Hanka Sawicka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Hanka Sawicka
Hanka
Data i miejsce urodzenia 19 grudnia 1917
Kraków
Data i miejsce śmierci 18 marca 1943
Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Wojskowy na Powązkach

Hanna Sawicka, właściwie Hanna Krystyna Szapiro, pseudonim Hanka (ur. 19 grudnia 1917 w Krakowie, zm. 18 marca 1943 w Warszawie) – polska działaczka komunistyczna żydowskiego pochodzenia, pierwsza przewodnicząca Związku Walki Młodych.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Grób Hanki Sawickiej na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach
Tablica upamiętniająca śmierć Hanki Sawickiej, Jana Strzeszewskiego i Tadeusza Olszewskiego na kamienicy przy ul. Mostowej 2 w Warszawie

Jej rodzicami byli Maria i Bernard Szapirowie. Ojciec był członkiem PPS-Lewica. Hanna Sawicka była kuzynką Stefana Kisielewskiego (jego matka Salomea z d. Szapiro była siostrą Bernarda). Od 1925 r. uczęszczała do szkoły podstawowej, a potem do gimnazjum. W 1931 r. rodzina przeprowadziła się do Warszawy. Tam zdała maturę i wstąpiła na Wydział Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. W 1935 r. została aktywistką Organizacji Młodzieży Socjalistycznej „Życie”, pozostającej wówczas pod silnymi wpływami nielegalnego Komunistycznego Związku Młodzieży Polski i Komunistycznej Partii Polski. W 1936 zmarła jej matka. Rok później rozpoczęła naukę w Studium Pracy Społeczno-Oświatowej przy Wolnej Wszechnicy Polski, jednocześnie kontynuowała studia prawnicze. Od pierwszych dni okupacji Sawicka organizowała pomoc dla więźniów politycznych. Wraz z rówieśnikami wydała w okupowanej stolicy pierwsze podziemne pismo „Wolność”.

Konspiracja[edytuj | edytuj kod]

W ramach konspiracji komunistycznej Hanna Szapiro była najpierw związana z organizacją młodzieżową „Spartakus” (założoną przed wojną organizacją radykalnych socjalistów, od 1938 roku przejmowaną przez komunistów). Latem 1940 roku, po rozwiązaniu „Spartakusa” na tle podziałów ideowych i rozbieżności w kwestii stosunku do problemu walki z Niemcami w okresie współpracy Stalina z Hitlerem, przeszła ostatecznie wraz z częścią działaczy „Spartakusa” do innego środowiska komunistycznej konspiracji – tzw. grupy akademickiej. Po ataku Niemców na ZSRR to i wszystkie inne środowiska komunistyczne, chcąc aktywnie wspomóc ZSRR, wezwały do natychmiastowej walki przeciw Niemcom. Szapiro współtworzyła wówczas redakcję komunistycznego „Biuletynu Radiowego”, od 24 czerwca 1941 roku drukującego komunikaty stalinowskiej propagandy, pochodzące z nasłuchu radia moskiewskiego. Od tego czasu środowisko to nazywane było „Biuletynowcami”. Szapiro kierowała kolportażem „Biuletynu Radiowego”.

Bardzo trudny okres dla rodziny Szapirów, którzy byli Żydami, nastał jesienią 1941 roku. Ojciec i Hanka musieli zmienić mieszkanie, bo groził im pobyt w getcie. Przez krótki okres ojciec Hanny Szapiro mieszkał pod Warszawą u przyjaciół, a ona jako Hanka Sawicka korzystała z gościnności znajomych. Prowadziła pracę wydawniczą i kolportażową, niosła pomoc ludziom z getta, była inicjatorką utworzenia "Komitetu Pomocy Ofiarom Faszyzmu".

Podobnie jak inni członkowie Związku Walki Wyzwoleńczej, do którego należała, w styczniu 1942 roku formalnie znalazła się w Polskiej Partii Robotniczej, tworzonej w myśl instrukcji Stalina przez przysłaną z Moskwy drogą lotniczą specjalną grupę Marcelego Nowotki. Od jesieni 1942 roku była członkiem i kierownikiem „techniki” Komitetu Warszawskiego PPR.

