Hall XPTBH

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hall XPTBH
Hall XPTBH-2 w locie
Hall XPTBH-2 w locie
Dane podstawowe
Państwo Stany Zjednoczone
Producent Hall-Aluminum Aircraft Corporation
Typ wodnosamolot rozpoznawczo-bombowo-torpedowy
Konstrukcja dwusilnikowy średniopłat o konstrukcji metalowej
Załoga 4
Historia
Data oblotu 30 stycznia 1936
Wycofanie ze służby 21 września 1938
Egzemplarze 1
Liczba wypadków
 • w tym katastrof

1
Dane techniczne
Napęd 2 x Pratt & Whitney XR-1830-60
Moc 800 KM każdy
Wymiary
Rozpiętość 24,18 m
Długość 17,04 m
Wysokość 7,34 m
Powierzchnia nośna 76,9 m2
Profil skrzydła Clark YM
Masa
Własna 5439 kg
Startowa 9713 kg
Osiągi
Prędkość maks. 293 km/h
Prędkość przelotowa 274 km/h
Pułap 6218 m
Zasięg 4219 km (maksymalny), 1369 km (bojowy, z torpedą)
Dane operacyjne
Uzbrojenie
2-3 km 7,62 mm, 1 km 12,7 mm, jedna torpeda lub do 900 kg bomb
Użytkownicy
United States Navy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Hall XPTBH – prototypowy amerykański dwusilnikowy wodnosamolot zaprojektowany i zbudowany w latach 1936-37 zakładach Hall Aluminum Aircraft Corporation w odpowiedzi na rozpisany przez United States Navy (USN) konkurs na nowe samoloty bombowe i rozpoznawcze. Samolot miał nowatorską, aluminiową konstrukcję ale zdaniem USN jego osiągi nie spełniły minimalnych wymagań konkursu i samolot nie wszedł do produkcji seryjnej. Jedyny powstały prototyp służył w Naval Torpedo Station do testowania torped. Samolot został zniszczony w czasie huraganu w 1938.

Tło historyczne[edytuj | edytuj kod]

W marcu 1934 Bureau of Aeronautics (BuAer, dyrektorat USN ds. lotnictwa morskiego) rozpisało szereg konkursów na nowe samoloty, między innymi na samoloty rozpoznawczo-bombowe (scout bomber), torpedowo-bombowe (torpedo bomber), a także wodnosamolot torpedowy[1][2][3][4]. Według pierwszych specyfikacji BuAer, wodnosamolot miał mieć masę startową wynoszącą do 25 tysięcy funtów (ok. 11,400 kg), prędkość maksymalną 150 mil na godzinę (241 km/h), napęd miały stanowić dwa silniki Pratt & Whitney o mocy 800 KM dających samolotowi zasięg ponad 1000 mil morskich (1850 km)[5]. Samolot miał być w stanie przenieść dwie torpedy Mark 13 ważące ponad 800 kg każda lub cztery bomby 1000-funtowe (453 kg)[3][4][5]. Według sugestii BuAer, preferowaną konfiguracją wodnosamolotu samolotu była konstrukcja dwupływakowa z torpedami przenoszonymi wewnątrz kadłuba[2][4].

Do konkursów stanęło osiem firm w których zaprojektowano łącznie dziesięć samolotów, pięć jedno- i pięć dwupłatowców: Brewster SBA, Curtiss SBC, Douglas XTBD, Great Lakes XB2G, Great Lakes XTBG, Grumman XSBF, Hall XPTBH, Northrop BT (późniejszy SBD Dauntless), Vought SB2U i Vought XSB3U[6]. Głównymi konkurentami Halla XPTBH były Douglas XTBD i Great Lakes XTBG[7], XPTBH był jedynym wodnosamolotem zaprojektowanym do konkursu[6].

30 czerwca 1934 BuAer zamówiło jeden prototyp który otrzymał oznaczenie XPTBH-1 (numer seryjny BuA-9721)[8][9], wartość kontraktu wynosiła 309 tysięcy dolarów[9]. Oznaczenie samolot „PTB” („P” - patrol czyli rozpoznawczy/zwiadowczy, „T” - torpedo czyli torpedowy, „B” - bomber czyli bombowy, litera „X” oznaczała samolot eksperymentalny, a „H” była oznaczeniem wytwórni lotniczej Halla, liczba po oznaczeniu samolotu określała wersję samolotu) było jedynym trzyliterowym oznaczeniem nadanym samolotowi zaprojektowanemu dla USN w ramach systemu oznaczeń USN stosowanemu w latach 1922-1962[10][11][12].

