Halicz (miasto)

Halicz Галич
Herb Halicza
Państwo	Ukraina
Obwód	iwanofrankowski
Powierzchnia	24,67 km²
Wysokość	222 m n.p.m.
Populacja (2004) • liczba ludności • gęstość	6 406 259,7 os./km²
Nr kierunkowy	+380
Kod pocztowy	77100
Położenie na mapie Ukrainy Halicz
49°07′30.08″N 24°43′46.85″E
Multimedia w Wikimedia Commons

Halicz (ukr. Галич, łac. Halicia gr. Halia Ὑλαίη) – miasto w w obwodzie iwanofrankowskim Ukrainy, nad Dniestrem.

Liczy 6,4 tys. mieszkańców (2004), dokładne dane o liczbie mieszkańców nie są znane ze względu na b. wysoki odsetek emigracji zarobkowej. Przemysł spożywczy, drzewny i materiałów budowlanych.

Historia

W najstarszej kronice kronikarza ruskiego Nestora z roku 981 znajduje się pierwsza wzmianka o terenach, na których położony był Halicz: "poszedł Włodzimierz na Lachów i zajął im grody ich Przemyśl, Czerwień i inne grody mnogie, które i do dziś są pod Rusią". Informacja ta wskazuje na prawdopodobieństwo, że tereny te do 981 roku należały do Państwa Mieszka I.

Od 1199 stolica Rusi Halicko-Wołyńskiej, jedno z największych miast Rusi Kijowskiej. Od roku 1206 królestwo halicko-włodzimierskie pod berłem króla Węgier Andrzeja II. W 1241 zniszczone przez mongolskie oddziały Batu-chana. Od roku 1340 ponownie w Polsce, przyłączone przez spadkobranie przez Kazimierza Wielkiego, wuja ostatniego księcia halicko-włodzimierskiego Jerzego II Trojdenowicza. W okresie I Rzeczypospolitej - ziemia halicka, województwo ruskie. Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r. w zaborze austriackim powiat halicki. Za czasów II Rzeczypospolitej - województwo stanisławowskie.

Halicz i okolice, rok 1889

W 1367 w Haliczu utworzono arcybiskupstwo rzymskokatolickie przeniesione następnie przez błogosławionego Jakuba Strzemię do Lwowa, zaś w 1370 prawosławne.

Od średniowiecznej łacińskiej nazwy Halicza-Galicia pochodzi późniejsza zaborcza nazwa - Galicja.

Kalendarium

Lędziania

• Lędzianie

Państwo Wielkomorawskie

• IX wiek Państwo wielkomorawskie
  • przed 895 rokiem - według Gesta Hungarorum Almos (ojciec Arpada) zdobywa (bezkrwawo) Halicz, gdzie przebywa jakiś czas, zabierając na zakładników synów halickiej arystokracji; kronika nie podaje dokładnej daty, ale musiało to być przed śmiercią Almosa w 895 r.
  • rok 898 pierwsza wzmianka o grodzie autorstwa nieznanego z imienia kronikarza, z zapisu wynika, że w Haliczu przebywali Węgrzy

Państwo Mieszka I

• rok 981 pierwsza wzmianka w latopisie kronikarza ruskiego Nestora o terenach, na których położony był Halicz: poszedł Włodzimierz na Lachów i zajął im grody ich Przemyśl, Czerwień i inne grody mnogie, które i do dziś są pod Rusią

Ruś Kijowska

• od roku 981 w składzie Rusi Kijowskiej
  • rok 1054 początek rozbicia dzielnicowego na Rusi

