Hanami

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
To jest dobry artykuł
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy zwyczaju kulturowego. Zobacz też: film oraz wydawnictwo.
Hanami u stóp zamku Himeji

Hanami (jap. 花見? dosł. „oglądanie kwiatów”) – tradycyjny japoński zwyczaj podziwiania urody kwiatów, w szczególności kwiatów ozdobnych wiśni piłkowanych (Cerasus serrulata) (jap. 桜 lub 櫻, sakura). Hanami praktykowane jest od kilkuset lat i cieszy się w Japonii ogromną popularnością. Kwitnienie wiśni trwa od jednego do dwóch tygodni, zazwyczaj w marcu lub kwietniu, jest relacjonowane przez media i wyczekiwane przez większość Japończyków.

Pełnia kwitnienia (jap. 満開, mankai) następuje zazwyczaj tydzień po otwarciu pierwszych kwiatów (開花 kaika). Po kolejnym tygodniu drzewa zaczynają powoli przekwitać[1]. W Japonii funkcjonuje również wcześniejsza, bardziej starożytna forma hanami, popularna wśród starszych osób, w której obiektem podziwu są kwiaty śliwy (jap. 梅, ume). Ceremonie te mają spokojniejszy charakter niż często hałaśliwe i zatłoczone imprezy pory kwitnienia wiśni.

Do słowa hanami dodaje się często prefiks honoryfikatywny (o, お), co tworzy słowo o-hanami (お花見)[2].

Spis treści

Historia [edytuj]

Ilustracja ukiyo-e do Genji monogatari, autorstwa Kunisady (1852).

Zwyczaj hanami ma kilkaset lat. Najstarsze jego formy pojawiły się w okresie Nara (710-784), a jego źródła można doszukiwać się dworskim zwyczaju hana-no-en (花宴, dosł. „uczta kwiatowa”), powstałym pod wpływem dworskiej kultury Chin okresu dynastii Tang[3] oraz w istniejącej przynajmniej od VIII w. religijnej ceremonii oddawania czci bóstwom rezydującym w drzewach sakury. Rozróżnienie między dworskim zwyczajem a ceremonią religijną pojawia się jeszcze w XIV w., a wspomina o nim Kenkō Yoshida w swoich Zapiskach dla zabicia czasu, powstałych w okresie od 1330 do 1332 r[4].

Początkowo obiektem podziwu był kwiat moreli japońskiej (Prunus mume). W okresie Heian (794-1185), większą popularność zaczęły zdobywać kwiaty wiśni (sakury). Zwyczaj ten został spopularyzowany przez cesarza Sagę (嵯峨天皇 Saga-tennō, 786-842), który pod kwitnącymi drzewami wiśni w cesarskiej siedzibie w Kioto wydawał przyjęcia połączone z oglądaniem kwiatów i piciem sake[5]. Uważa się, że w ten sposób zapoczątkował praktykowane hanami w postaci zbliżonej do dzisiejszej. Również w okresie Heian pojawiła się poezja opisująca urodę delikatnych kwiatów, które były postrzegane jako metafora samego życia – krótkotrwałe piękno; uznawanie życia za coś „tymczasowego” było i jest bardzo popularne w kulturze japońskiej. Do dzisiaj kwiaty wiśni są jednym z kulturalnych symboli Japonii[6].

Cquote1.png Gdyby na tym świecie nie było kwiatów wiśni
Jakże spokojne byłyby nasze serca na wiosnę.		 Cquote2.png

Hanami ma również korzenie w obrzędzie mającym na celu wywróżenie zbiorów i otwierającym porę sadzenia ryżu. Jego uczestnicy składali ofiary u korzeni drzewa, a po ceremonii brali udział w przyjęciu; wierzono, że wraz z pojawieniem się kwiatów wiśni, w drzewo wstępuje Sagami, górskie bóstwo, oznajmiające rozpoczęcie sadzenia ryżu[4].

