HMS Gotland

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
HMS Gotland
HMS „Gotland” na Karaibach w 1936
HMS „Gotland” na Karaibach w 1936
Historia
Stocznia Götaverken
Położenie stępki 1930
Wodowanie 14 września 1933
 Svenska marinen
Wejście do służby 14 grudnia 1934
Wycofanie ze służby 1956
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 5.550
Długość 134,7 m
Szerokość 15,4 m
Zanurzenie 4,5 m
Prędkość 27,5 węzła
Napęd
cztery kotły, 2 turbiny parowe
Zasięg 400 mil przy 12 w
Uzbrojenie
1937

6 armat 152 mm (2x2, 2x1)
4 armat 75mm L/60 (2x1, 1x2)
6 działek 25 mm
4 km 8 mm
6 wyrzutni torped 530 mm
80-100 min

1944
6 armat 152 mm (2x2, 2x1)
4 armat 75mm L/60 (2x1, 1x2)
8 działek Bofors 40 mm (4x2)
6 działek 25 mm
3 działka Bofors 20 mm (3x1)
4 km 8 mm
6 wyrzutni torped 530 mm
80-100 min

1955
6 armat 152 mm (2x2, 2x1)
12 działek Bofors 40 mm (4x2, 4x1)
2 działka Bofors 25 mm
3 działka Bofors 20 mm
6 wyrzutni torped 530 mm
80-100 min

Wyposażenie lotnicze
sześć wodnosamolotów Hawker Osprey
Załoga 417 (1937)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

HMS Gotland – szwedzki krążownik lotniczy, oficjalnie klasyfikowany jako flygplankryssare, wodowany w 1933. Służył w szwedzkiej marynarce wojennej w latach 1934-60. Był to jedyny okręt tego typu zbudowany w Europie w okresie międzywojennym[1]. W 1944 „Gotland” został przebudowany na krążownik przeciwlotniczy, a w 1955 na okręt naprowadzania samolotów myśliwskich. Od 1940 służył także jako okręt szkolny. „Gotland” został wycofany do rezerwy 1956, skreślony ze składu floty w 1960, sprzedany na złom w 1962 i złomowany rok później.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu I wojny światowej admiralicja szwedzkiej marynarki wojennej (Svenska marinen) planowała zastąpić przestarzały krążownik HMS „Fylgia” i stawiacz min HMS „Clas Fleming” nowymi okrętami, ale nie udało się jej uzyskać odpowiednich funduszy[2][3]. Utworzono specjalny komitet, którego zadaniem było znalezienie rozwiązania tego problemu oraz, bardziej ogólnie, analiza potrzeb szwedzkiej marynarki w przyszłości i analiza światowych trendów w budownictwie okrętów[2]. Komitet zaproponował budowę stosunkowo niewielkiego tendra wodnosamolotów o wyporności 4.500 ton, przenoszącego 12 wodnosamolotów, ale admiralicja wpłynęła na zmianę rekomendacji komisji i ostatecznie zdecydowano się na budowę krążownika lotniczego uzbrojonego w armaty 152 mm, zdolnego do przenoszenia ośmiu samolotów i mogącego działać także jako stawiacz min. Plany admiralicji zakładały konstrukcję okrętu o wyporności 5.000-5.500 ton, uzbrojonego w sześć armat 152 mm w trzech podwójnych wieżach, z prędkością maksymalną wynosząca 28 węzłów. Ogólne plany okrętu zostały przyjęte w styczniu 1927, 13 maja tego roku szwedzki parlament autoryzował budowę nowego okrętu przeznaczając na ten cel 16,5 miliona koron. Ostateczne plany okrętu zostały ukończone rok później w maju i przedstawione do przetargu szwedzkim stoczniom. Admiralicja nie dostała żadnej oferty na budowę okrętu według jej specyfikacji za wyznaczoną kwotę i ostatecznie zdecydowano się na mniej ambitny projekt[2][3].

Największe zmiany polegały na zmniejszeniu uzbrojenia z trzech dwudziałowych wież (dwie na dziobie, jedna na śródokręciu) na dwie wieże (jedna na dziobie, jedna na śródokręciu)[2][3] i umieszczeniu dwóch pojedynczych armat 152 w kazamatach po obydwu strona mostka[2][3] („Gotland” był ostatnim dużym okrętem w którym użyto takiego rozwiązania[2]), oraz zmniejszenia ogólnych rozmiarów okrętu[2][3]. Zadecydowano także o użyciu jednej, centralnie zamontowanej katapulty wodnosamolotów, zamiast dwóch (po jednej na każdej burcie)[4]. Początkowo planowano zakupić katapulty w Stanach Zjednoczonych, ale rząd amerykański nie zdecydował się na sprzedaż katapult do Szwecji i ostatecznie jedna katapulta została zakupiona w Niemczech w zakładach Heinkel Flugzeugewerke[5].