Księstwo Halickie

• od 1054 do 1340 Księstwo Halickie:
  • 1097 na skutek ugody w Lubeczu gród dostaje się pod rządy Rościsławowiczów
  • lata 1099, 1206, (1149–1152), (1214–1220, 1227–1229 okres wpływów węgierskich
  • w roku 1018 r. odzyskał te tereny Bolesław Chrobry. Polska ponownie utraciła je w roku 1031. Z powrotem przyłączył je Bolesław Szczodry w 1069 r. Znów utracił te ziemie Władysław Herman
  • 1187 pod panowaniem Jarosława Ośmiomysła (myślący za ośmiu) 1153-1187)
  • 1206 król Węgier Andrzej II zostaje obrany królem Halicza i Włodzimierza, po łacinie "Rex Galiciae et Lodomeriae" - okres panowania jeden rok
  • 1208 - Igorewicze siewierscy (Rościsław, Roman, Światosław) mordują w Haliczu 500 najważniejszych bojarów wołyńskich
  • W roku 1210 król Andrzej II postanowił zastąpić panującego w Haliczu Włodzimierza swoim podopiecznym starszym synem Romana – Danielem
  • rok 1238 na tronie w Haliczu zasiadł Daniel Halicki
  • od 1239 pod panowaniem księcia halickiego Kolomana, brata króla Węgier Beli IV
  • okres od 1239 - 1339 pod zwierzchnictwo lenne chanatu tatarskiego
  • od roku 1323 pod panowaniem księcia Jerzego II

herb miasta Halicz XIV wiek

Królestwo Polskie

• od 1349 Halicz formalnie zostaje przyłączony prawem dziedzicznym po Bolesławie Trojdenowiczu do królestwa Kazimierza Wielkiego, co skutkuje zrzucenie zależności lennej od chanatu tatarskiego
• lata 1378–1387 (Ludwik Węgierski) podporządkowanie władzy starostów węgierskich, książę Władysław Opolczyk namiestnikiem Rusi z ramienia króla Ludwika (króla Polski i Węgier)
• 1367 zostają nadane Haliczowi prawa miejskie magdeburskie
• 1367 w Haliczu utworzono arcybiskupstwo rzymskokatolickie
• 1370 powstaje arcybiskupstwo prawosławne
• W roku 1375 dzięki interwencji biskupa przemyskiego Eryka z Winsen w Awinionie papież Grzegorz XI utworzył metropolię w Haliczu podporządkowując jej diecezje w Przemyślu, Włodzimierzu i Chełmie. Na początku XV wieku metropolię przeniesiono do Lwowa
• W roku 1391 Jakub Strzemię otrzymuje papieską nominację na arcybiskupa z siedzibą w Haliczu, po jego śmierci w roku 1409 arcybiskupstwo zostaje przeniesione do Lwowa
• 1564 Sejm Polski wydaje Konstytucję na podstawie której powstaje odrębny sejmik dla ziemi halickiej, województwa ruskiego (powiat halicki, trembowelski, kołomyjski)
• król Stefan Batory osadza w mieście Karaimów
• 1621 Tatarzy niszczą miasto
• 1624, 20 czerwca hetman Stanisław Koniecpolski zwycięża Tatarów w pobliżu miasta w Bitwie pod Martynowem
• 1649 wojska Kozaków zdobywają i niszczą miasto
• 1676 wojska turecko-tatarskie ponownie niszczą Halicz
• 1765 starostą halickim był Franciszek Ksawery Branicki, w mieście znajdowało się 110 domów oraz trzy kościoły
• 1772 podczas rozbiorów Polski austriackie wojska Marii Teresy zajmują miasto

zabór austriacki

• od 1772 - 1914, austriacka Prowincja Galicja, powiat halicki
• rok 1870 miasto liczy 4142 mieszkańców, z tych 1609 obrządku rzym. kat., 1690 gr.kat, 4 ormiańskiego katolickiego oraz 839 mojżeszowego^{[potrzebne źródło]}

woj. stanisławowskie, II Rzeczpospolita

II Rzeczpospolita

• od 1918 - 1939, województwo stanisławowskie II Rzeczpospolita
  • rok 1919 walki polsko-ukraińskie o Halicz i ziemię halicką
  • 16 września 1920 - w czasie wojny z Rosją sowiecką na północny wschód od miasta miała miejsce Bitwa pod Dytiatynem
  • 11 czerwca 1927 odbyła się w Haliczu Konferencja Gmin Karaimskich
  • wrzesień 1939 w mieście stacjonuje GO "Dniestr" gen. Maksymiliana Milana-Kamskiego
  • 18 września 1939 przez most w Haliczu przeprawia się w kierunku Stanisławowa płk Stanisław Maczek

