Hardboiled

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Hardboiled - gatunek literacki, który zalicza się do nurtu powieści kryminalnej, w szczególności do powieści detektywistycznej. Akcja rozgrywa się w tych samych sceneriach. Proza hardboiled, pomimo iż wywodzi się z romantyzmu wynoszącego na pierwszy plan lęk, przerażenie, zgrozę i niesamowitość, odbiega od tej tradycji literackiej poprzez cyniczną postawę bohatera w stosunku do przeżywanych tychże emocji. Cynizm pokazywany jest poprzez wewnętrzne monologi opisujące czytelnikowi (albo widzowi) czyny i uczucia głównej postaci. Typowym protagonistą gatunku jest detektyw będący w czasach prohibicji świadkiem codziennych, pełnych przemocy działań przestępczości zorganizowanej. Jej rozkwitu nie może powstrzymać system prawny, skorumpowany równie mocno jak mafia z którą walczy. Z powodu swojego wyrachowania, powstałego w wyniku eskalacji przemocy, detektywi prozy hardboiled klasyfikowani są jako antybohaterowie.

Pochodzenie terminu[edytuj | edytuj kod]

Termin w angielskim źródłosłowie bierze się z gotowania jajka na twardo (to hardboil), które z upływem czasu staje się coraz twardsze. Detektywi z gatunku hardboiled nie tylko rozwiązują kryminalne tajemnice, tak jak ich "bardziej miękcy" odpowiednicy, ale także regularnie stawiają bezpośrednio czoła przemocy, co powoduje u nich wypalenie i coraz większy cynizm wobec własnych uczuć. Choć literackim pierwowzorem bohatera są Terry Mack i Race Williams z książek Carolla Johna Daly'ego, to charakter głównego bohatera najpełniej uosabiają Sam Spade z powieście Dashiella Hametta oraz Philip Marlowe, bohater książek Raymonda Chandlera.

Pionierzy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Styl hardboiled został zapoczątkowany przez Carolla Johna Daly'ego w połowie lat dwudziestych XX wieku. W ciągu tej samej dekady spopularyzował go Dashiell Hammett, a udoskonalił go Raymond Chandler na początku lat trzydziestych, dając tym samym początek okresowi rozkwitu gatunku trwającemu aż do końca lat pięćdziesiątych.

Pisarstwo typu pulp fiction[edytuj | edytuj kod]

Od początku pisarstwo w stylu hardboiled związane było z publikującymi je czasopismami nazywanymi "pulp". Najbardziej znanym był Black Mask wydawany przez Josepha T. Shawa. Jeszcze na początku lat dwudziestych "hardboiled" nie odnosił się do powieści kryminalnej, a wyłącznie do cynicznej, twardej postawy wobec emocji wyzwalanych przez przemoc.

Robert Sampson, historyk zajmujący się tematyką pulp fiction, twierdzi, iż gatunek hardboiled antycypowały opowiadania Gordona Younga "Don Everhard" (pojawiającymi się w magazynie Advendure od roku 1917) o "ekstremalnie twardym, pozbawionym skrupułów i zabójczym" hazardziście.

W 1933 Black Mask skupiło się na publikowaniu wyłącznie powieści kryminalnych. Powieści hardboiled stały się podstawową pozycją wydawniczą innych magazynów typu pulp fiction w latach trzydziestych, pojawiała się ona między innymi w Dime Detective i Detective Fiction Weekly. Wiele opowiadań z tego gatunku zostało później wydanych w miękkiej oprawie przez wydawnictwa nazywane kolokwialnie pulps. W skutek tego "Pulp Fiction" często jest używane jako synonim powieści hardboiled czy powieści gangsterskiej. (Niektórzy jednak rozróżniają wewnątrz tego gatunku opowiadania prywatnych detektywów od powieści kryminalnej). W Stanach Zjednoczonych oryginalny styl gatunku naśladowany był przez licznych pisarzy, między innymi takich jak Sue Grafton, Chester Himes, John D. MacDonald, Ross Macdonald, Walter Mosley, Sara Paretsky, Robert B. Parker, and Mickey Spillane.

Pisarze hardboiled[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Gosselin, Adrienne Johnson (2002). Multicultural Detective Fiction: Murder from the "Other" Side, Garland Publishing, ISBN 0-8153-3153-3
  • Haut, Woody (1996). Pulp Culture: Hardboiled Fiction and the Cold War, Serpent's Tail, ISBN 1-85242-319-6
  • Irwin, John T. (2006). Unless the Threat of Death Is Behind Them: Hard-Boiled Fiction and Film Noir, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8435-7
  • Kemp, Simon (2006). Defective Inspectors: Crime-fiction Pastiche in Late Twentieth-century, Maney Publishing, ISBN 1-904350-51-8
  • Mizejewski, Linda (2004). Hardboiled and High Heeled: The Woman Detective in Popular Culture, Routledge Chapman Hall, ISBN 0-415-96970-0
  • O'Brien, Geoffrey (1997). Hardboiled America: Lurid Paperbacks and the Masters of Noir, Da Capo, ISBN 0-306-80773-4
  • Panek, LeRoy Lad (2000). New Hard-Boiled Writers: 1970s-1990s, University of Wisconsin Press, ISBN 0-87972-819-1
  • Server, Lee (2002). Encyclopedia of Pulp Fiction Writers, Facts On File Inc., ISBN 0-8160-4577-1

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]