Kontrakt na budowę okrętu został przyznany dużej, göteborskiej stoczni Götaverken, a część kadłuba oraz maszynownia zostały wybudowane w zakładach Lindholm Mekaniska Varkstad och Varf[5]. „Gotland” został wodowany 14 września 1933[5][6] i po długich próbach morskich został przyjęty do służby 14 grudnia 1934[6].

W 1935 „Gotland” dołączył do innych okrętów floty w jej codziennych operacjach pokojowych. W grudniu 1935 okręt udał się na pierwszą wizytę zagraniczną, w okresie przedwojennym często odbywał kurtuazyjne wizyty do innych krajów. W czerwcu i lipcu 1939 odwiedził na przykład Bordeaux i Southampton[6][7]. W momencie wybuchu II wojny światowej „Gotland” rozpoczął regularne patrole na Bałtyku oraz w rejonach Skagerraku i Kattegatu. W tym okresie użyteczność „Gotlanda” jako okrętu lotniczego była już praktycznie zerowa, zaokrętowane na nim wodnosamoloty były przestarzałe, a cały Bałtyk znajdował się w zasięgu samolotów bazujących na lotniskach lądowych, które miały znacznie lepsze osiągi. Niemniej „Gotland” kontynuował patrole, służąc także jako okręt szkolny[7].

Podczas II wojny światowej zamieniono wyposażenie lotnicze na HMS „Gotland” na uzbrojenie przeciwlotnicze. Na zdjęciu działa przeciwlotnicze HMS „Gotland” otwierają ogień

W czasie jednego z patroli, 20 maja 1941, z pokładu „Gotlanda” dostrzeżono niemieckie okręty „Bismarck” i „Prinz Eugen”. Wiadomość o niemieckich okrętach została przekazana brytyjskiemu attaché morskiemu, który z kolei przekazał tę informację do Admiralicji, była to pierwsza wiadomość, jaką otrzymali Brytyjczycy wskazująca, że „Bismarck” i „Prinz Eugen” znajdowały się w drodze na Atlantyk[7].

W 1943 „Gotland” został przebudowany na krążownik przeciwlotniczy. Z okrętu usunięto katapultę oraz całe wyposażenie lotnicze i obsługi samolotów. Na tylnym pokładzie zamontowano dodatkowe uzbrojenie przeciwlotnicze - cztery podwójne armaty Bofors 40 mm L/56 i dwa pojedyncze działka Oerlikon 20 mm. Przebudowa okrętu zakończyła się w kwietniu 1944[7][8].

Po zakończeniu II wojny światowej „Gotland” kontynuował tradycję kurtuazyjnych wizyt do zagranicznych portów[7][8].

W 1953 okręt przeszedł kolejną modernizację. Zdemontowano z niego wszystkie armaty 75 mm i karabiny maszynowe, zmniejszono liczbę działek 25 mm z sześciu na dwa (pozostałe dwa przeniesiono na przednią wieżę 152 mm). Zamontowano za to cztery pojedyncze armaty Bofors 40 mm w nowszej wersji L/70[7][8]. Okręt otrzymał nowoczesne wyposażenie elektroniczne w postaci brytyjskich radarów typu 262 i 293 oraz sonaru typu 144. Tak zmodernizowany „Gotland” otrzymał nową funkcję jako okrętu kierującego samolotami myśliwskimi[8].

W 1956 okręt udał się w ostatni rejs zagraniczny i do 1960 pozostawał już tylko na szwedzkich wodach przybrzeżnych. „Gotland” został wycofany do rezerwy, sprzedany na złom w 1962 i złomowany rok później[7][8].

