Hafizullah Amin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Hafizullah Amin
Hafizullah Amin.jpg
Data i miejsce urodzenia 1 sierpnia 1929
Paghman
Data śmierci 27 grudnia 1979
Demokratyczna Republika Afganistanu Prezydent Demokratycznej Republiki Afganistanu
Przynależność polityczna Ludowo-Demokratyczna Partia Afganistanu
Okres urzędowania od 14 września 1979
do 27 grudnia 1979
Poprzednik Nur Mohammed Taraki
Następca Babrak Karmal
Demokratyczna Republika Afganistanu Premier Demokratycznej Republiki Afganistanu
Przynależność polityczna Ludowo-Demokratyczna Partia Afganistanu
Okres urzędowania od 27 marca 1979
do 27 grudnia 1979
Poprzednik Nur Mohammed Taraki
Następca Babrak Karmal
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Pałac Tadż-bek (1987). Siedziba i miejsce śmierci Amina

Hafizullah Amin (ur. 1 sierpnia 1929 w Paghman w prowincji kabulskiej, zm. 27 grudnia 1979 w Kabulu) – polityk afgański, współtwórca i przez krótki czas (1979) przywódca wspieranego przez ZSRR afgańskiego reżimu komunistycznego.

Wczesne lata życia[edytuj | edytuj kod]

Z pochodzenia etnicznego Pasztun. Pochodził z plemienia Ghilzaj, z klanu Charutich.

Ukończył wydział matematyki i fizyki na Uniwersytecie Kabulskim. W 1957 otrzymał stypendium na Columbia University w USA, gdzie studiował z przerwami do roku 1964.

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Kariera przed rewolucją[edytuj | edytuj kod]

W 1965 współzałożyciel Ludowo-Demokratycznej Partii Afganistanu. Po podziale partii w 1967, związany z jej bardziej radykalna frakcją Chalk. W 1969 został wybrany deputowanym do niższej izby parlamentu afgańskiego (Łolesi Dżirga) z okręgu wyborczego w Kabulu. W swych wystąpieniach na forum parlamentu ostro krytykował afgańską monarchię i domagał się demokratyzacji życia społeczno-politycznego w Afganistanie. W latach 1973-1977 kierował pracą konspiracyjną partii w siłach zbrojnych w ramach frakcji Chalk, a po ponownym zjednoczeniu LDPA w 1977 stał się trzecią osobą w ugrupowaniu i odpowiadał za całość kontaktów i zdobywanie sympatyków w armii afgańskiej.

„Rewolucja kwietniowa”[edytuj | edytuj kod]

27 kwietnia 1978, tuż przed swoim aresztowaniem przez policję, dał radykalnym oficerom sympatyzującym z LDPA sygnał do rozpoczęcia powstania antyprezydenckiego i prokomunistycznego zamachu stanu, tzw. rewolucji kwietniowej w wyniku której został zamordowany Muhammad Daud Chan.

W latach 1978-1979 kolejno: wicepremier i minister spraw zagranicznych (od 30 kwietnia 1978), szef afgańskiej służby bezpieczeństwa KAM i członek Rady Rewolucyjnej Demokratycznej Republiki Afganistanu (od 1 maja 1978), sekretarz LDPA (od września 1978), premier (od 28 marca 1979), minister obrony (od lipca 1979).

Przywódca Demokratycznej Republiki Afganistanu[edytuj | edytuj kod]

Dojście do władzy[edytuj | edytuj kod]

Zapewniając sobie wpływy w aparacie państwowym – w szczególności w policji, wojsku i środkach informacyjnych – doprowadził do konfrontacji z dotychczasowym przywódcą DRA Nur Mohammedem Tarakim i w wyniku tzw. rewolucji pałacowej, w czasie której zamordowano Tarakiego, od 16 września do 27 grudnia 1979 objął stanowisko sekretarza generalnego LDPA oraz przewodniczącego Rady Rewolucyjnej Demokratycznej Republiki Afganistanu, czyli de facto prezydenta Demokratycznej Republiki Afganistanu. Przyjął wówczas tytuł „Nieustraszonego Komendanta Rewolucji”.

