia węglanowa
    • kreda jeziorna
    • wapienna
    • detrytusowo-wapienna
    • ilasto-wapienna
  • gytia mineralna bezwapienna
    • ilasta
    • piaszczysto-ilasta
    • okrzemkowo-ilasta.

Mokradła, których podłożem jest gytia określa się jako gytiowiska.

Termin gytia (oryginalnie szw. gyttja) wprowadził Hampus von Post w roku 1862[4].

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło gytia w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Kazimierz Tobolski: Przewodnik do oznaczania torfów i osadów jeziornych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 65, seria: Vademecum Geobotanicum 2. ISBN 8301132159.
  2. Słownik terminów biologicznych: gytia (pol.). pwn.pl. [dostęp 2009-09-29].
  3. K. Pasternak: Osady denne. W: Karol Starmach, S. Wróbel, K. Pasternak: Hydrobiologia: Limnologia. Warszawa: PWN, 1976, s. 104–107.
  4. Kaj Hansen. The terms Gyttja and Dy. „Hydrobiologia”. 4 (13), s. 309-315, kwiecień 1959. Springer. doi:10.1007/BF00162846. ISSN 0018-8158 (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. W. Jaroszewski, L. Marks, A. Radomski. Słownik geologii dynamicznej. Wyd. Geologiczne, 1985.
  2. L. Lindner (red.): Czwartorzęd. PAE, 1992.