ZSRR

• • jesień 1945 przymusowe wysiedlenie Polaków z Halicza

Ukraina

• rok 1991 miasto na Ukrainie

Zabytki

• zamek króla Kazimierza Wielkiego z XIV w., przebudowany przez Franciszka Corazziniego z Awinionu w XVII w., od zdobycia go przez Turków w roku 1676 w ruinie, część murów rozebrano na rozkaz Austriaków w roku 1796)
• kaplica katolicka pw. św. Katarzyny na zamku (w ruinie)
• kościół św. Stanisława z XVII wieku we wsi Szewczenkowe (3 km na pn-zach od miasta), ufortyfikowany, w stylu barokowym (w miejscu wcześniejszej cerkwi). Dawniej to miejsce nazywało się Święty Stanisław, a w pobliżu kościoła znajdował się klasztor Franciszkanów. Obecnie cerkiew św. Pantalejmona.
• kościół katolicki pw. Wniebowzięcia NMP z 1785 roku (obecnie kino)
• Cerkiew Narodzenia Pańskiego z 1825 r.
• cmentarz karaimski z XVII wieku
• most żelazny z 1910 roku projektu F. Zaliniewskiego z Krakowa
• ratusz miejski, wcześnie był to klasztor OO. Franciszkanów zamieniony przez władze austriackie pod koniec XVIII w. na magistrat
• zabudowa przyrynkowa

Zabytki we wsi Kryłos 6 km na pd od miasta:

• Grodzisko miasta Halicz IX-XIII wiek
• Fundamenty 14 cerkwi z XII-XIII wieku^{[potrzebne źródło]}
• Fundamenty katedry Uspieńskiej z XII wieku^{[potrzebne źródło]}
• Cerkiew Uspieńska z ok. 1584 r. z fundacji szlachcica Marka Szumlańskiego
• Kaplica św. Bazylego z XVI wieku
• Pałac metropolitów unickich XVII-XVIII wieku (ob. muzeum)
• Kurhan Hałczyna Mogiła z IX wieku
• skansen budownictwa drewnianego

Osoby związane z Haliczem

• Zygmunt Abrahamowicz (1923-1990) - orientalista i turkolog, archiwista
• Bolesław Jerzy II - do 1340 książę mazowiecki oraz książę halicko-wołyński
• Józef Boruwłaski - polski szlachcic, fenomen-karzeł
• Bolesław Nieczuja-Ostrowski - polski dowódca wojskowy, generał brygady Wojska Polskiego, honorowy obywatel Wolbromia, Elbląga i Krakowa
• Zachariasz Nowachowicz – przewodniczący gminy karaimskiej w dwudziestoleciu międzywojennym

Łaciński dekanat halicki, Archidiecezja lwowska

Bolechów, Bołszowce, Brzeżany, Bukaczowce, Bursztyn, Dolina, Halicz, Jezupol, Kałusz, Kuropatniki, Lipówka, Podhajce, Podilia, Pomorzany, Rohatyn, Słoboda.

metropolia halicka

• Metropolia halicka

Pobliskie miejscowości

• Stanisławów
• Jezupol
• Kałusz
• Monasterzyska
• Podhajce
• Żurawno

Zobacz też

• archidiecezja halicka, metropolia halicka
• Ruś Halicko-Wołyńska
• Bitwa pod Martynowem

Linki zewnętrzne

• Halicz, I Rzeczpospolita
• Galeria, m.in. ruiny zamku halickiego
• Zdjęcia z Halicza
• Historia Żydów w Haliczu na portalu Wirtualny Sztetl
• Halicz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III (Haag – Kępy) z 1882 r.
• Karaimi w Haliczu

Galeria

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
•