Charakterystyka rządów[edytuj | edytuj kod]

W swojej polityce wewnętrznej przywiązywał w stosunku do swego poprzednika na stanowisku większą wagę do ducha klanowości – bardzo silnego w Afganistanie – niż do jedności rządzącej LDPA. Równocześnie postawił na drastyczne zaostrzenie represji, czym pogłębił antagonizm społeczeństwa do reżimu. Nieufny wobec afgańskiego otoczenia, obdarzał ogromnym zaufaniem przybyłych z ZSRR specjalistów. W obawie przed otruciem, zatrudnił w swojej rezydencji dwóch kucharzy z Uzbekistanu, również opiekę medyczną zapewniali mu lekarze radzieccy. Powszechnie uważany za polityka proradzieckiego, m.in. ze względu na udzielenie Rosjanom pewnych gwarancji w polityce zagranicznej, prowadził jednakże własną grę polityczną. Sądząc, że Związkowi Radzieckiemu, „ojczyźnie komunizmu”, trudno byłoby odmówić mu poparcia, Amin czuł się na tyle silnie i pewnie, że nie wahał się rozprawiać w stanowczy sposób z każdym swoim przeciwnikiem politycznym, a także wprost i równie stanowczo domagać się pewnych posunięć zarówno od ZSRR, państw socjalistycznych, jak również od USA. Pojawiające się na Kremlu podejrzenia o dążenie do pertraktacji z Waszyngtonem, a nawet o podjęcie współpracy z CIA oraz przeświadczenie, że jego radykalizm wywoła klęskę rewolucji w Afganistanie sprawiły (reżim nie radził sobie z powstaniem ludowym prowadzonym przez mudżahedinów), że Sowieci zdecydowali się ulokować w Kabulu bardziej umiarkowanego i sterowalnego człowieka.

Wkroczenie Sowietów do Afganistanu[edytuj | edytuj kod]

Podjęta 12 grudnia 1979 decyzja Moskwy o skierowaniu wojska do Afganistanu zakładała dwie fazy operacji:

  1. przetransportowanie armii pod pretekstem wsparcia dla reżimu Amina przed mudżahedinami,
  2. obalenie tymi siłami Amina i zastąpienie go nowym człowiekiem.

Na tym pierwotnie miała zakończyć się cała operacja afgańska. Zakładano, że pozbawiony radykalnego i nieprzewidywalnego przywódcy reżim będzie wstanie samodzielnie stłumić powstanie ludowe i przejąć kontrolę nad całym krajem (początkowo nie dopuszczano możliwości skierowania wojsk sowieckich do bezpośredniej walki z mudżahedinami). 23 grudnia KGB przerzuciło z Czechosłowacji do Afganistanu, szykowanego na osadzenie przez Moskwę w Kabulu, swojego wieloletniego agenta Babraka Karmala. Równocześnie uspokajano Amina, m.in. deklarując przyjęcie jego wytłumaczenia w sprawie śmierci Tarakiego, a także oszukując go w kwestii radzieckich intencji. 25 grudnia 1979 Amin zwrócił się do ZSRR z prośbą o interwencję w Afganistanie. Armia Radziecka natychmiastowo zaczęła przerzucać sprzęt i żołnierzy na kabulskie lotnisko Bagram i uporała się z tym już do następnego dnia. Ufający bezgranicznie w szczerość intencji radzieckich (poza przekonaniami komunisty-idealisty, w grę wchodziło tu przeświadczenie o interesie ZSRR w utrzymaniu go u władzy) Amin zezwolił rozlokować się elitarnemu batalionowi z Azji Środkowej (tzw. muzułmańskiemu) wokół własnej rezydencji. Sprawiło to, że Sowieci doskonale rozpoznali tajniki systemu bezpieczeństwa obiektu.

Obalenie Amina[edytuj | edytuj kod]

Nieudana próba otrucia[edytuj | edytuj kod]

27 grudnia 1979 Amin wydał obiad dla wszystkich członków rządu, podczas którego przedstawiał kwestię radzieckiego wsparcia. Jak się okazało, do stołu podano zatrute jedzenie i po zakończonym posiłku wszyscy spożywający wpadli w niedyspozycję, a wielu straciło przytomność. Najprawdopodobniej zorganizowali to Sowieci, którzy tym krokiem chcieli ułatwić sobie pojmanie lub zabicie afgańskiego przywódcy, sam Amin podejrzewał z kolei spisek ze strony ludzi Tarakiego. Otrucie nie udało się, gdyż Amina zdołali ostatecznie odratować mieszkający w jego rezydencji i niewtajemniczeni w spiski radzieccy lekarze. Szybkie ozdrowienie wiązało się też z tym, że Amin zwykł odżywiać się skromnie, przez co przyjął małą ilość trucizny[1].

