Hans Fallada

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Znaczek pocztowy 1993

Hans Fallada właściwie Rudolf Ditzen (ur. 21 lipca 1893 r. w Greifswaldzie; zm. 5 lutego 1947 r. w Berlinie) – pisarz niemiecki. Był jednym z najbardziej znanych literatów niemieckich XX wieku.

Hans Fallada urodził się w mieszczańskiej rodzinie jako Rudolf Ditzen. Jego ojciec był sędzią. Od roku 1899 mieszkał w Berlinie, od 1909 w Lipsku. Ojciec przeznaczył go do zawodu prawnika. Był młodzieńcem cierpiącym wskutek trudności w nawiązywaniu kontaktu z rówieśnikami. Gdy nawiązał kontakt korespondencyjny z dziewczyną, został wysłany na naukę do gimnazjum w Rudolstadt. Tam wraz z przyjacielem Hannsem Dietrichem von Neckerem zamierzał popełnić samobójstwo upozorowane na pojedynek. Przyjaciel zmarł, on sam przeżył i trafił do kliniki psychiatrycznej. W procesie sądowym został uniewinniony jako niepoczytalny.

Na początku I wojny światowej zgłosił się na ochotnika, został jednak odrzucony. W latach 1917-1919 leczył się w sanatoriach z powodu alkoholizmu i morfinizmu.

Pierwsze dwie jego powieści, które ukazały się w wydawnictwie Rowohlta nie odniosły powodzenia. Utrzymywał się z posady zarządcy dóbr i z pracy w izbie rolniczej w Szczecinie, później w firmie zajmującej się uprawą ziemniaków w Berlinie.

Był dwukrotnie skazywany na karę więzienia, gdyż dopuszczał się oszustw i malwersacji, by pokryć koszty narkomanii. Po wyjściu z więzienia poznał 1928 swoja przyszłą żonę Annę Issel, z którą ożenił się 5 kwietnia 1929 w Hamburgu. Został ojcem czworga dzieci, z których dwoje zmarło w dzieciństwie.

Zamieszkał w Neumünster, gdzie pracował jako dziennikarz i pracownik spółki turystycznej.

Na początku lat trzydziestych zaczął odnosić sukcesy jako pisarz. Za radą wydawcy Ernsta Rowohlta przeprowadził się w okolice Berlina, i otrzymał pracę na pół etatu w tym wydawnictwie. Powieść Kleiner Mann – was nun? (Co dalej, szary człowieku?) stała się sukcesem wydawniczym. Przybrał pseudonim Hans Fallada w nawiązaniu do bajek braci Grimm.

W marcu 1933 na podstawie donosu sąsiadów do SA został na krótko uwięziony. Powieść Wer einmal aus dem Blechnapf frißt (Kto jadał z blaszanej miski) ukazała się już w czasach III Rzeszy, gdyż opowiadała o więzieniu z czasów Republiki Weimarskiej.

Aby uniknąć kłopotów z cenzurą, Fallada zajął się literaturą rozrywkową. Nie został przyjęty do Izby Pisarstwa Rzeszy (Reichsschrifttumskammer).

W roku 1944 rozwiódł się z żoną, po sprzeczce został jako niepoczytalny przyjęty do zakładu psychiatrycznego. W lutym 1945 ożenił się z młodszą o 30 lat Ursulą Losch.

Zamieszkał w Berlinie wschodnim w osiedlu prominentów i z poparciem SED rozpoczął pracę dziennikarza.

1946 znalazł się w berlińskim szpitalu Charité na kuracji odwykowej. Tam napisał „Każdy umiera w samotnosci” (Jeder stirbt für sich allein). W trzy miesiące po ukończeniu rękopisu zmarł na atak serca.