Genji monogatari, japońska powieść powstała w XI w. (szczyt okresu Heian) była pierwszym utworem literackim, w którym pojawiło się określenie „podziwiania kwiatów wiśni” (rozdział 8, 花宴, Hana no En, Pod kwiatami wiśni)[8] . W późniejszej poezji haiku i tanka, „kwiaty” zawsze oznaczały „kwiaty wiśni”, a terminy hanami i kwiatowa uczta używane były wyłącznie w odniesieniu do „oglądania kwiatów wiśni”. Początkowo, zwyczaj hanami praktykowany był jedynie na cesarskim dworze, jednak w okresie Azuchi-Momoyama (1568-1600) rozpowszechnił się wśród samurajów. Hideyoshi Toyotomi (1536-1598) wydawał wielkie przyjęcia hanami w Yoshino i Daigo, co znacznie przyczyniło się do popularności zwyczaju w Japonii[9]. Niedługo później, wśród chłopstwa pojawił się zwyczaj odwiedzania pobliskich gór i spożywania obiadów pod kwitnącymi tam wiśniami, określany mianem „wiosennej wycieczki w góry”. Połączył się on ze zwyczajem praktykowanym wśród szlachty, dając początek współczesnej, „miejskiej” wersji hanami. W okresie Edo (1600-1867) hanami rozpowszechniło się w całym społeczeństwie japońskim, po części dzięki shōgunowi Yoshimune Tokugawie, który dla rozwoju handlu stworzył wiśniowe sady na przedmieściach Edo[10][11][4].

Obecnie [edytuj]

Hanami w parku Ueno w Tokio.

W Japonii tradycja hanami jest nadal żywa. W okresie kwitnienia wiśni tysiące ludzi zapełniają parki, bawiąc się pod ukwieconymi drzewami, przy czym niekiedy zabawa przeciąga się do późnych godzin nocnych. Dla ponad połowy terytorium Japonii dzień kwitnięcia wiśni zbiega się z początkiem roku szkolnego oraz roku podatkowego, w związku z czym uroczystości otwarcia często rozpoczynają się od hanami. Najlepsze miejsca w parkach zajmowane są na kilka godzin, a niekiedy nawet na kilka dni przed samym wydarzeniem. W miastach takich jak Tokio popularne są nocne zabawy pod drzewami wiśni (yozakura, 夜ノ桜,, dosłownie „nocna sakura”), niekiedy, jak np. w tokijskim parku Ueno, przy świetle papierowych lampionów.

Prognoza hanami na 2006 r., z przewidywanymi datami kwitnienia. Cyfry oznaczają daty (np. 3.22 oznacza 22 marca). Na ilustracji widoczne jest przesuwanie się „frontu sakury” z południa na północ.

Prognoza kwitnienia (桜前線, sakura-zensen, dosł. „front sakury”) ogłaszana jest co roku przez Japońską Agencję Meteorologiczną i z uwagą śledzona przez osoby planujące hanami. Pierwsze wiśnie kwitną na subtropikalnej wyspie Okinawa; na wysuniętej najbardziej na północ wyspie Hokkaido kwitną dużo później. W większości wielkich miast, jak Tokio, Kioto czy Osaka, pora kwitnienia wiśni przypada na przełom marca i kwietnia. Tak telewizja, jak i gazety, uważnie śledzą „front sakury”, w miarę jak przesuwa się on z południa na północ[6].

Świętowanie hanami wiąże się ze spożywaniem tradycyjnych japońskich potraw takich jak dango (kulki ryżowe), powszechnie pije się też sake i piwo. Japońskie przysłowie „lepsze dango od kwiatów” (花より団子, hana yori dango) dotyczy osób, które wolą ucztować niż podziwiać wiśnie[12]. Inne popularne powiedzenie związane z hanami – " Ciała zmarłych pochowane są pod drzewami wiśni " (jap. 桜の樹の下には屍体が埋まっている！ Sakura no ki no shita ni wa shitai ga umatte iru!?) pochodzi z pierwszego wersu opowiadania z 1925 pt. „Pod drzewami wiśni”, napisanego przez autora o nazwisku Motojirō Kaji'i[13][14].

