Hangul

Hangul
Nazwa koreańska
Hangul	한글
Hancha	brak
Transkrypcje języka koreańskiego
MCR	Han'gŭl
Wymowa
IPA	hangɯl
Przybliżona polska	hangyl, hangul

Hangul, hangŭl, hangeul, hangyl (koreańskie 한글) to alfabet koreański; składa się z 24 znaków: 14 spółgłosek i 10 samogłosek. Jest jednym z niewielu alfabetów, który został stworzony sztucznie a nie wyewoluował z hieroglifów czy ideogramów, jak to się działo w przypadku większości nowoczesnych języków. Każda sylaba zapisywana jest jako blok, na polu kwadratu, składający się ze znaków alfabetu (tzw. jamo). Słowa w tym alfabecie zapisywać można poziomo lub pionowo.

Nazwy

Słowo hangeul zapisane w alfabecie hangeul. Przy koreańskich literach podano ich odczytanie w transkrypcji poprawionej

• Nazwa hangeul (한글) została wymyślona przez Ju Si-gyeong w 1912 roku i oznacza w dawnym koreańskim "wielkie pismo" a w dzisiejszym "koreańskie pismo". Nazwa ta nie ma odpowiednika w chińskich znakach hancha. Słowo to wypowiada się hanɡɯl (wymowa IPA), i jest transkrybowane w następujące sposoby:
  • Hangeul lub Han-geul w transkrypcji poprawionej używanej przede wszystkim w Republice Korei
  • Han'gŭl lub hangŭl w transkrypcji McCune'a-Reischauera (czasami zapisuje się bez znaków diakrytycznych: hangul), używanej przede wszystkim w Korei Północnej
  • Hankul w romanizacji Yale
  • Hangyl w transkrypcji polskiej
• Pierwotna nazwa brzmiała Hunmin Jeongeum
• Północnokoreańczycy preferują nazwę Chosŏn'gŭl (Dzosongyl) (조선글).

Inne nazwy

Do wczesnych lat XX wieku hangul uważany był jako nieodpowiedni dla wykształconej elity, która preferowała tradycyjne pismo hancha. Określali go nazwami:

• Eonmun (hangyl: 언문, hancha: 諺文 "niezgodne pismo")
• Amgeul (암글 "pismo kobiece"; pisane także jako Amkeul 암클). Am (암) jest prefiksem określającym rzeczownik rodzaju żeńskiego
• Ahaetgeul lub Ahaegeul (아햇글 lub 아해글 "dziecięce pismo")
• Achimgeul (아침글 "pismo, którego możesz nauczyć się w poranek")
• Gugmun (hangyl: 국문, hancha: 國文 "narodowe pismo")

Nazwy te są obecnie uważane za archaiczne.

Jamo

"Jamo" (자모; 字母) to koreańskie określenie na litery wchodzące w skład alfabetu koreańskiego. Ja oznacza literę lub znak, mo - matkę. Jamo wchodzą w skład sylabogramów, jest to połączenie liter spółgłoskowych i samogłoskowych odpowiadające pojedynczej sylabie.

Występuje 51 jamo, z czego 24 są proste (nie złożone) i są odpowiednikami liter w alfabecie łacińskim. Pozostałe 27 jest złożeniami 2 lub 3 jamo podstawowych. Z pierwszych 24 jamo, 14 to spółgłoski (ja'eum; 자음; 子音; dosłownie "dźwięk dziecka") a 10 to samogłoski (moeum; 모음; 母音; dosłownie "dźwięk matki").

• 14 podstawowych spółgłosek
• 5 podwojonych spółgłosek
• 11 złożonych spółgłosek
• 10 podstawowych samogłosek
• 11 dyftongów

Cztery z podstawowych samogłosek mają kształt, który nie należy do podstawowych (zawiera dodatkowe kreski oznaczające zmiękczenie głoski) ㅑ (ya), ㅕ (yeo), ㅛ (yo) oraz ㅠ (yu).

Budowa Jamo

Spółgłoski

Budowa podstawowych spółgłosek jamo opiera się na modelu fizycznej morfologii języka, podniebienia, zębów i gardła w trakcie wymawiania danej litery. Można je podzielić na pięć grup, każdą z podstawowym kształtem i jedną lub więcej formą pochodną z dodatkowymi kreskami. Nazwy w nawiasach to tradycyjna sinokoreańska terminologia lingwistyczna.

• Spółgłoski tylnojęzykowe (아음 ; 牙音 ; a-eum; "dźwięk trzonowy"):
  • ㄱ g, ㅋ k
  • Podstawowy kształt: ㄱ przedstawia tylną część języka dotykającą podniebienia miękkiego.
• Spółgłoski dziąsłowe (설음 ; 舌音 ; seol-eum; "dźwięk językowy"):
  • ㄴ n, ㄷ d, ㅌ t, ㄹ r/l
  • Podstawowy kształt: ㄴ przedstawia koniec języka dotykający dziąsła.
• Spółgłoski dwuwargowe (순음 ; 唇音 ; sun-eum; "dźwięk wargowy"):
  • ㅁ m, ㅂ b, ㅍ p
  • Podstawowy kształt: ㅁ przedstawia położenie warg.
• Spółgłoski zębowe (치음 ; 齒音 ; chieum; "dźwięk zębowy"):
  • ㅅ s, ㅈ j, ㅊ ch
  • Podstawowy kształt: ㅅ początkowo wyglądał /\. Przedstawia widok boczny zębów.
• Spółgłoski zwarte (후음 ; 喉音 ; hueum; "dźwięk gardłowy"):
  • ㅇ ng, ㅎ h
  • Podstawowy kształt: ㅇ przedstawia kształt gardła.

