Halina Szwarc

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Halina Szwarc
Halina Kłąb
Data i miejsce urodzenia 5 maja 1923
Łódź
Data i miejsce śmierci 28 maja 2002
Warszawa
Zawód gerontolog, wykładowca akademicki
Tytuł profesor nauk medycznych
Alma Mater Akademia Medyczna w Poznaniu
Uczelnia Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski

Halina Szwarc de domo Kłąb (ur. 5 maja 1923 w Łodzi, zm. 28 maja 2002 w Warszawie[1]) - polska działaczka konspiracyjna z okresu II wojny światowej (pseudonim Ryszard, następnie Jacek II), profesor doktor medycyny, gerontolog, w latach 1970/1971 prorektor Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu II wojny światowej, mając 16 lat, zgłosiła się na ochotnika do pracy w konspiracji Związku Walki Zbrojnej Okręgu Łódzkiego. Z polecenia dowództwa podpisała volkslistę powołując się na niemieckie korzenie babki, dokończyła średnie wykształcenie już w niemieckiej szkole i w 1940 wyjechała na studia do III Rzeszy, podejmując jednocześnie pracę w wywiadzie ZWZ[2].

Działania wywiadowcze prowadziła m.in. w Wiedniu, Hamburgu, Berlinie i Monachium. Do jej największych sukcesów wywiadowczych należało ustalenie położenia obiektów wojskowych w Hamburgu, co umożliwiło aliantom ich zniszczenie, za co otrzymała angielskie odznaczenie. Następnie podjęła pracę w berlińskim Archiwum Medycyny Wojskowej, skąd pozyskiwała przekazywane aliantom informacje, na podstawie których można było wnioskować o rozmieszczeniu oddziałów niemieckich na froncie wschodnim.

Prowadziła również akcje dezinformacyjne wymierzone w niemiecką administrację oraz kolportaż prasy podziemnej na terenie Bawarii i Austrii w ramach Akcji N[3].

W 1944 została zatrzymana i przesłuchana po tym, jak posłużyła się fałszywą kartką żywnościową, ale nie zdekonspirowała się. W tym samym roku, po powrocie do rodzinnej Łodzi, aresztowana przez Gestapo pod zarzutem działalności konspiracyjnej, torturowana i skazana na śmierć przez rozstrzelanie jednak wyroku nie zdążono wykonać z powodu końca okupacji niemieckiej w Łodzi (19 stycznia 1945 r.). W tym czasie była przetrzymywana w więzieniu kobiecym przy obecnej ul. Gdańskiej 13 (Polizeigefängnis für Frauen; Polizeigefängnis Danzigerstrasse; Frauen-Gefängnis, Danzigerstrasse 13, Litzmannstadt)[4]. Uciekła podczas pieszej ewakuacji więźniarek tego więzienia (rozpoczętej ok. godz. 20.00 w dniu 17 stycznia), w dniu 18 stycznia, w okolicy Pabianic.

Po wojnie (w 1948 r.) ukończyła medycynę i rozpoczęła pracę w Klinice Akademii Medycznej w Poznaniu. Pomimo szykan UB, oskarżenia o kolaborację a następnie prześladowań przez reżim stalinowski za współpracę z Armią Krajową udało się jej z czasem kontynuować karierę naukową. W 1966 uzyskała tytuł profesora nauk medycznych. Od 1974 r. była członkiem Rady Naczelnej ZBoWiD.

W 1975 przy Centrum Medycznym Kształcenia Podyplomowego w Warszawie z jej inicjatywy powstał Uniwersytet Trzeciego Wieku będący pierwszą taką placówką w Polsce i jedną z pierwszych w Europie. Obecnie placówka nosi imię Haliny Szwarc.

Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2000 r. za wybitne zasługi dla rozwoju medycyny polskiej oraz w działalności społecznej na rzecz ludzi starszych została przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[5].

