HMS Swift (1910)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
HMS Swift
HMS Swift
Klasa niszczyciel (lider)
Historia
Stocznia Cammell Laird, Birkenhead
Położenie stępki 1905
Wodowanie 7 grudnia 1907
 Royal Navy
Wejście do służby sierpień 1910
Wycofanie ze służby grudzień 1921
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 1825 ts konstrukcyjna
2170 ts normalna
2390 ts pełna
Długość 107,8 m
Szerokość 10,4 m
Zanurzenie 3,2 m
Napęd
12 kotłów parowych, 4 turbiny o łącznej mocy 30 000 shp
Prędkość 35 węzłów
Uzbrojenie
1910:
4 działa kal. 102 mm
2 wyrzutnie torped kal. 457 mm
1917:
1 działo kal. 152 mm
2 działa kal. 102 mm
2 wyrzutnie torped kal. 457 lub 533 mm
Załoga 126

HMS Swift − brytyjski wielki niszczyciel z pierwszych lat XX wieku i okresu I wojny światowej, pierwszy na świecie okręt określany jako lider niszczycieli. Jedyny okręt swojego typu i jedyny przedstawiciel klasy liderów wprowadzony do służby w Royal Navy do czasu rozpoczęcia działań wojennych w 1914 roku. Uczestniczył w akcjach na Morzu Północnym i w kanale La Manche, w tym bitwie w Cieśninie Kaletańskiej w 1917 roku. Po wojnie został odstawiony do rezerwy i wycofany w 1921 roku.

Projektowanie i budowa[edytuj | edytuj kod]

Koncepcja lidera powstała pod koniec 1904 roku, jako jedna z nowych idei ówczesnego pierwszego lorda morskiego Admiralicji, admirała Johna Fishera. Miał to być okręt zdolny do przejęcia części zadań dotychczas wypełnianych przez krążowniki lekkie, przede wszystkim dowodzenia zespołami niszczycieli i torpedowców. Według Fishera miał także wypełniać funkcje rozpoznawcze na rzecz floty[1]. Musiała być to więc jednostka znacznie większa od ówczesnych niszczycieli, posiadająca odpowiednie pomieszczenia dla oficera dowodzącego flotyllą i jego sztabu, równie szybka i dobrze uzbrojona[2]. Na żądanie Fishera w 1905 roku opracowano wstępne projekty kilku konstrukcji o znacznie powiększonych w stosunku do dotychczas budowanych niszczycieli rozmiarach, napędzanych turbinami parowymi o dużej mocy, mających nadawać okrętowi prędkość maksymalną ponad 36 węzłów. Na ich podstawie ogłoszono konkurs ofert wśród prywatnych stoczni, specjalizujących się w budowie podobnych jednostek. Aprobatę Admiralicji zyskał projekt stoczni Cammell Laird & Co. w Birkenhead, wprowadzono jednak do niego pewne modyfikacje, polegające głównie na wzmocnieniu uzbrojenia artyleryjskiego. Dla okrętu przewidziano początkowo nazwę "Flying Scud"[3], prace stoczniowe rozpoczęto w grudniu 1906 roku[4].

Wodowanie okrętu, pod nazwą zmienioną na "Swift", nastąpiło 7 grudnia 1907 roku[3]. Próby jednostki, prowadzone w latach 1908–1910 wykazały, że założenia projektowe dotyczące prędkości maksymalnej były zbyt optymistyczne[1]. Na testach przekroczono 35 węzłów, ale ceną za to było olbrzymie, jak na jednostkę tej wielkości, zużycie paliwa, wynoszące 27,5 tony na godzinę[3]. W bezskutecznych próbach osiągnięcia prędkości kontraktowej 36 węzłów wypróbowano aż 26 śrub napędowych[5]. Okręt wykazywał nie najlepsze właściwości morskie, miał skłonność do mokrej żeglugi, co utrudniało nawigację i użycie uzbrojenia zainstalowanego na pokładzie dziobowym[6] i wykluczało możliwość zastosowania jednostki zgodnie z pierwotną koncepcją Fishera[1]. Ogólny koszt budowy wyniósł 233 764 funtów[3] (inne źródło: 236 764 funtów[6]) – kilkakrotnie (do siedmiu razy[2]) więcej od zwykłych niszczycieli. Admiralicja zgodziła się ograniczyć kary umowne za niższą prędkość i opóźnienie w ukończeniu do 5000 funtów. Mimo nieosiągnięcia nawet prędkości 36 węzłów, lord Fisher rozsiewał pogłoski do prasy o przekroczeniu przez okręt prędkości 38 węzłów, co było później mylnie przytaczane w różnych źródłach[6].