Prace nad nowym samolotem od początku borykały się z różnymi problemami[9]. Już po podpisaniu kontraktu zakłady Halla wdały się w spór z BuAer co do interpretacji jego szczegółów dotyczących między innymi osiągów samolotu, w tym samym czasie firma przenosiła się z Buffalo do Bristolu w Pensywlanii co spowodowało następne opóźnienia[9]. Jeszcze przed ukończeniem pierwszej makiety samolotu w grudniu 1934 stało się oczywiste, że proponowana przez Halla konfiguracja samolotu nie dawała szans na osiągnięcie przez niego wymaganych minimalnych osiągów i ówczesny szef BuAer admirał Ernest King nakazał rozpoczęcie prac nad nową wersją samolotu[4][9].

Nowa konstrukcja która otrzymała oznaczenie XPTBH-2[4][8] różniła się znacząco od pierwszej wersji samolotu[9]. Maksymalna masa startowa została obniżona do 20 tysięcy funtów (ok. 9000 kg), uzbrojenie ofensywne miała stanowić tylko jedna torpeda przenoszona w komorze bombowej[4][9], zmniejszono także załogę z pięciu osób do czterech, zwiększono za to wymaganą prędkość maksymalną na 190 mil na godzinę (305 km/h) i zasięg do 1500 mil morskich (prawie 2800 km)[9].

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Hall XPTBH był jednopłatowym, dwusilnikowym wodnosamolotem ze skrzydłem w układzie średniopłata[9][13][14]. Skrzydła miały pojedyncze aluminiowe dźwigary o stopniowo zmniejszającej się średnicy wynoszącej 36 cali (91 cm) u nasady skrzydła i 8 cali (20 cm) na jego końcu[8][14]. Przy nasadzie skrzydła użyto profilu typu Clark YM 18% stopniowo zmieniającego się w kierunku końcówki skrzydła na Clark YM 10%[15].

Krawędź natarcia skrzydła była kryta aluminium[14], pozostała część skrzydła i powierzchnie sterowe były kryte płótnem[8][14]. Kadłub o konstrukcji półskorupowej był wykonany całkowicie z aluminium[14]. Do dźwigarów skrzydeł przymocowane były wsporniki aluminiowe na których końcach znajdowały się duże, także aluminiowe pływaki[8]. Konstrukcja kadłuba powstała na podstawie patentu 1847559 przyznanego Charlesowi Hallowi w kwietniu 1932 na „Metalową konstrukcję samolotu i tym podobne”[a][16].

W pierwszej wersji, i jak zamówiony przez USN, samolot miał być wyposażony w silniki gwiazdowe typu Wright R-1820[13]. Późniejsze opóźnienia związane z przeniesieniem fabryki Halla w nowe miejsce, problemami kontraktowymi i wątpliwościami co do przyszłych osiągów samolotu doprowadziły do zmian konstrukcyjnych polegających między innymi na niewielkim zmniejszeniu rozmiarów samolotu[9] i użyciu innych silników Pratt & Whitney Wasp XR-1830-60 o mocy 800 KM[9][13]. Zmiany konstrukcyjne spowodowały także zmianę oznaczenia samolotu na XPTBH-2[14]. Silniki napędzały trzypłatowe, metalowe śmigła Curtiss o zmiennym skoku[13][17].

Załogę samolotu stanowiły cztery osoby - pilot, drugi pilot/nawigator/bombardier, mechanik i radiotelegrafista[13]. Z wyjątkiem pilota pozostali członkowie załogi mieli podwójne zadania - każdy z nich obsługiwał także jedno stanowisko strzeleckie[13]. Samolot miał dobre uzbrojenie obronne według ówczesnych standardów[14]; w dziobie znajdowała się mechaniczna wieżyczka uzbrojona w pojedynczy karabin maszynowy 7,62 mm, na grzebiecie samolotu znajdowało się stanowisko strzeleckie wyposażone w ręcznie kierowany podwójny karabin maszynowy 7,62 mm (inne źródła podają pojedynczy karabin maszynowy na tym stanowisku[13]), pod kadłubem znajdowało się jeszcze jedno stanowisko obronne z ręcznie kierowanym karabinem maszynowym 12,7 mm[14]. Samolot przenosił w komorze bombowej wewnątrz kadłuba jedną torpedę Mark 13 lub do 2000 funtów (909 kg) bomb[8][17]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Hall XPTBH-2 na wodzie