Pochowana została na cmentarzu na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie w grobie rodzinnym (kwatera 276, rząd V)[1]. W 2003 r. upamiętniono ją tablicą umieszczoną w murze dawnego więzienia na Radogoszczu[1].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Kolportaż prasy "N" w Reichu, [w:] "Akcja "N". Wspomnienia, 1941–1944. Warszawa, 1972, ss. 508–519.
  • Kobiece więzienie gestapo w Łodzi w ostatnim okresie okupacji. [w:] „Przegląd Lekarski – Oświęcim”, 1972, nr 1, ss. 14–21.
  • Rekreacja ruchowa osób starszych, praca zbiorowa / H. Szwarc, R. Wasilewska, T. Wolańska ; pod red. Teresy Wolańskiej, Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego, Warszawa, 1979.
  • Rekreacja ruchowa osób starszych, praca zbiorowa / pod red. Teresy Wolańskiej ; [aut.] H. Szwarc, R. Wasilewska, T. Wolańska, Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego, Warszawa, 1986.
  • Rekreacja i turystyka ludzi w starszym wieku, Halina Szwarc, Teresa Wolańska, Tadeusz Łobożewicz, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa, 1988, ISBN 8320207002
  • Wspomnienia z pracy w wywiadzie antyhitlerowskim ZWZ–AK. Wyd. 1, Warszawa, 1999, ISBN 8386842466.
  • Wspomnienia z pracy w wywiadzie antyhitlerowskim ZWZ–AK. Wyd. 2, Warszawa, 2008, ISBN 9788375430691.

Inspiracje[edytuj | edytuj kod]

Na motywach jej życia oraz pamiętnika Wspomnienia z pracy w wywiadzie antyhitlerowskim ZWZ-AK powstał w 2007 spektakl Teatru Telewizji Doktor Halina według scenariusza Grażyny Treli i Marcina Wrony w reżyserii Marcina Wrony, konsultacja historyczna Andrzej Krzysztof Kunert, IPN, Teatr TVP - Scena Faktu, który miał premierę 1 września 2008[6]. W 2008 r. spektakl ten został nagrodzony na 52 festiwalu produkcji telewizyjnych i radiowych The New York Festivals Srebrnym Światowy Medal w kategorii „dramat”[7][8] i wydany na DVD[9].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Elżbieta Adamczyk: Życie warte zachodu, Druga rocznica śmierci śp. prof. Haliny Szwarc. "Niedziela" (edycja łódzka) 2004 nr 23; niedziela.pl. [dostęp 2012-12-02].
  2. Lesiakowski Krzysztof, Halina Kłąb – „Jacek II” (1923–2002). Losy żołnierza wywiadu okręgu „Łódź” AK „Barka”. [w:] „Rocznik Łódzki”, t. 51, 2004, ss. 131–144.
  3. H. Sz., Kolportaż prasy "N" w Reichu, [w:] "Akcja "N". Wspomnienia, 1941 - 1944. Warszawa 1972, ss. 508 - 519.
  4. Janina Michowicz, Więzienie przy ul. Gdańskiej (1939–1945 r.) w świetle relacji byłych więźniarek. Obecnie jest to budynek Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi.
  5. M.P. z 2000 r. Nr 21, poz. 439
  6. Doktor Halina. tvp.pl, 17 stycznia 2008. [dostęp 2012-12-02].
  7. Nowy Jork: nagrody dla Sceny Faktu. tvp.pl, 26 stycznia 2009. [dostęp 2012-12-02].
  8. Prestiżowy sukces produkcji Telewizji Polskiej w Nowym Jorku. tvp.pl, 28 stycznia 2009. [dostęp 2012-12-02].
  9. Scena Faktu na DVD: „Doktor Halina”. tvp.pl, 9 września 2009. [dostęp 2012-12-02].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Michowicz Janina, Więzienie przy ul. Gdańskiej (1939–1945 r.) w świetle relacji byłych więźniarek. [w:] „Rocznik Łódzki”, 1969, tom XII (XVI).
  • Lesiakowski Krzysztof, Halina Kłąb – „Jacek II” (1923–2002). Losy żołnierza wywiadu okręgu „Łódź” AK „Barka”. [w:] „Rocznik Łódzki”, t. 51, 2004, ss. 131–144.
  • Halina Szwarc w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [dostęp 2012-12-02]
  • Małgorzata Piwowar: Dziewczyna silniejsza od gestapo. rp.pl, 28 sierpnia 2008. [dostęp 2012-12-03].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]