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Przy długości całkowitej 107,8 m oraz szerokości maksymalnej 10,4 m, wyporność konstrukcyjna lidera wynosiła 1825 ton angielskich (ts) (normalna – 2170 ts, pełna – 2390 ts[3]), około dwukrotnie więcej niż równolegle budowane klasyczne niszczyciele[2], a zanurzenie 3,2 m[3]. Aż do drugiej połowy lat 30. XX wieku "Swift" pozostawał największym zbudowanym w Wielkiej Brytanii przedstawicielem swojej klasy[7]. Wzniesiony pokład dziobowy kończył się uskokiem na wysokości nadbudówki, której konstrukcja została powiększona i wzmocniona w 1916 roku[3]. Etatowa załoga określana była na 126 oficerów, podoficerów i marynarzy[8], w przypadku pełnienia funkcji jednostki flagowej wzrastała do 134 osób[6].

Napęd okrętu stanowiły cztery turbiny parowe Parsonsa o łącznej projektowanej mocy 30 000 shp, zasilane w parę przez dwanaście kotłów opalanych paliwem płynnym[3]. Według założeń projektowych tak skonfigurowana siłownia miała zapewnić prędkość maksymalną 36 węzłów[2]. Spaliny z kotłowni odprowadzane były przez trzy szerokie kominy[2]. Zapas paliwa płynnego wynosił, według różnych źródeł, 180[2] lub 282 tony[3].

W pierwszej konfiguracji uzbrojenia "Swift" dysponował czterema działami BL Mk VIII L/40 kal. 102 mm, z których dwa były ustawione obok siebie na podwyższonym pokładzie dziobowym, a dwa w osi symetrii okrętu na rufie, oraz dwoma wyrzutniami torpedowymi kal. 457 mm[3]. Uzbrojenie to było dość słabe, jak na okręt tej wielkości[4]. Po przebudowie w 1917 roku w miejsce dział dziobowych ustawiono jedno działo BL Mk XII L/45 kal. 152 mm[3] (był to jedyny w historii Royal Navy niszczyciel uzbrojony w działo tego kalibru[9]), zaś – według jednego ze źródeł – wyrzutnie torpedowe wymieniono na większe, o kalibrze 533 mm[2]. Dodano też na rufie działo przeciwlotnicze 57 mm (6-funtowe) i działo automatyczne 40 mm ("pom-pom")[10]. Po uszkodzeniach w kwietniu 1917 zamieniono ponownie działo 152 mm, które nie sprawdzało się na okrętach tej wielkości i oślepiało w nocy obsadę mostka, na dwa działa 102 mm Mk V[10].

Służba operacyjna[edytuj | edytuj kod]

Do wybuchu I wojny światowej "Swift" pozostawał jedynym specjalnie zaprojektowanym liderem niszczycieli w służbie Royal Navy[11]. W 1912 roku został przewodnikiem 4. Flotylli Niszczycieli (Torpedo Boat Destroyer Flotilla) i wraz z nią wszedł w skład Grand Fleet w sierpniu 1914 roku[3], pełniąc wówczas rolę okrętu flagowego dowódcy flotylli, komandora C. J. Wintoura[12]. W pierwszej fazie działań wojennych, 16 października 1914 roku został wysłany na poszukiwanie rozbitków z zatopionego przez U-9 krążownika "Hawke", z których odnalazł 21[13]. W drugiej połowie 1915 roku, w związku z kłopotami, jakie sprawiał okręt w służbie na trudnym dla żeglugi akwenie Morza Północnego, został przeniesiony do Dover Patrol[3]. 20 kwietnia 1917 roku, dowodzony przez komandora porucznika A. M. Pecka, uczestniczył w bitwie w Cieśninie Kaletańskiej, zatapiając po ataku torpedowym niemiecki G 85 i współuczestnicząc w zatopieniu G 42[14]. Sam również odniósł poważne uszkodzenia, po remoncie powrócił do linii w lipcu 1917 roku[3].

Po zakończeniu wojny "Swift" został odstawiony do rezerwy i sprzedany do stoczni złomowej w grudniu 1921 roku[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 Eric W. Osborne: Destroyers: An Illustrated History of Their Impact. Santa Barbara, CA: 2005, s. 49. ISBN 1-85109-484-9.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Jim Crossley: British Destroyers: 1892-1918. s. 20.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 Robert Gardiner, Randal Gray (red.): Conway's All the World's Fighting Ships 1906-1921. London: 1986, s. 73. ISBN 0-85177-245-5.
  4. 4,0 4,1 Anthony Preston: The World's Worst Warships. s. 57.
  5. Anthony Preston: The World's Worst Warships. s. 57–58.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Anthony Preston: The World's Worst Warships. s. 58.
  7. Jim Crossley: British Destroyers: 1892-1918. s. 19.
  8. Anthony Preston: The World's Worst Warships. s. 60.
  9. Jim Crossley: British Destroyers: 1892-1918. s. 31.
  10. 10,0 10,1 Anthony Preston: The World's Worst Warships. s. 59.
  11. Jim Crossley: British Destroyers: 1892-1918. s. 28.
  12. Jan Gozdawa-Gołębiowski, Tadeusz Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Gdańsk: 1973, s. 548.
  13. Andrzej Perepeczko. Wojenne szczęście U-9. „Nowa Technika Wojskowa”, s. 61, maj 2000. ISSN 1230-1655. 
  14. Jim Crossley: British Destroyers: 1892-1918. s. 43.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]