Dokładna chronologia oblatania i dostarczenia samolotu do rąk USN nie jest niejasna i różnie podawana we współczesnych źródłach. Samolot został najprawdopodobniej oblatany w lutym 1937[9] przez doświadczonego pilota Billa McAvoya[13][14], data pierwszego lotu podawana jest na 30 stycznia[4] ale według wielu źródeł 30 stycznia miało miejsce przekazanie samolotu do rąk USN[8][18][19] (jedno źródło związane bezpośrednio z USN jako datę przekazania samolotu podaje już 17 grudnia 1936[20]). Po oblataniu go w fabryce samolot został przekazany do bazy Naval Support Facility Anacostia w Anacostia w kwietniu 1937[4], wcześniej w tym miesiącu miała się też odbyć publiczna prezentacja samolotu w fabryce Halla w Bristolu[14].

XPTBH został oblatany w przez doświadczonego pilota Billa McAvoya[13][14]. W czasie oblatywania samolotu odkryto, że z powodu dużej powierzchni pływaków samolot słabo odpowiadał na działanie lotek w skręcie, problem został rozwiązany poprzez powiększenie powierzchni steru poziomego[14]. Charakterystyka startu i lądowania samolotu na wodzie była określana jako znakomita[21]. W czasie testów wyszły na jaw poważne problemy z pomocniczym podwoziem wodnosamolotu służącym do wyciągania go na ląd (beaching gear) które okazało się być bardzo trudne w użyciu w prawie każdych warunkach[21].

Pomimo, że XPTBH-2 spełnił wszystkie teoretycznie wyliczone dla niego osiągi i ogólnie został oceniony bardzo pozytywnie w tracie jego oblatywania[8][21] to nie dało mu się uzyskać wymaganych przez BuAer prędkości maksymalnej i minimalnej prędkości ataku[9]. Dodatkowo według BuAer, lotnictwo USN nie było już wówczas zainteresowane „pełnomorskim samolotem torpedowo-bombowym” (seagoing torpedo-bomber) i dla takiego samolotu nie przewidziano żadnej roli[14]. XPTBH był krytykowany także za to, że jako wodnosamolot mógł operować tylko i wyłącznie z powierzchni wody i nie nadawał się do użycia z lotniskowców[7] oraz za to, że jako uniwersalna konstrukcja „trzy w jednym” miał gorsze osiągi od samolotów zaprojektowanych specjalnie do pojedynczych zadań[22].

Ostatecznie BuAer ogłosiło latem 1937 przyjęcie XPTBH-2 na służbę serią komunikatowych prasowych o „rewolucyjnych osiągach” nowego samolotu[9] ale nie zdecydowało się na rozpoczęcie produkcji seryjnej[13][21], dyrekcja zakładów Halla brak zamówienia na samolot obwiniała raczej na rozgrywki polityczne wewnątrz USN[21].

Po zakończeniu programu testowego XPTBH-2 został przekazany do bazy Naval Torpedo Station w Newport gdzie brał udział w eksperymentach z torpedami lotniczymi[9]. Służba samolotu doszła końca kiedy został on zniszczony 21 września 1938 w czasie Wielkiego Huraganu w Nowej Anglii[13][21]. Był to ostatni samolot zaprojektowany w zakładach Halla[21][23]. Firma zajmowała się produkcją zaprojektowanych wcześniej samolotów Hall PH do 1941[24] (od sierpnia 1940 jako część firmy Consolidated Aircraft przez którą została wykupiona[22][23]).