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Wodnosamolot Hawker Osprey na katapulcie gotowy do wystrzelenia z pokładu HMS „Gotland”

Flygplankryssare „Gotland” był okrętem o wyporności pełnej wynoszącej 5.550 ton (wyporność standardowa wynosiła 4570 ton), długości 134,7 metrów, szerokości 15,4 m i zanurzeniu 4,5 m[3][5]. Okręt był bardzo lekko opancerzony, główne wieże miały pancerz o grubości do 50 mm, magazyny amunicji były chronione pancerzem od 25 do 50 mm, pancerz na głównym pokładzie miał grubość od 30 do 50 milimetrów. Główne uzbrojenie artyleryjskie umieszczone było w dwóch wieżach, po dwie armaty każda i dwóch pojedynczych kazamatach. Maksymalny kąt podniesienia armat umieszczonych w wieżach wynosił 60° co przynajmniej teoretycznie umożliwiało ich wykorzystanie jako armat przeciwlotniczych[3]. Armaty w kazamatach miały znacznie bardziej ograniczony kąt podniesienia (30°), a także miały bardziej ograniczone pole ostrzału w poziomie. Maksymalna donośność armat wieżowych wynosiła 25.000 m, a kazamatowych - 20.000 m. Dodatkowe uzbrojenie stanowiły cztery armaty przeciwlotnicze Bofors 75 mm (dwie pojedyncze i jedna podwójna), sześć działek Bofors 25 mm i cztery karabiny maszynowe 8 mm[5][6].

Na wysokości śródokręcia zamontowano dwie potrójne wyrzutnie torpedowe (po jednej na każdej burcie) kalibru 530 mm[5].

Okręt mógł przenosić 80-100 min składowanych na pokładzie rufowym[5][6].

Zespół napędowy okrętu stanowiły cztery kotły parowe i dwie turbiny o łącznej mocy 33.000 shp. Prędkość maksymalna „Gotlanda” wynosiła 27,5 węzła przy 300 obrotach na minutę. Zapas paliwa wynosił 800 ton co pozwalało okrętowi na pokonanie 4.000 mil przy prędkości ekonomicznej 12 węzłów[6].

Rufowa część pokładu była przykryta gładkim pokładem lotniczym, na rufie znajdował się dźwig do podnoszenia wodnosamolotów z wody. Katapulta o długości 22 m pozwalała na wyrzucanie w powietrze samolotów co dwie minuty[6].

Wyposażenie lotnicze stanowiły angielskie wodnosamoloty Hawker Hart w wersji morskiej znanej jako Hawker Osprey. Na pokładzie okrętu można było składować 8 samolotów, a pod pokładem - 3, niemniej Szwecja zakupiła tylko sześć samolotów tego typu[5][6]. W szwedzkiej wersji morskiej samoloty napędzane były zbudowanymi lokalnie silnikami gwiazdowymi Nohab Mercury II i znane były jako S.9[7].

Ocena okrętu[edytuj | edytuj kod]

Pokład lotniczy na HMS „Gotland” znajdujący się na rufie okrętu, zdjęcie wykonano w 1936 roku

Po jego wodowaniu „Gotland” wzbudził zainteresowania i uważany był za nowoczesny i udany okręt wojenny, ale opinie te zostały zweryfikowane już w czasie jego eksploatacji[7][8]. Jako krążownik lekki był on znacznie słabiej uzbrojony i opancerzony niż współczesne mu jednostki tego typu, a jako tender wodnosamolotów miał zbyt skromne wyposażenie lotnicze. Samoloty Hawker Osprey były przestarzałe już w momencie wejścia „Gotlanda” do służby i w praktyce nie byłyby w stanie wykonać stawianych przed nimi zadań w obliczu nowoczesnych samolotów nieprzyjaciela[7][9]. Dwie armaty umieszczone w kazamatach miały bardzo ograniczony kąt ostrzału, a doświadczenia praktyczne na okrętach innych państw pokazały, że kazamaty były często zalewane w trudnych warunkach pogodowych[9].

Hybrydowa konstrukcja okrętu „trzy-w-jednym” (krążownik, stawiacz min, tender wodnosamolotów) wymusiła na jego projektantach szereg kompromisów, w rezultacie „Gotland” nie prezentował pełnej wartości bojowej jako żaden z tej klasy okrętów[7][9].

Przypisy

  1. R. D. Layman, S. McLaughlin, The hybrid..., s. 39
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 R. D. Layman, S. McLaughlin, The hybrid..., s. 40
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 A. Prestown, Worst..., s. 108
  4. R. D. Layman, S. McLaughlin, The hybrid..., ss. 40-41
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 R. D. Layman, S. McLaughlin, The hybrid..., s. 41
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 A. Prestown, Worst..., s. 109
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 R. D. Layman, S. McLaughlin, The hybrid..., s. 42
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 A. Prestown, Worst..., s. 110
  9. 9,0 9,1 9,2 A. Prestown, Worst..., s. 111

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anthony Preston: The World's Worst Warships. Londyn: Conway Maritime Press, 2002, s. 108-111. ISBN 0851777546.
  • RD Layman: The Hybrid Warship. Londyn: Conway Maritime Press, 1991, s. 39-42. ISBN 0851775551.