Książka ukazała się w roku 1947 w wersji ocenzurowanej. Dopiero w roku 2011 ukazała się wersja pozbawiona ingerencji cenzury.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Der junge Goedeschal, 1920
  • Anton und Gerda, 1923
  • Bauern, Bonzen und Bomben, 1931
  • Kleiner Mann, was nun?, 1932 (I cóż dalej, szary człowieku?)
  • Wer einmal aus dem Blechnapf frißt, 1932 (Czyż nie ma powrotu?)
  • Wir hatten mal ein Kind, 1934 (Gdybyśmy mieli dziecko)
  • Märchen vom Stadtschreiber, der aufs Land flog, 1935
  • Altes Herz geht auf die Reise, 1936
  • Hoppelpoppel - wo bist du?, 1936
  • Wolf unter Wölfen, 1937 (Wilk pośród wilków)
  • Geschichten aus der Murkelei, 1938
  • Der eiserne Gustav, 1938 (Żelazny Gustaw)
  • Süßmilch spricht, 1938
  • Kleiner Mann - großer Mann, alles vertauscht, 1939
  • Süßmilch spricht. Ein Abenteuer von Murr und Maxe, 1939
  • Der ungeliebte Mann, 1940
  • Das Abenteuer des Werner Quabs, 1941
  • Damals bei uns daheim, 1942
  • Heute bei uns zu Haus, 1943
  • Der Trinker, 1944 (Pijak)
  • Jeder stirbt für sich allein, 1947 (Każdy umiera w samotności)
  • Der Alpdruck, 1947
  • Ein Mann will nach oben, 1953
  • Die Stunde, eh´du schlafen gehst, 1954
  • Junger Herr - ganz groß, 1965
  • Gesammelte Werke, 1967 (Dzieła zebrane)
  • Ausgewählte Werke in Einzelausgaben, 10 Bände, ab 1962 (Dzieła wybrane w pojedynczych wydaniach, 10 tomów)

W polskich przekładach[edytuj | edytuj kod]

  • Czyż nie ma powrotu (Wer einmal aus dem Blechnapf frisst) przeł. Zofia Petersowa. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1958.
  • Czyż niema powrotu? (Wer einmal aus dem Blechnapf frisst) przekł. Zofia Petersowa Warszawa : M. Fruchtman, 1936
  • Gdybyśmy mieli dziecko (Wir hatten mal ein Kind) przekł. Melania Wasermanówna, Warszawa : M. Fruchtman, 1937
  • Każdy umiera w samotności (Jeder stirbt für sich allein) przeł. Jerzy Rawicz Warszawa : „Książka i Wiedza", 1950.
  • Każdy umiera w samotności. (Jeder stirbt für sich allein) przeł. Jerzy Rawicz Warszawa : Wydaw. Min. Obrony Narodowej, 1989 ISBN 83-11-07708-8.
  • Każdy umiera w samotności. (Jeder stirbt für sich allein) przeł. Daria Kuczyńska-Szymala Katowice : Sonia Draga, 2011 ISBN 978-83-7508-385-9.
  • Pijak (Der Trinker) przeł. Barbara Płaczkowska [posł. J. Dmochowska]. Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1957.
  • W moim obcym kraju : dziennik więzienny 1944 (In meinem fremden Land : Gefängnistagebuch 1944) oprac. i przypisy Jenny Williams i Sabine Lange ; przeł. Bogdan Baran. Warszawa : Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik", 2011.ISBN 978-83-07-03258-0.
  • Żelazny Gustaw (Der eiserne Gustav); przeł. Emilia Bielicka i Teresa Jętkiewicz. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1967.
  • Wilk pośród wilków. : (Wolf unter Wölfen) przeł. Marceli Tarnowski. Warszawa : „Plan"
  • Zaułki i manowce : przeł. Marceli Tarnowski. Warszawa : „Plan", 1938
  • Wszystko inaczej! : przeł. Marceli Tarnowski. Warszawa : „Plan", 1938
  • Czarny jar : przeł. Marceli Tarnowski. Warszawa : „Plan", 1938

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Hansa Fallady