Hangul

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Hangul
Nazwa koreańska
Hangul 한글
Hancha brak
Transkrypcje języka koreańskiego
MCR Han'gŭl
Wymowa
IPA hangɯl

Hangul, hangŭl, hangeul, hangyl (koreańskie 한글) to alfabet koreański; składa się z 24 znaków: 14 spółgłosek i 10 samogłosek. Jest jednym z niewielu alfabetów[1], które zostały stworzone sztucznie, a nie wyewoluowały z hieroglifów czy ideogramów, jak to się działo w przypadku większości nowoczesnych języków. Każda sylaba zapisywana jest jako blok, na polu kwadratu, składający się ze znaków alfabetu (tzw. jamo). Słowa w tym alfabecie zapisywać można poziomo lub pionowo.

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

Słowo hangeul zapisane w alfabecie hangeul. Przy koreańskich literach podano ich odczytanie w transkrypcji poprawionej
  • Nazwa hangeul (한글) została wymyślona przez Ju Si-gyeong w 1912 roku i oznacza w dawnym koreańskim "wielkie pismo" a w dzisiejszym "koreańskie pismo". Nazwa ta nie ma odpowiednika w chińskich znakach hancha. Słowo to wypowiada się hanɡɯl (wymowa IPA), i jest transkrybowane w następujące sposoby:
  • Pierwotna nazwa brzmiała Hunmin Jeongeum
  • Północnokoreańczycy preferują nazwę Chosŏn'gŭl (Dzosongyl) (조선글).

Inne nazwy[edytuj | edytuj kod]

Do wczesnych lat XX wieku hangul uważany był jako nieodpowiedni dla wykształconej elity, która preferowała tradycyjne pismo hancha. Określali go nazwami:

  • Eonmun (hangyl: 언문, hancha: 諺文 "niezgodne pismo")
  • Amgeul (암글 "pismo kobiece"; pisane także jako Amkeul 암클). Am (암) jest prefiksem określającym rzeczownik rodzaju żeńskiego
  • Ahaetgeul lub Ahaegeul (아햇글 lub 아해글 "dziecięce pismo")
  • Achimgeul (아침글 "pismo, którego możesz nauczyć się w poranek")
  • Gugmun (hangyl: 국문, hancha: 國文 "narodowe pismo")

Nazwy te są obecnie uważane za archaiczne.

Jamo[edytuj | edytuj kod]

"Jamo" (자모; 字母) to koreańskie określenie na litery wchodzące w skład alfabetu koreańskiego. Ja oznacza literę lub znak, mo – matkę. Jamo wchodzą w skład sylabogramów, jest to połączenie liter spółgłoskowych i samogłoskowych odpowiadające pojedynczej sylabie.

Występuje 51 jamo, z czego 24 są proste (nie złożone) i są odpowiednikami liter w alfabecie łacińskim. Pozostałe 27 jest złożeniami 2 lub 3 jamo podstawowych. Z pierwszych 24 jamo, 14 to spółgłoski (ja'eum; 자음; 子音; dosłownie "dźwięk dziecka") a 10 to samogłoski (moeum; 모음; 母音; dosłownie "dźwięk matki").

  • 14 podstawowych spółgłosek
  • 5 podwojonych spółgłosek
  • 11 złożonych spółgłosek
  • 10 podstawowych samogłosek
  • 11 dyftongów

Cztery z podstawowych samogłosek mają kształt, który nie należy do podstawowych (zawiera dodatkowe kreski oznaczające zmiękczenie głoski) ㅑ (ya), ㅕ (yeo), ㅛ (yo) oraz ㅠ (yu).

Budowa Jamo[edytuj | edytuj kod]

Spółgłoski[edytuj | edytuj kod]

Budowa podstawowych spółgłosek jamo opiera się na modelu fizycznej morfologii języka, podniebienia, zębów i gardła w trakcie wymawiania danej litery. Można je podzielić na pięć grup, każdą z podstawowym kształtem i jedną lub więcej formą pochodną z dodatkowymi kreskami. Nazwy w nawiasach to tradycyjna sinokoreańska terminologia lingwistyczna.