Uwagi

  1. Metallic construction for aircraft and the like

Przypisy

  1. Richard S. Dann: Grumman Biplane Fighters in Action. s. 20.
  2. 2,0 2,1 William F. Trimble: Attack From the Sea. s. 13.
  3. 3,0 3,1 E. R. Johnson: United States Naval Aviation, 1919-1941. s. 138.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 E. R. Johnson: United States Naval Aviation, 1919-1941. s. 162.
  5. 5,0 5,1 William F. Trimble: Attack From the Sea. s. 13-14.
  6. 6,0 6,1 Thomas Doll: SB2U Vindicator in Action. s. 4.
  7. 7,0 7,1 Barrett Tillman: TBD Devastator Units of the US Navy. s. 7.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 John Wegg: General Dynamics Aircraft And Their Predecessor. s. 115.
  9. 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 9,12 9,13 9,14 William F. Trimble: Attack From the Sea. s. 14.
  10. Gordon Swanborough, Peter M. Bowers: United States Navy Aircraft Since 1911. s. 8.
  11. Harold H. Kelly, William A. Riley: Enlisted Naval Aviation Pilots. s. 35.
  12. Walter J.Boyne: The Best of Wings Magazine. s. 59.
  13. 13,00 13,01 13,02 13,03 13,04 13,05 13,06 13,07 13,08 13,09 13,10 John Wegg: General Dynamics Aircraft And Their Predecessor. s. 114.
  14. 14,00 14,01 14,02 14,03 14,04 14,05 14,06 14,07 14,08 14,09 14,10 14,11 14,12 Walter J.Boyne: The Best of Wings Magazine. s. 60.
  15. David Lednicer: The Incomplete Guide to Airfoil Usage (ang.). University of Illinois. [dostęp 2012-08-31].
  16. Charles Hall: Metallic construction for aircraft (ang.). Google Patents. [dostęp 2012-08-31].
  17. 17,0 17,1 E. R. Johnson: United States Naval Aviation, 1919-1941. s. 161.
  18. Ray Wagner: American Combat Planes. s. 335.
  19. William F. Trimble: Attack From the Sea. s. 143.
  20. Clarke Van Vleet, William J. Armstrong: United States naval aviation, 1910-1980, Volume 1960. s. 90.
  21. 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 21,5 21,6 Walter J.Boyne: The Best of Wings Magazine. s. 61.
  22. 22,0 22,1 William F. Trimble: High Frontier. s. 207.
  23. 23,0 23,1 John Wegg: General Dynamics Aircraft And Their Predecessor. s. 111.
  24. John Wegg: General Dynamics Aircraft And Their Predecessor. s. 113.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Walter J.Boyne: The Best of Wings Magazine. Washington, D.C.: Brassey's, 2001. ISBN 1-57488-368-2.
  • Richard S. Dann: Grumman Biplane Fighters in Action. Carrollton, TX: Squadron/Signal Publications, 1996. ISBN 978-0-89747-353-8.
  • Thomas Doll, Don Greer, Joe Sewell: SB2U Vindicator in Action. Carrollton, Tex.: Squadron/Signal Publications, 1992. ISBN 0-89747-274-8.
  • E. R. Johnson: United States Naval Aviation, 1919-1941: Aircraft, Airships and Ships Between the Wars. Mcfarland, 2011. ISBN 978-0786445509.
  • Harold H. Kelly, William A. Riley: Enlisted Naval Aviation Pilots. Turner Publishing Company, 2002. ISBN 9781563111105.
  • Gordon Swanborough, Peter M. Bowers: United States Navy Aircraft Since 1911. Naval Institute Press, 1990. ISBN 978-0870217920.
  • Barrett Tillman: TBD Devastator Units of the US Navy. Osprey Publishing, 2000. ISBN 978-1841760254.
  • William F. Trimble: Attack From the Sea : A History of the U.S. Navy's Seaplane Striking Force. Annapolis, Md.: Naval Institute Press, 2005. ISBN 1-59114-878-2.
  • William F. Trimble: High Frontier : A History of Aeronautics in Pennsylvania. Pittsburgh, Pa.: University of Pittsburgh Press, 1982. ISBN 978-0-8229-5340-1.
  • Clarke Van Vleet, William J. Armstrong: United States naval aviation, 1910-1980, Volume 1960. Dept. of the Navy, 1981.
  • Ray Wagner: American Combat Planes. Garden City, N.Y.: Doubleday, 1982. ISBN 978-0-385-13120-9.
  • John Wegg: General Dynamics Aircraft And Their Predecessor. Annapolis, Md.: Naval Institute Press, 1990. ISBN 0-87021-233-8.

Literatura przedmiotu[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]