W lutym 1943 roku została redaktorem nowego konspiracyjnego pisma komunistycznego „Walka Młodych”, co później wylansowano jako tożsame z funkcją przewodniczącej w rzeczywistości nie istniejącego Związku Walki Młodych (ZWM). Powstanie Związku Walki Młodych PPR ogłosiła w lipcu 1943 roku. W latach okupacji niemieckiej ZWM był przede wszystkim formułą propagandową – w gruncie rzeczy nieformalną i nieliczną grupką redagującą od lutego 1943 roku pismo konspiracyjne „Walka Młodych”, skupiającą ludzi jedynie z Warszawy i okolic [potrzebne źródło]. Jego zespół redakcyjny tworzyli Hanka Sawicka, Janek Krasicki, Aleksander Kowalski, Zofia Jaroszewicz, Zofia Jaworska, Helena Kozłowska.

W pierwszym numerze "Walki Młodych" ukazał się artykuł programowy ZWM Dlaczego i o co walczymy, w którym Szapiro pisała „Walczymy o Polskę, w której gospodarzem będzie robotnik, chłop i inteligent pracujący”. Za członków ZWM awansem uznawano część młodszych wiekiem członków bojówek i oddziałów PPR – Gwardii Ludowej i Armii Ludowej. Dopiero po zajęciu Polski przez Armię Czerwoną tworzono rzeczywiste struktury ZWM jako organizacji młodzieżowej skupiającej większą ilość członków, wówczas też ex-post wielu działaczy uznawało się także za członków ZWM już od 1943 roku. 6 marca 1943 roku ukazał się drugi numer „Walki Młodych”. Otwierał go znów artykuł Hanny Szapiro, „Wiedza orężem walki”. Pisała: „walka, jaką prowadzimy obecnie i jaka nas czeka w najbliższej przyszłości, wymaga bojowników o twardych, nieugiętych charakterach, gorących sercach, otwartych umysłach”.

18 marca 1943 roku miało odbyć się na Starym Mieście przy ul. Mostowej spotkanie Hanki z dowódcą warszawskiego oddziału Gwardii Ludowej - Janem Strzeszewskim ps. „Wiktor” i dowódcą oddziału zbrojnego ZWM - Tadeuszem Olszewskim ps. „Zawisza”. Uczestnicy wpadli w zasadzkę gestapo. Podczas strzelaniny Tadeusz Olszewski zginął, a Jan Strzeszewski i Hanna Szapiro zostali ranni i schwytani przez gestapo. Hanna Szapiro została przewieziona na Pawiak, gdzie zmarła następnego dnia.

PRL[edytuj | edytuj kod]

W PRL Hanna Szapiro (Sawicka) została wykreowana na „pierwszą przewodniczącą ZWM” i bohaterkę walk o niepodległość. Opisując jej działalność w konspiracji pomijano stalinowską ideologię komunistycznego podziemia oraz dążenia do utworzenia polskiej republiki sowieckiej w ramach ZSRR, a nie do odzyskania niepodległości. Uczyniono z niej jedną z propagandowych ikon komunistycznego ruchu młodzieżowego.

W czasach PRL jej imieniem nazywano ulice i szkoły. Ulice w Białogardzie (obecnie Najświętszej Marii Panny), Koszalinie, Jaworznie, Jastrzębiu-Zdroju, Sochaczewie, Kaliszu, Olsztynie, Bukownie, Polkowicach, Witaszycach, Darłowie, Kępnie, Rykach, Rumi, Staszowie, Świętochłowicach, Maszewie, Łęknicy, Dźwirzynie, Biskupcu, Starachowicach, Włodawie, Kutnie, Siemianowicach Śląskich, Zawierciu, obecnie ul. Wilcza i skwer w Warszawie[potrzebne źródło] nazwane są imieniem Hanki Sawickiej. Od 1951 imię Hanki Sawickiej nosi ulica na łódzkiej Sikawie[1].

Do roku 1989 imię Hanki Sawickiej nosił również Dom Studencki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, dziś funkcjonuje nazwa skrócona: Hanka. W okresie PRL Hanka Sawicka była także patronem schroniska turystycznego w Zwardoniu.

Przypisy

  1. Danuta Bieńkowska, Elżbieta Umińska-Tytoń: Hanki Sawickiej. W: Słownik nazewnictwa miejskiego Łodzi [on-line]. log.lodz.pl. [dostęp 2014-06-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]