Porządek alfabetyczny

W porządku alfabetycznym liter koreańskich nie mieszają się ze sobą spółgłoski i samogłoski, jak dzieje się to w alfabetach opartych na znakach łacińskich czy cyrylicy. Spółgłoski znajdują się przed samogłoskami. Dzisiejsze ustawienie liter zostało określone w 1527 roku przez Choi Sejin. W obu Koreach istnieje trochę odmienne ich położenie, ale podstawowe jamo znajdują się na tych samych pozycjach.

Wersja południowokoreańska

Obecny porządek alfabetyczny spółgłosek jamo:

ㄱ ㄲ ㄴ ㄷ ㄸ ㄹ ㅁ ㅂ ㅃ ㅅ ㅆ ㅇ ㅈ ㅉ ㅊ ㅋ ㅌ ㅍ ㅎ

Podwójne spółgłoski występują zaraz po ich podstawowej wersji.

Samogłoski:

ㅏ ㅐ ㅑ ㅒ ㅓ ㅔ ㅕ ㅖ ㅗ ㅘ ㅙ ㅚ ㅛ ㅜ ㅝ ㅞ ㅟ ㅠ ㅡ ㅢ ㅣ

Wersja północnokoreańska

Spółgłoski:

ㄱ ㄴ ㄷ ㄹ ㅁ ㅂ ㅅ ㅇ ㅈ ㅊ ㅋ ㅌ ㅍ ㅎ ㄲ ㄸ ㅃ ㅆ ㅉ ㅇ

Pierwszy ㅇ reprezentuje końcowy dźwięk /ng/. Ostatnie ㅇ reprezentuje początkowy element graficzny o zerowej wartości fonetycznej. Podwojone jamo zajmują miejsca przed ostatnim ㅇ, ale po wszystkich podstawowych spółgłoskach.

Samogłoski:

ㅏ ㅑ ㅓ ㅕ ㅗ ㅛ ㅜ ㅠ ㅡ ㅣ ㅐ ㅒ ㅔ ㅖ ㅚ ㅟ ㅢ ㅘ ㅝ ㅙ ㅞ

ㅐ oraz ㅔ znajdują się po podstawowych samogłoskach, nie po odpowiadającymi im ㅏ i ㅓ.

Nazwy spółgłosek

Litera	Nazwa południowokoreańska	Nazwa północnokoreańska
ㄱ	giyeok (기역)	gieuk (기윽)
ㄴ	nieun (니은)
ㄷ	digeut (디귿)	dieut (디읃)
ㄹ	rieul (리을)
ㅁ	mieum (미음)
ㅂ	bieup (비읍)
ㅅ	siot (시옷)	sieut (시읏)
ㅇ	ieung (이응)
ㅈ	jieut (지읒)
ㅊ	chieut (치읓)
ㅋ	kieuk (키읔)
ㅌ	tieut (티읕)
ㅍ	pieup (피읖)
ㅎ	hieut (히읗)

Litera	Nazwa południowokoreańska	Nazwa północnokoreańska
ㄲ	ssanggiyeok (쌍기역)	doengieuk (된기윽)
ㄸ	ssangdigeut (쌍디귿)	doendieut (된디읃)
ㅃ	ssangbieup (쌍비읍)	doenbieup (된비읍)
ㅆ	ssangsiot (쌍시옷)	doensieut (된시읏)
ㅉ	ssangjieut (쌍지읒)	doenjieut (된지읒)

Nazwy samogłosek

Nazwa samogłoski jest sylabą wywodzącą się z połączenia litery ㅇ (ieung) i danej samogłoski:

Litera	Nazwa
ㅏ	a (아)
ㅐ	ae (애)
ㅑ	ya (야)
ㅒ	yae (얘)
ㅓ	eo (어)
ㅔ	e (에)
ㅕ	yeo (여)
ㅖ	ye (예)
ㅗ	o (오)
ㅘ	wa (와)
ㅙ	wae (왜)
ㅚ	oe (외)
ㅛ	yo (요)
ㅜ	u (우)
ㅝ	weo (워)
ㅞ	we (웨)
ㅟ	wi (위)
ㅠ	yu (유)
ㅡ	eu (으)
ㅢ	ui (의)
ㅣ	i (이)

Zobacz też

• Transkrypcja języka koreańskiego

Bibliografia

• Halina Ogarek-Czoj, Romuald Huszcza, Gunn-Young Choi: Podręcznik języka koreańskiego, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 2007, ISBN 83-86483-51-2