Najpopularniejsze miejsca oglądania [edytuj]

  • W Tokio: park Ueno, Shinjuku Gyoen, Chidorigafuchi, park Sumida, cmentarz Aoyama, Koishikawa Korakuen, Inokashira,
  • W Kioto: Maruyama, świątynia Heian, Arashiyama, Kamogawa, świątynia Daigoji, góra Orashi,
  • W Osace: park wokół Mennicy Japońskiej, park przy zamku Osaka,

Poza Japonią [edytuj]

W 1912 r. Japonia podarowała Stanom Zjednoczonym 3 tys. drzew wiśniowych w dowód przyjaźni pomiędzy narodami. Drzewa te, wraz z kolejnymi 3800 w 1956 r., posadzone zostały w Waszyngtonie, gdzie co roku odbywa się Narodowy Festiwal Kwiatów Wiśni (ang. National Cherry Blossom Festival)[16].

Do zwyczaju hanami nawiązuje tak tytułem, jak i treścią niemiecki film z 2008 r. Hanami - Kwiat wiśni w reżyserii Doris Dörrie, nagrodzony przez Niemiecką Akademię Filmową[17][18].

Galeria [edytuj]

Przypisy

  1. ↑ When do the cherry blossoms bloom? (ang.). Japan-guide.com. [dostęp 15 września 2007].
  2. ↑ Paul Varley: Japanese Culture. Wyd. 4. Honolulu: University of Hawaii Press, 2000, s. 73. ISBN 978-0-82482-152-4. OCLC 45728338. (ang.)
  3. ↑ Paul Varley: Japanese Culture. Wyd. 4. Honolulu: University of Hawaii Press, 2000, s. 73-74. ISBN 978-0-82482-152-4. OCLC 45728338. (ang.)
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Seasonal Calendar of April (ang.). Bite Japan, 28 kwietnia 2007. [dostęp 20 grudnia 2008].
  5. ↑ Paul Varley: Japanese Culture. Wyd. 4th. Honolulu: 2000, s. 75-78. ISBN 978-0-82482-152-4. OCLC 45728338. (ang.)
  6. ↑ 6,0 6,1 Gempei Akasegawa: Sennin no sakura, zokujin no sakura: Nippon kaibo kiko. Tokio: JTB Nihon Kotsu Kosha Shuppan Jigyokyoku, 2000. ISBN 978-4-53301-983-8. OCLC 34118701. (jap.)
  7. ↑ Cherry Blossom Viewing (ang.). Japan Mint. [dostęp 14 września 2007].
  8. ↑ Shikibu Murasaki, Royall Tyler: The tale of Genji. Londyn: Penguin Classics, 2006, s. 86-87. ISBN 0-1430-3949-0. OCLC 68770219. (ang.)
  9. ↑ Paul Varley: Japanese Culture. Wyd. 4. Honolulu: University of Hawaii Press, 2000, s. 75-79. ISBN 978-0-82482-152-4. OCLC 45728338. (ang.)
  10. ↑ Hanami (Flower Viewing) - End of March or early April (ang.). Massachusetts Institute of Technology, 5 marca 2002. [dostęp 17 września 2007].
  11. ↑ Paul Varley: Japanese Culture. Wyd. 4. Honolulu: 2000, s. 79-80. ISBN 978-0-82482-152-4. OCLC 45728338. (ang.)
  12. ↑ Esther M. T. Sato, Masako Sakihara: Japanese Now: Teacher's Manual. T. 4. University of Hawaii Press, 2008, s. 5. ISBN 9780824812485. (ang.)
  13. ↑ Cyber Sakura Watching. Osaka Seikei University. [dostęp 17 września 2007]. [zarchiwizowane z adresu 9 grudnia 2006].
  14. ↑ Van C. Gessel, Matsumoto, Tomone: The Showa Anthology: Modern Japanese Short Stories. Tokio: Kodansha International, 1993, s. 24. ISBN 4-7700-1708-1. OCLC 806317847. (ang.)
  15. ↑ National Cherry Blossom Festival (ang.). National Cherry Blossom Festival, Inc.. [dostęp 20 grudnia 2008].
  16. ↑ Hans-Michael Bock, Tim Bergfelder: The Concise Cinegraph: Encyclopaedia of German Cinema. T. 1. Nowy Jork: Berghahn Books, 2009, s. 96-97. ISBN 9781571816559. OCLC 426147397. [dostęp 18 grudnia 2012]. (ang.)
  17. ↑ Deutsche filmpreise von 1951 bis heute (niem.). Deutsche Filmakademie. [dostęp 18 grudnia 2012].
Commons in image icon.svg
  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Hanami

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hanami&oldid=35482825”