  • Spółgłoski tylnojęzykowe (아음 ; 牙音 ; a-eum; "dźwięk trzonowy"):
    • ㄱ g, ㅋ k
    • Podstawowy kształt: ㄱ przedstawia tylną część języka dotykającą podniebienia miękkiego.
  • Spółgłoski dziąsłowe (설음 ; 舌音 ; seol-eum; "dźwięk językowy"):
    • ㄴ n, ㄷ d, ㅌ t, ㄹ r/l
    • Podstawowy kształt: ㄴ przedstawia koniec języka dotykający dziąsła.
  • Spółgłoski dwuwargowe (순음 ; 唇音 ; sun-eum; "dźwięk wargowy"):
    • ㅁ m, ㅂ b, ㅍ p
    • Podstawowy kształt: ㅁ przedstawia położenie warg.
  • Spółgłoski zębowe (치음 ; 齒音 ; chieum; "dźwięk zębowy"):
    • ㅅ s, ㅈ j, ㅊ ch
    • Podstawowy kształt: ㅅ początkowo wyglądał /\. Przedstawia widok boczny zębów.
  • Spółgłoski zwarte (후음 ; 喉音 ; hueum; "dźwięk gardłowy"):
    • ㅇ ng, ㅎ h
    • Podstawowy kształt: ㅇ przedstawia kształt gardła.

Porządek alfabetyczny[edytuj | edytuj kod]

W porządku alfabetycznym liter koreańskich nie mieszają się ze sobą spółgłoski i samogłoski, jak dzieje się to w alfabetach opartych na znakach łacińskich czy cyrylicy. Spółgłoski znajdują się przed samogłoskami. Dzisiejsze ustawienie liter zostało określone w 1527 roku przez Choi Sejin. W obu Koreach istnieje trochę odmienne ich położenie, ale podstawowe jamo znajdują się na tych samych pozycjach.

Wersja południowokoreańska[edytuj | edytuj kod]

Obecny porządek alfabetyczny spółgłosek jamo:

ㄱ ㄲ ㄴ ㄷ ㄸ ㄹ ㅁ ㅂ ㅃ ㅅ ㅆ ㅇ ㅈ ㅉ ㅊ ㅋ ㅌ ㅍ ㅎ

Podwójne spółgłoski występują zaraz po ich podstawowej wersji.

Samogłoski:

ㅏ ㅐ ㅑ ㅒ ㅓ ㅔ ㅕ ㅖ ㅗ ㅘ ㅙ ㅚ ㅛ ㅜ ㅝ ㅞ ㅟ ㅠ ㅡ ㅢ ㅣ

Wersja północnokoreańska[edytuj | edytuj kod]

Spółgłoski:

ㄱ ㄴ ㄷ ㄹ ㅁ ㅂ ㅅ ㅇ ㅈ ㅊ ㅋ ㅌ ㅍ ㅎ ㄲ ㄸ ㅃ ㅆ ㅉ ㅇ

Pierwszy ㅇ reprezentuje końcowy dźwięk /ng/. Ostatnie ㅇ reprezentuje początkowy element graficzny o zerowej wartości fonetycznej. Podwojone jamo zajmują miejsca przed ostatnim ㅇ, ale po wszystkich podstawowych spółgłoskach.

Samogłoski:

ㅏ ㅑ ㅓ ㅕ ㅗ ㅛ ㅜ ㅠ ㅡ ㅣ ㅐ ㅒ ㅔ ㅖ ㅚ ㅟ ㅢ ㅘ ㅝ ㅙ ㅞ

ㅐ oraz ㅔ znajdują się po podstawowych samogłoskach, nie po odpowiadającymi im ㅏ i ㅓ.

Nazwy spółgłosek[edytuj | edytuj kod]

Litera Nazwa południowokoreańska Nazwa północnokoreańska
giyeok (기역) gieuk (기윽)
nieun (니은)
digeut (디귿) dieut (디읃)
rieul (리을)
mieum (미음)
bieup (비읍)
siot (시옷) sieut (시읏)
ieung (이응)
jieut (지읒)
chieut (치읓)
kieuk (키읔)
tieut (티읕)
pieup (피읖)
hieut (히읗)
Litera Nazwa południowokoreańska Nazwa północnokoreańska
ssanggiyeok (쌍기역) doengieuk (된기윽)
ssangdigeut (쌍디귿) doendieut (된디읃)
ssangbieup (쌍비읍) doenbieup (된비읍)
ssangsiot (쌍시옷) doensieut (된시읏)
ssangjieut (쌍지읒) doenjieut (된지읒)

Nazwy samogłosek[edytuj | edytuj kod]

Nazwa samogłoski jest sylabą wywodzącą się z połączenia litery ㅇ (ieung) i danej samogłoski:

Litera Nazwa
a (아)
ae (애)
ya (야)
yae (얘)
eo (어)
e (에)
yeo (여)
ye (예)
o (오)
wa (와)
wae (왜)
oe (외)
yo (요)
u (우)
weo (워)
we (웨)
wi (위)
yu (유)
eu (으)
ui (의)
i (이)

Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło hangul w Wikisłowniku

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Halina Ogarek-Czoj, Romuald Huszcza, Gunn-Young Choi: Podręcznik języka koreańskiego, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 2007, ISBN 83-86483-51-2