Hans Fallada
Hans Fallada właściwie Rudolf Ditzen (ur. 21 lipca 1893 r. w Greifswaldzie; zm. 5 lutego 1947 r. w Berlinie) – pisarz niemiecki. Był jednym z najbardziej znanych literatów niemieckich XX wieku.
Hans Fallada urodził się w mieszczańskiej rodzinie jako Rudolf Ditzen. Jego ojciec był sędzią. Od roku 1899 mieszkał w Berlinie, od 1909 w Lipsku. Ojciec przeznaczył go do zawodu prawnika. Był młodzieńcem cierpiącym wskutek trudności w nawiązywaniu kontaktu z rówieśnikami. Gdy nawiązał kontakt korespondencyjny z dziewczyną, został wysłany na naukę do gimnazjum w Rudolstadt. Tam wraz z przyjacielem Hannsem Dietrichem von Neckerem zamierzał popełnić samobójstwo upozorowane na pojedynek. Przyjaciel zmarł, on sam przeżył i trafił do kliniki psychiatrycznej. W procesie sądowym został uniewinniony jako niepoczytalny.
Na początku I wojny światowej zgłosił się na ochotnika, został jednak odrzucony. W latach 1917-1919 leczył się w sanatoriach z powodu alkoholizmu i morfinizmu.
Pierwsze dwie jego powieści, które ukazały się w wydawnictwie Rowohlta nie odniosły powodzenia. Utrzymywał się z posady zarządcy dóbr i z pracy w izbie rolniczej w Szczecinie, później w firmie zajmującej się uprawą ziemniaków w Berlinie.
Był dwukrotnie skazywany na karę więzienia, gdyż dopuszczał się oszustw i malwersacji, by pokryć koszty narkomanii. Po wyjściu z więzienia poznał 1928 swoja przyszłą żonę Annę Issel, z którą ożenił się 5 kwietnia 1929 w Hamburgu. Został ojcem czworga dzieci, z których dwoje zmarło w dzieciństwie.
Zamieszkał w Neumünster, gdzie pracował jako dziennikarz i pracownik spółki turystycznej.
Na początku lat trzydziestych zaczął odnosić sukcesy jako pisarz. Za radą wydawcy Ernsta Rowohlta przeprowadził się w okolice Berlina, i otrzymał pracę na pół etatu w tym wydawnictwie. Powieść Kleiner Mann – was nun? (Co dalej, szary człowieku?) stała się sukcesem wydawniczym. Przybrał pseudonim Hans Fallada w nawiązaniu do bajek braci Grimm.
W marcu 1933 na podstawie donosu sąsiadów do SA został na krótko uwięziony. Powieść Wer einmal aus dem Blechnapf frißt (Kto jadał z blaszanej miski) ukazała się już w czasach III Rzeszy, gdyż opowiadała o więzieniu z czasów Republiki Weimarskiej.
Aby uniknąć kłopotów z cenzurą, zajął się Fallada literaturą rozrywkową. Nie został przyjęty do Izby Pisarstwa Rzeszy (Reichsschrifttumskammer).
W roku 1944 rozwiódł się z żoną, po sprzeczce został jako niepoczytalny przyjęty do zakładu psychiatrycznego. W lutym 1945 ożenił się z młodszą o 30 lat Ursulą Losch.
Zamieszkał w Berlinie wschodnim w osiedlu prominentów i za poparciem SED rozpoczął pracę dziennikarza.
1946 znalazł się w berlińskim szpitalu Charité na kuracji odwykowej. Tam napisał „Każdy umiera w samotnosci” (Jeder stirbt für sich allein). W trzy miesiące po ukończeniu rękopisu zmarł na atak serca.
Książka ukazała się w roku 1947 w wersji ocenzurowanej. Dopiero w roku 2011 ukazała się wersja pozbawiona ingerencji cenzury.
Dzieła [edytuj]
- Der junge Goedeschal, 1920
- Anton und Gerda, 1923
- Bauern, Bonzen und Bomben, 1931
- Kleiner Mann, was nun?, 1932 (I cóż dalej, szary człowieku?)
- Wer einmal aus dem Blechnapf frißt, 1932 (Czyż nie ma powrotu?)
- Wir hatten mal ein Kind, 1934 (Gdybyśmy mieli dziecko)
- Märchen vom Stadtschreiber, der aufs Land flog, 1935
- Altes Herz geht auf die Reise, 1936
- Hoppelpoppel - wo bist du?, 1936
- Wolf unter Wölfen, 1937 (Wilk pośród wilków)
- Geschichten aus der Murkelei, 1938
- Der eiserne Gustav, 1938 (Żelazny Gustaw)
- Süßmilch spricht, 1938
- Kleiner Mann - großer Mann, alles vertauscht, 1939
- Süßmilch spricht. Ein Abenteuer von Murr und Maxe, 1939
- Der ungeliebte Mann, 1940
- Das Abenteuer des Werner Quabs, 1941
- Damals bei uns daheim, 1942
- Heute bei uns zu Haus, 1943
- Der Trinker, 1944 (Pijak)
- Jeder stirbt für sich allein, 1947 (Każdy umiera w samotności)
- Der Alpdruck, 1947
- Ein Mann will nach oben, 1953
- Die Stunde, eh´du schlafen gehst, 1954
- Junger Herr - ganz groß, 1965
- Gesammelte Werke, 1967 (Dzieła zebrane)
- Ausgewählte Werke in Einzelausgaben, 10 Bände, ab 1962 (Dzieła wybrane w pojedynczych wydaniach, 10 tomów)
W polskich przekładach [edytuj]
- Czyż nie ma powrotu (Wer einmal aus dem Blechnapf frisst) przeł. Zofia Petersowa. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1958.
- Czyż niema powrotu? (Wer einmal aus dem Blechnapf frisst) przekł. Zofia Petersowa Warszawa : M. Fruchtman, 1936
- Gdybyśmy mieli dziecko (Wir hatten mal ein Kind) przekł. Melania Wasermanówna, Warszawa : M. Fruchtman, 1937
- Każdy umiera w samotności (Jeder stirbt für sich allein) przeł. Jerzy Rawicz Warszawa : "Książka i Wiedza", 1950.
- Każdy umiera w samotności. (Jeder stirbt für sich allein) przeł. Jerzy Rawicz Warszawa : Wydaw. Min. Obrony Narodowej, 1989 ISBN 83-11-07708-8.
- Pijak (Der Trinker) przeł. Barbara Płaczkowska [posł. J. Dmochowska]. Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1957.
- W moim obcym kraju : dziennik więzienny 1944 (In meinem fremden Land : Gefängnistagebuch 1944) oprac. i przypisy Jenny Williams i Sabine Lange ; przeł. Bogdan Baran. Warszawa : Spółdzielnia Wydawnicza "Czytelnik", 2011.ISBN 978-83-07-03258-0.
- Żelazny Gustaw (Der eiserne Gustav); przeł. Emilia Bielicka i Teresa Jętkiewicz. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1967.
- Wilk pośród wilków. : (Wolf unter Wölfen) przeł. Marceli Tarnowski. Warszawa : "Plan"
- Zaułki i manowce : przeł. Marceli Tarnowski. Warszawa : "Plan", 1938
- Wszystko inaczej! : przeł. Marceli Tarnowski. Warszawa : "Plan", 1938
- Czarny jar : przeł. Marceli Tarnowski. Warszawa : "Plan", 1938