Szturm na rezydencję i zamordowanie Amina[edytuj | edytuj kod]

Wieczorem siły radzieckie przystąpiły do zbrojnego obalenia dyktatora (operacja „Sztorm-333”). Około 19.30 sowieccy komandosi wysadzili w powietrze pocztę, dając pozostałym oddziałom sygnał do ataku i równocześnie niszcząc łączność telekomunikacyjną Kabulu. Zaatakowano najważniejsze gmachy stolicy Afganistanu, a główne uderzenie poszło na siedzibę Amina. Po długiej wymianie ognia, Sowieci wtargnęli do pałacu i walki przeniosły się do jego wnętrza. Walka była chaotyczna, a przeciwnicy mieli problemy z rozróżnianiem się – sowieccy komandosi ubrali się dla kamuflażu w afgańskie mundury, z kolei Afgańczycy używali broni produkcji radzieckiej. Amin przez cały czas przekonany był, że szturm podjęły zbuntowane oddziały afgańskie i liczył na pomoc ze strony Armii Radzieckiej. Wkrótce jednak dowódca straży przedstawił mu uzyskane drogą radiową informacje ze Sztabu Generalnego o trwających walkach w mieście oraz o pozostaniu wszystkich jednostek afgańskich na swoich pozycjach i braku sygnałów o jakimkolwiek buncie. Gdy zasugerował, że ataku dokonali Sowieci, Amin rzucił w niego popielniczką i krzyknął: „To niemożliwe! Kłamiesz!”[2]. Następnie wybiegł z gabinetu na korytarz. Tam znaleziono go później martwego, leżącego w kałuży krwi wraz z nieżywym pięcioletnim synem. Według relacji lekarzy radzieckich, kryjących się przed obstrzałem za meblami w tym samym pomieszczeniu, płaczące dziecko na widok ojca podbiegło do niego i złapało go za nogi; obaj zapewne wpadli w ogień krzyżowy[3]. Prawdopodobnie zostali zabici przez żołnierzy radzieckiej jednostki specjalnej Specnazu KGB „Alfa”. Podczas szturmu na pałac prezydencki zginęło 200 gwardzistów afgańskich oraz dowódca komandosów radzieckich, pułkownik Bojarinow (zastrzelony przypadkiem przez własnych żołnierzy). Była to ewidentna egzekucja polityka, który mógł zagrozić interesom sowieckim w Afganistanie. Nowym przywódcą Afganistanu został namaszczony przez Moskwę Babrak Karmal.

Po zakończeniu szturmu na pałac, jeden z członków opozycyjnej frakcji komunistów afgańskich zażądał formalnego wyroku śmierci na Aminie „w imieniu Partii i ludu”. Pomimo że Hafizullach Amin już nie żył, do martwego ciała „dla zasady” oddano kilka strzałów.

Quote-alpha.png
Grupa KGB systematycznie opanowywała I piętro, wrzucając granaty do każdego pokoju. Amin, z pomocą radzieckich lekarzy, zdołał się podnieść i próbował się schronić za cienkim drewnianym słupem, przyciskając do siebie pięcioletniego syna. Lekarze, słysząc krzyki radzieckich żołnierzy, pozostawili pacjenta jego losowi. Parę chwil później Amin został ciężko ranny odłamkami granatu; dosięgły go też kule. Ale coup de grace zadali mu dopiero zwolennicy Tarakiego, ściągnięci przez KGB: podziurawili kulami ciało swojego wroga jak rzeszoto[4].

Przypisy

  1. Michael Dobbs, Precz z Wielkim Bratem. Upadek imperium radzieckiego, Poznań 1998, s. 40.
  2. Ibidem, s. 42.
  3. Ibidem, s. 43.
  4. Steven J. Zaloga, Berety z gwiazdami. Radzieckie wojska powietrznodesantowe, Warszawa 2003.